ԱՄՆ-ին ու ԵՄ-ին ոչ թե խաղաղություն է պետք, այլ կոնֆլիկտի նոր օջախ՝ նոր տարածաշրջանային մասնակիցների ներգրավմամբ․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

politnavigator.net-ը գրում է, թե հիմա պարզ է, որ իսպանական Գրանադայում նախատեսվում էր Երևանի հանդիսավոր կապիտուլ յացիան Եվրամիության հովանու ներքո, որի արդյունքում եվրոպական առաջնորդները կվերցնեին Հարավային Կովկասում «խաղաղության կարգավորման» բոլոր դափնիներն առանց Թուրքիայի և, բնականաբար, Ռուսաստանի մասնակցության։ Բայց Իլհամ Ալիևի դեմարշի արդյունքում, որը հրաժարվեց մասնակցել այդ միջոցառմանը Էրդողանի մասնակցության արգելքից հետո, ամբողջ պատրաստված ներկայացումը ձախողվեց։ Արդյունքում Գերմանիայի, Ֆրանսիայի և Եվրախորհրդի ղեկավարները ստիպված եղան բավարարվել միայն Նիկոլ Փաշինյանով, բայց դրա էֆեկտը հակառակ ստացվեց։ Լեռնային Ղարաբաղում հումանիտար ճգնաժամը կարգավորելու համար քայլեր ձեռնարկելու մասնակիցների հույսերը փլուզվեցին:

Արդյունքում Նիկոլ Փաշինյանը, Եվրոպական խորհրդի նախագահ Միշելը, Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը և Գերմանիայի կանցլեր Շոլցը հայտարարություն են ստորագրել գրեթե միակողմանի, առանց Ադրբեջանի մասնակցության։ Այն հաստատել է նախորդ տարվա հոկտեմբերին Պրահայում կայացած հանդիպման պայմանավորվածությունների արդյունքները և դրան հաջորդած հայտարարությունները, որոնք Բաքվի համար բացել էին Արցախում «հակաահաբեկչական գործողություն» իրականացնելու դարպասները։ Այսինքն, հաստատվել է Լեռնային Ղարաբաղն Ադրբեջանին հանձնելու՝ արդեն կատարված փաստը, և հետաքրքիր է, որ առաջարկվել է որպես սահմանների վերջնական սահմանազատման հիմք օգտագործել ԽՍՀՄ Գլխավոր շտաբի վերջին քարտեզները։ Բայց այդ ամենում ամենաուշագրավը Թուրքիայի հետ սահմանի անհապաղ բացման կոչն է: Ի՞նչ է դա նշանակում: Ամբողջ հարցն այն է, որ թուրքերի հետ սահմանների ամբողջական բացմամբ Հայաստանում ՌԴ ԶՈւ Գյումրիում տեղակայված 102-րդ բազայի, ինչպես նաև ռուս սահմանապահների առկայությունը ամբողջությամբ իմաստազրկվում է:

Նման քայլը նշանավորում է տարածաշրջանում Մոսկվայի ռազմաքաղաքական ներկայության ավարտ։ Միակ խնդիրն այն է, որ ո՛չ Ադրբեջանը, ո՛չ Թուրքիան ոչ միայն ներկա չեն եղել այդ ամենին, այլ նաև չեն ստորագրել այդ ծավալուն տեքստը։ Թեև ԵՄ առաջնորդներն ուղղակիորեն էին հրավիրել Ալիևին և Էրդողանին և ստիպել Փաշինյանին 86600 քկմ տարածք «տրամադրել» Բաքվին, այսինքն՝ նաև անկլավները տալ: Ավելին, տարածքների փոխանակման մասին խոսք չկա, ինչպես նախկինում վստահեցրել էր Փաշինյանը, քանի որ Արևմուտքը շտապում է արագ ազատվել ռուսական զորքերից՝ ՀՀ տարածքների նոր հանձնման միջոցով։ Ուստի, անկլավների հանձնումը անհրաժեշտ զիջում էր Բաքվին՝ հակառուսական կամուրջ ստեղծելու և Իրանի համար հյուսիսային ճակատ ստեղծելու հավատարմության դիմաց։ Եվ այստեղ ևս մեկ այլ խայծ կար Ալիևի համար, այն է՝ ողջ Զանգեզուրը գրավելու հրավերը և Թեհրանի հետ Իսլամական Հանրապետության տարածքով շրջանցիկ ճանապարհ կառուցելու պայմանավորվածությունից հրաժարվելը։

Վաշինգտոնում, Բրյուսելում, Փարիզում և Բեռլինում լիովին հույս ունեին, որ ադրբեջանցիները կուլ կտան խայծը և կենթարկվեն սադրանքին, բայց ինչոր բան այնպես չստացվեց, քանի որ Անկարայի համար ձեռնտու չէ տարածաշրջանային պատերազմ սկսելը, իսկ Բաքուն կատաղած է ֆրանսիական իշխանությունների դեմարշներից, որոնք այժմ զինում են հայերին: Այսինքն, ակնհայտ է, որ ԱՄՆ-ին ու ԵՄ-ին ոչ թե խաղաղություն է պետք, այլ կոնֆլիկտի նոր օջախ՝ նոր տարածաշրջանային մասնակիցների ներգրավմամբ: Եվ, ինչպես և ենթադրվում էր, իսպանական Գրանադայում ոչ մի հակաադրբեջանական ճակատ էլ չառաջացավ, և դա նախատեսված էլ չէր։ Ավելին, նույն նախանձախնդիր «հայերի պաշտպան» Էմանուել Մակրոնն իր ելույթի ժամանակ շտապեց անմիջապես հայտարարել, որ Բաքվի դեմ պատժամիջոցներ չեն լինի։

Գերմանիայի կանցլեր Օլաֆ Շոլցը, երբ հայտնի դարձավ, որ Իլհամ Ալիևը հրաժարվել է մասնակցել ԵՄ առաջնորդների ոչ պաշտոնական գագաթաժողովին, զանգահարեց Ադրբեջանի նախագահին և անմիջապես գովաբանեց նրան ՄԱԿ-ի մշտական համակարգող առաքելության Ստեփանակերտ այցը կազմակերպելու համար՝ դա գնահատելով որպես դրական քայլ։ Այսինքն, Բեռլինը չի ցանկանում, որ Բաքուն հեռանա Եվրամիությունից։ Եվ, կարծես թե, այս ուղղությամբ խաղը կշարունակվի, քանի որ Ադրբեջանի նախագահը, ի վերջո, համաձայնել է հոկտեմբերի վերջին հանդիպել Նիկոլ Փաշինյանի հետ՝ Շառլ Միշելի մասնակցությամբ՝ որպես միջնորդ և մոդերատոր։ Այսինքն, ինչպես տեսնում ենք, Արևմուտքի հովանու ներքո խաղաղության համաձայնագրի հաղթական կնքում տեղի չի ունեցել, և ռուսական զորքերի անհապաղ դուրս բերումը ձգձգվել է անորոշ ժամանակով, ինչը Մոսկվային տալիս է սկիզբ և հնարավորություն վերախմբավորվելու և նոր քայլեր ձեռնարկելու։

Իսպանական Գրանադայում կայացած այդ ձախողված գագաթաժողովում ակնհայտորեն դրսևորվեց նաև Նիկոլ Փաշինյանի հետագա անկումային քաղաքական էվոլ յուցիան, քանի որ մեկ գիշերվա ընթացքում, Անդրկովկասում «հավերժական խաղաղություն» հաստատելու առանցքային դեմքի փոխարեն, նա հայտնվեց գագաթաժողովի հատակին՝ խեղդվող Վլադիմիր Զելենսկու և վաղուց փտած Սվետլանա Տիխանովսկայայի հետ միասին: Այսպիսով, տրամաբանական ընթացքը Փաշինյանին տանում է պատմության աղբանոց։ Ուկրաինացի խամաճիկի հետ գրկախառնվելու ժամանակ Հայաստանի վարչապետը նույնիսկ չշփոթվեց այն փաստից, որ Կիևը պարբերաբար զենք և զինամթերք է մատակարարել Բաքվին 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ, առաջինն է շնորհավորել Իլհամ Ալիևին հաղթանակի կապակցությամբ։

Ճիշտ է, քաղաքականապես վերջնականապես մեռնելուց առաջ Նիկոլ Փաշինյանը դեռ փորձում է հասնել իր գերխնդրին, այն է՝ Հայաստանում Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական ներկայությունը բացառելում։ Այս ամենով նա ստորագրում է ներկայիս հայկական պետականության մահվան դատավճիռը, քանի որ, ի վերջո, Իրանը չի սպասի, որ այդ հանրապետությունը դառնա Պենտագոնի և ՆԱՏՕ-ի ցատկահարթակ, և արդեն տարբերակներ է փնտրում Մոսկվայի և Անկարայի հետ բանակցությունների միջոցով լուծելու խնդիրը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում