«Ցանկանում են քաղաքականացնել գիտական կազմակերպությունների կառավարման խորհուրդները». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքի նոր նախագիծը ներկայացվել է հանրային քննարկման՝ առաջ բերելով հատկապես գիտական հանրույթի ոչ միանշանակ վերաբերմունքը դրա որոշ դրույթների նկատմամբ: Հատկապես մասնագիտական հանրույթի համար խնդրահարույց է այն, որ գիտական յուրաքանչյուր կազմակերպության համար ստեղծվելու է ութ անդամից բաղկացած խորհուրդ. չորս անդամին առաջադրելու է կազմակերպության գիտական խորհուրդը, երեքին՝ համապատասխան ոլորտի լիազոր մարմնի ղեկավարը, մեկին՝ Գիտությունների ազգային ակադեմիան։

Կրթության փորձագետ Ատոմ Մխիթարյանը նշում է՝ այս բոլոր հարցերը կարգավորվում են նոր՝ «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքով: «Այս օրենքի ճակատագիրը բոլորս ենք հիշում, արդեն մեկ տարի է՝ այն շրջանառվում է մի քանի տարբերակներով: Վերջին տարբերակն ընդունեց Ազգային ժողովը, սակայն Հանրապետության նախագահը չստորագրեց այն: Սահմանադրական դատարանն էլ մի քանի հոդվածով Սահմանադրությանը հակասող ճանաչեց այն: Օրենքի նախագիծը վերադարձավ, և լիազոր մարմինը՝ ԿԳՄՍ նախարարությունը, փոփոխություններ է կատարել և նորից ներկայացրել այն հանրային քննարկման: Բայց փոփոխություններն, ըստ էության, վերաբերում են բուհերի կառավարման խորհուրդների կազմավորման կարգին, քանի որ այդ կարգին էին առնչվում նաև ՍԴ-ի դիտողությունները: Մինչդեռ և՛ մասնագիտական հանրույթը, և՛ գիտնականներն ու մտավորականները բազմաթիվ խնդրահարույց կետեր էին տեսնում օրենքի նախագծում, որոնք այդպես էլ մնացին, դրանց անդրադարձ չի կատարվել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Մխիթարյանը:

Նշում է՝ եթե լայն առումով վերցնենք, ապա նախագծի շատ փոքր մասն է առհասարակ վերաբերում գիտությանը և գիտական կազմակերպություններին, իսկ հիմնական մասն առնչվում է բարձրագույն կրթությանը: «Օրենքի նախագիծն իր մեջ ներառում էր երեք օրենք, որոնք հիմա գործում են՝ բարձրագույն հետբուհական մասնագիտական կրթության, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի և գիտական ու գիտատեխնիկական գործունեության մասին: Փաստորեն, ամբողջ մի օրենք՝ գիտական ու գիտատեխնիկական գործունեության մասին դարձել է մի քանի հոդված և մտել նոր նախագծի մեջ, որն էականորեն որևէ նոր բան չի ավելացնում և չի պակասեցնում: Սակայն ինչպես մյուս դեպքում, այստեղ էլ սևեռվել են, թե ինչպես պետք է գիտական կազմակերպություններում կազմավորվի, կարգավորվի կառավարման խորհուրդը: Նախագծով այս կազմակերպությունների խորհուրդը կազմվելու է 50/50 հարաբերակցությամբ: Կազմակերպության կառավարման խորհրդի ութ անդամներից չորսին առաջարկում են գիտական կազմակերպությունը և ԳԱԱ-ն:

Մյուս չորսին պետք է ներկայացնի կառավարությունը՝ լիազոր մարմինը: Այստեղ խնդիրն այն է, թե ովքեր պետք է լինեն գիտական կազմակերպությունների կառավարման խորհուրդների անդամներ, նրանք պետք է գոնե մի քիչ հասկանան գիտությունից, ինստիտուտների ուղղվածությունից և այլն: Մեր կառավարությունը, ինչպես բուհերի պարագայում, այնպես էլ այս դեպքում հետևողականորեն քաղաքականացնում է կառավարման խորհուրդները, որպես օրինակ վերցրեք Երևանի պետական համալսարանի և մյուս բուհերի վերջերս կազմավորված խորհուրդները: Նույն ձեռագիրը պետք է ցույց տա նաև գիտական կազմակերպությունների պարագայում: Սա, ըստ էության, անհարկի քաղաքականացնելու է նաև գիտական ողջ ոլորտը, իսկ Հայաստանում մոտ հինգ տասնյակ գիտական կազմակերպություններ կան, որոնք գործում են տարբեր գերատեսչությունների ենթակայության ներքո: Ստացվելու է, որ քաղաքական գործունեությամբ զբաղվող մարդկանց «վերցնելու են» և ձևականորեն նշանակելու կառավարման խորհուրդներում՝ փչացնելով Հայաստանում՝ առանց այդ էլ ոչ լավ վիճակում գտնվող գիտությունը»,-ընդգծում է մեր զրուցակիցը:

Նման փոփոխություններ կատարելիս տեղին են մասնագիտական հանրույթի հետ քննարկումները, սակայն պարբերական զրույցների արդյունքում ինքներս ականատես ենք լինում, որ կոնկրետ ոլորտների մասին նախագծեր ներկայացնելիս գերատեսչությունները չեն կազմակերպում պատշաճ քննարկումներ կամ էլ հաշվի չեն առնում փորձագետների կարծիքը: «Կրկին նույն ձեռագիրն է: Քննարկումներ եղել են դեռևս օրենքի նախագծի մշակման փուլում, այսինքն՝ անցած տարվա ընթացքում և այս տարվա սկզբին Գիտությունների ազգային ակադեմիայում, նաև հանրային լսումներ էին կազմակերպվել Ազգային ժողովում: Գիտնականներն ամեն անգամ բարձրացրել են կառավարման խորհուրդների կազմավորման կարգի վերաբերյալ հարցը: Մեծամասնության համար սա անընդունելի տարբերակ է: Դեռ այն ժամանակ որևէ բան հաշվի չէին առել, իսկ հիմա փաստորեն ներկայացվել է նույն նախագիծը՝ առանց որևէ քննարկման: Այս փուլում որևէ քննարկում, նույնիսկ հանդիպումներ չեն եղել գիտական հանրության հետ, այսինքն՝ նրանց կարծիքը ոչ միայն հաշվի չի առնվել, այլ նաև չի էլ լսվել»,-եզրափակում է կրթության փորձագետ Ատոմ Մխիթարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում