«Տպավորություն է, թե իրենք էլ չեն հավատում իրենց գրած օրենքներին»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Պարբերաբար հանրային քննարկման տիրույթում են հայտնվում տարաբնույթ օրինագծեր, որոնք ժամանակի ընթացքում ամրագրվում են օրենսդրության մեջ: Սակայն փաստ է նաև այն, որ դրանցից շատերն այդպես էլ կյանքի չեն կոչվում: Օրինակ՝ ցելոֆանե տոպրակների դեմ մի իսկական պայքար սկսվեց, սակայն դրանք մնացել են շրջանառության մեջ, առաջին ամենակարևոր գործառույթն իրականություն չդարձավ՝ շարունակում ենք նույն ծավալի տոպրակ օգտագործել, իհարկե, մեզ համոզում են, որ փոխվել է դրանց հաստությունը, պակաս վտանգավոր են և այլն:

Հիմա խոսվում է ակցիաների և զեղչերի համակարգի հսկողության, աղբը չնախատեսված վայրում նետելու համար ավելի մեծ տուգանք սահմանելու մասին, սակայն ունենք բազմաթիվ օրինակներ, երբ կարևոր օրենսդրական փոփոխությունները տեսանելի չեն մեր իրականության մեջ: «Սպառողների ասոցիացիա» ՀԿ փոխնախագահ, իրավաբան Սյուզաննա Չիլինգարյանը նշում է՝ երբ գրվում է օրենքը, պետք է հստակ ձևակերպվի, թե որ կառույցին այն պետք է հասցեագրվի, որ կառույցն ունի համապատասխան լծակներ, մասնագետներ և կարող է իրականացնել վերահսկողություն:

«Այսպես ձևակերպենք՝ պետք է կոնկրետ կառույցին համապատասխան կոստյում կարել: Աղբը նախատեսված վայրում թափելու, ցելոֆանների և մյուս հարցերի դեպքում վերահսկողությունը տրված է ՏԻՄ-երին, որակի հետ կապված խնդիրների դեպքում՝ Շուկայի վերահսկողութան տեսչական մարմնին, իսկ գնային մրցակցության խախտումներին պետք է հետևի Մրցակցության պետական հանձնաժողովը: Այսինքն՝ գործառույթները հստակ բաժանված են: Ինչպիսի՞ պատկեր ունենք:

Չենք տեսնում շրջայցեր, չունենք հստակ պատկեր, թե կոնկրետ ժամանակահատվածում ինչ ստուգումներ են իրականացրել և ինչ խնդիրներ են բացահայտել: Գուցե այդ ստուգումների արդյունքում առաջ են եկել հարցեր, և օրենքը լրամշակման կարիք ունի, որով կընդլայնվեն համապատասխան կառույցների վերահսկողական (և ոչ միայն) գործառույթները: Ի դեպ, նույն կառույցները հաճախ են դժգոհում, թե իրենց գործառույթները սահմանափակ են, հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ չեն դիմում օրենքում լրամշակումներ անելու առաջարկով»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Չիլինգարյանը:

Ընդգծում է՝ օրենքը գրվում է, մեկ շաբաթ ոգևորություն է տիրում, հսկողություն ու շրջայցեր են իրականացնում, հետո ոգևորության ալիքը մարում է: «Տպավորություն է, թե իրենք էլ չեն հավատում իրենց գրած օրենքին, չեն հավատում, որ այն լիարժեքորեն կարող է կյանքի կոչվել: Բայց եթե իրենք արդեն նման տրամադրվածություն ունեն, դրան զուգահեռ կադրեր ու ռեսուրսներ չունեն, ինչպես հենց իրենք են պնդում, ապա ինչպե՞ս են օրենքները կյանքի կոչելու:

Երբ գրում ես օրենք և նաև քաղաքացուց պահանջում, որ հետևի դրան, ապա պետք է ստեղծես բոլոր պայմանները: Օրինակ՝ ասում ես աղբը համապատասխան վայրում չթափելու դեպքում տուգանելու եմ քեզ, դրանից առաջ պետք է սահմանված կարգով աղբամաններ տեղադրես: Ասում ես՝ ցելոֆանից տոպրակների շրջանառությունը պետք է նվազեցնել՝ առաջին հերթին նկատի ունենալով բնապահպանական հարցերը, ուրեմն պետք է նույն տնտեսվարողները ցելոֆանի փոխարեն կտորե կամ թղթե տոպրակներ առաջարկեն իրենց հաճախորդներին և այսպես շարունակ: Միայն այս պարագայում օրենքները կյանքի կկոչվեն: Միայն վարչական ակտ սահմանելով՝ խնդիրներին լուծումներ չեն տրվելու»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Հավելում է՝ ի վերջո, տարբեր հարցերի շուրջ մշակույթ ձևավորելու խնդիր ունենք: «Օրենքը մտավ ուժի մեջ, հրահանգ է իջեցվում համապատասխան կառույցին, որը պետք է այն կյանքի կոչի: Հետո արդեն այդ կառույցը սկսում է համագործակցությունը տնտեսվարող սուբյեկտի, նա էլ իր հերթին քաղաքացու հետ: Օրինակ՝ տնտեսվարողին ասում են մեծամասամբ հրաժարվում ես ցելոֆանե տոպրակներից, առաջարկում թղթե տոպրակներ: Նախազգուշացնում, գուցե նաև տուգանում տարածքի աղտոտման համար:

Մեկ խոսքով ասած՝ պետք է նախադեպեր ստեղծվեն, մեկը տուգանվի, մյուսին նախազգուշացում արվի, մարդիկ տեսնեն, որ օրենքը ոչ միայն գրվեց, այլ նաև գործում է, կա խիստ վերահսկողություն, այդ ժամանակ ավելի զգոն կլինեն, ինչու ոչ, կվախենան, որ կարող են տուգանվել: Մեկը տեսնում է, որ հարևանն աղբը լցրեց գետը, ու նրան ոչինչ ասող չեղավ, նույնն էլ ինքը կարող է անել: Տուգանքը, նախազգուշացումը կարող է սթափեցնող գործոն լինել, իհարկե, քիչ-քիչ նաև հասարակության մտածելակերպը պետք է փոխել տարբեր հարցերում: Սրանք բոլորը փոխկապակցված հարցեր են»,-եզրափակում է Սյուզաննա Չիլինգարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում