Վա­հան Արծ­րու­նի. «Առող­ջա­պա­հու­թյան խնդի­րը ստո­րա­դաս­ված է մի դեպ­քում քա­ղա­քա­կան, երկ­րոր­դում՝ տնտե­սա­կան խնդիր­նե­րին»

Մշակութային և հասարակական գործիչ Վահան Արծրունու հետ զրույցում անդրադարձել ենք պատասխանատվության, կարգապահության, անհրաժեշտ գիտակցությանն առնչվող հարցերին՝ հիմքում դիտարկելով կորոնավիրուսի ներկայիս տարածման չնվազող տեմպերը, սկզբնական փուլում արված աշխատանքներն ու հետագա քայլերի հնարավորությունը:

Ոչ ոք իրավունք չունի մեղադրել հանրությանը

Վահան Արծրունին նախ ընդգծում է՝ շատ կարևոր է պատճառահետևանքային կապը: «Յուրաքանչյուր ազգի բնակչություն, յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր չէ իրազեկ լինել վտանգների մասին: Մանավանդ, երբ խոսքն այնպիսի սպեցիֆիկ իրողության մասին է, ինչպես համաճարակն ու նոր վիրուսը: Նոր վիրուս, որը չունի բժշկական նկարագրություն, որի մասին գիտելիքներ չունենք, ոչ էլ գիտենք, թե այն ինչպես պետք է բուժվի: Մեծ հաշվով, չգիտենք վիրուսի ազդեցությունն օրգանիզմի վրա: 

Այսինքն, որևէ պարագայում ոչ ոք իրավունք չունի մեղադրել հանրությանը. առաջինը՝ իրավունք չունի մեղադրել նրա համար, որ ինքը նախևառաջ անիրազեկ է, որովհետև ինքը կարող է անիրազեկ լինել, երկրորդ՝ որ ճիշտ չի կողմնորոշվել: Հանրությանը կողմնորոշում է կառավարությունը՝ ցանկացած երկրի կառավարություն: 

Դրա համար էլ ստեղծում է պարետի ինստիտուտ, դրա համար էլ արտակարգ դրություն ու կարանտին է հայտարարում: Նշվածները յուրաքանչյուր պետության այն գործողություններն են, որոնք և՛ իրազեկում են, և՛ բացատրում, և՛ պաշտպանում են բնակչությանը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Վ. Արծրունին:

Ուշացած կարանտինը…

Մեր զրուցակիցն առանձնացնում է համաճարակի խնդիրը մնացած բոլոր խնդիրներից. «Համաճարակը ֆորսմաժորային իրավիճակ է և արագ ինքնադրսևորման պահանջ ունի: Սա այն իրողությունն էր, որի դեպքում պետք էր շատ արագ կողմնորոշվել, շատ արագ ռազմավարություն մշակել և գործել: 

Ճիշտ ժամանակին հայտարարված կարանտինն էֆեկտիվ է, ուշացած կարանտինը՝ ոչ: Մենք արդեն այսօր տեսնում ենք տարբեր երկրների օրինակները. այնտեղ, որտեղ կարանտինն ուշացրել են, միջոցառումների էֆեկտը գրեթե զրոյական է. 

եթե դու ժամանակին դուռը չես փակում, ցուրտը մտնում է տուն, ու լրացուցիչ միջոցների պահանջ է գոյանում: Երբ զգուշացնում են, որ պետք է անձրև գա ու պետք է անձրևանոց վերցնեք, բայց երկու ժամ ուշ ու առանց անձրևանոցի եք դուրս գալիս, հայտնվում եք այն իրավիճակում, որում հայտնվեց մեր ազգը: 

Մինչդեռ կար Չինաստանից ստացած ազդակը, որը փակեց իր ամենախոշոր քաղաքներից մեկը, ու արդեն հասկանալի էր, որ սա լրջագույն վտանգ է: Այդուհանդերձ, մի շարք պետություններ, որոնցում դեռ հիվանդության հաշված դեպքեր կային, ժամանակին ճիշտ կողմնորոշվեցին ու հենց այդ փուլում կարանտին հայտարարեցին: Այդ պետություններն այսօր փաստում են, որ խուսափեցին էպիդեմիայից»:

Մեր զրուցակիցն այդ համատեքստում բերեց Վրաստանի, ինչպես նաև Թայվանի օրինակները:

Շատ իրարամերժ գործողություններ կան

Անդրադառնալով Հայաստանին՝ նա ընդգծեց. «Մենք առնվազն երկու շաբաթով ուշացանք: Երբ այս իրավիճակում կառավարությունը ստեղծում է պարետատուն, որը համակարգում է և՛ տնտեսական կյանքը, և՛ սոցիալական հարաբերությունները և՛ բժշկական խնդիրները, այդ պահից կառավարությունն ամբողջովին իր վրա է վերցնում պատասխանատվությունը: Երբ խոսում ենք պարտավորությունների վերաբաշխման մասին, մենք չպետք է մոռանանք, որ հատուկ ստեղծված մարմին կա: 

Եվ այս պարագայում չի կարելի պատասխանատվության չափը բաշխել բնակչության վրա, որովհետև բնակչության իրազեկման խնդիրն էլ է այդ հատուկ մարմնի պարտավորությունների շրջանակում: 

Ընդհանուր առմամբ, բնակչությունը մինչ օրս ճիշտ կողմնորոշված չէ, բնակչության մոտ կորոնավիրուսի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը միանշանակ չէ: 

Տարբեր մոտեցումներ են դրսևորում, որովհետև, վտանգի մասին իրազեկելով, այդուհանդերձ, համապատասխան աշխատանք չի տարվել, որպեսզի բնակչությունը հաստատ համոզված լինի վտանգի առկայության մասին»:

Անլրջության հիմքում

Անդրադառնալով արդեն այս փուլում լրացուցիչ միջոցառումների անհրաժեշտությանը՝ մեր զրուցակիցը նկատեց. «Նորից հիշեցնեմ վերոնշյալ թեզը. երբ գործ ունենք ուշացած կարանտինի հետ, ինչ էլ անենք, էֆեկտիվ չի լինի:

 Որքան ուզում եք՝ լրացուցիչ միջոցառումներ արեք, միևնույն է, արդեն չեք վերահսկում իրավիճակը, ինչը փաստեց Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունների զարգացումը: Այստեղ շատ իրարամերժ գործողություններ կան. սկսած կարանտինի ուշացման հանգամանքից, վերջացրած նրանով, որ դեպքերի քանակի ավելացման էտապում նույն պարետատունը հայտարարում է կարանտինի մեղմացման մասին: 

Եթե դու ունես հիվանդության աճ, պետք է խստացնես կարանտինը: Եվ մենք երկու հանգամանք ենք հասկանում. առողջապահության խնդիրը ստորադասված է մի դեպքում քաղաքական (նկատի ունեմ կարանտինի ուշացումը), երկրորդ պարագայում՝ տնտեսական խնդիրներին: 

Եթե պետության համար իր բնակչության առողջությունը, ինչպես ցույց է տալիս կարանտինի փորձը, յուրաքանչյուր դեպքում երրորդ տեղում է, որևէ արդյունավետության և որևէ լրացուցիչ միջոցառումների էֆեկտիվության մասին այլևս խոսք լինել չի կարող»:

Յուրաքանչյուր անհատի կարգապահությունն առաջին տեղում է

Իսկ ի՞նչ անել նման իրավիճակում: «Մեզ մնում է մի բան հասկանալ: Այս պարագայում ցանկացած անձի պատասխանատվությունն իր ընտանիքի առաջ ավելի բարձր է, քան պետության պատասխանատվությունը՝ իր քաղաքացու առաջ: Մեր ընտանիքում մարտի 2-ից կարանտին հայտարարվեց: 

Այդ օրվանից ես փակել եմ ելումուտը մեր տուն, և անում եմ բոլոր այն միջոցառումները, որ հնարավորին չափով գոնե իմ ընտանիքին ապահովագրեմ վտանգներից: 

Այս գիտակցությունը պետք է արթնանա ու լինի ցանկացած քաղաքացու մոտ, որովհետև իր հարաբերությունները վիրուսի հետ այլևս միջնորդված չեն պետության կողմից, այևս յուրաքանչյուր քաղաքացի վտանգի հետ երես առ երես է կանգնած, ու ինքը պարտավոր է հասկանալ մի բան. եթե ինքն իրեն չպաշտպանի, իրեն այլևս ոչ ոք չի պաշտպանի, որովհետև պետությունը բաց տեքստով ասում է՝ եթե դուք հիվանդացաք, եթե շնչահեղձ չեք, կրիտիկական վիճակում չեք, տանը պետք է մնաք»,-ասում է Վահան Արծրունին:

Խոսելով վարակի նկատմամբ շատ դեպքերում անլուրջ վերաբերմունքի առկայության մասին՝ նա ընդգծեց. 

«Բնակչության անլրջության հիմքում իշխանության տարբեր ներկայացուցիչների անլրջությունն է, որը կար սկզբնական շրջանում: Չե՞ք տեսնում այս կապը: Մեկը մյուսի հետևանքն է, և հիմա մեղադրել մեր ազգաբնակչությանը նման ալրջության մեջ, նշանակում է՝ նոր իրարամերժություն ստեղծել»:

 Ամփոփելով՝ Արծրունին հավելեց. «Ընդհանրապես, արտակարգ իրավիճակը խստություն ու խստապահանջություն է թելադրում յուրաքանչյուր պարագայում: 

Հիմա եթե պարտադրում են դիմակները կրել, պետք է կրել, եթե պարտադրում են ձեռնոց կրել, պետք է կրել: Պարետատան բոլոր կարգադրանքները, անշուշտ, պետք է կատարել, որովհետև դրանք չեն հակասում ողջամտությանը: 

Այո, այդ ամենը ուշացած է, բայց գոնե նրանք, ովքեր մինչ օրս չեն վարակվել, ինչ-որ չափով երաշխավորված կլինեն այդ վտանգներից: Այս պարագայում, իհարկե, առաջին տեղում յուրաքանչյուր անհատի կարգապահությունն է: Կարագապահություն և ինքնակազմակերպվածություն»:

 ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ