Երևան, 19.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Հայաստանի տնտեսական զարգացման հեռանկարները լավատեսություն չեն ներշնչում, լրիվ ընդհակառակը. «Փաստ»

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գործող միջազգային կարգերը վերափոխման փուլում են, ինչն իր հետքն է թողնում համաշխարհային տնտեսության տարբեր բաղադրիչներում տեղի ունեցող տեղաշարժերի ու անկայունության տեսքով։

Հատկապես վերջին ամիսներին Ուկրաինայի շուրջ հակամարտության սրացումը և Արևմուտքի կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ սահմանված աննախադեպ ծավալի պատժամիջոցները մեծ ազդեցություն են ունենում մատակարարումների շղթայի ու տնտեսական զարգացման տեմպերի վրա։ Եթե հակամարտության սկզբում որոշակի կանխատեսումներ կային, թե այն կարճ ժամանակի ընթացքում ինչ-որ հանգուցալուծում կարող է ստանալ, և ռազմական գործողությունները կդադարեն, ապա հիմա փորձագիտական շրջանակները հակված են կարծելու, որ կոնֆլիկտը բավական երկար է տևելու, անգամ տեսակետներ կան, որ տարիներով ընթանալու է։

Ուստի, ստեղծված իրավիճակը պայմաններ է ստեղծելու ոչ միայն Ռուսաստանի և Ուկրաինայի տնտեսությունների թուլացման համար, այլև այն բոլոր պետությունների, որոնք տնտեսական տարբեր թելերով կապված էին այդ երկու երկրների հետ և կախվածություն ունեն հումքի և պարենամթերքի մատակարարումներից։ Եվ Հայաստանն այն երկրներից է, որը մեծապես կապված է Ռուսաստանի հետ, այդ թվում՝ տնտեսապես։ 2021 թվականի տվյալներով, Հայաստանից դեպի Ռուսաստան ապրանքների արտահանումը կազմել է Հայաստանի ընդհանուր արտահանման 28 %-ը, Ռուսաստանից ներմուծումը՝ ընդհանուր ներմուծման 33 %-ը։

Հետևաբար, երկարաժամկետ կտրվածքով Ռուսաստանի տնտեսության մեջ տեղի ունեցող տեղաշարժերը էականորեն ազդելու են նաև հայաստանյան տնտեսական միջավայրի վրա։ Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների սահմանումից անմիջապես հետո ռուբլին կտրուկ արժեզրկվեց։ Ու պատահական չէ, որ ռուբլու արժեզրկումը բացասաբար ազդեց Հայաստանից դեպի Ռուսաստան արտահանումների տեմպերի և Ռուսաստանից դեպի մեր երկիր տրանսֆերտների մասնաբաժնի վրա։ Իսկ երբ ռուբլու հետ մեկտեղ սկսեց արժեզրկվել նաև հայկական դրամը, Հայաստանի ԿԲ-ն որոշում կայացրեց վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 8-ից դարձնել 9,25 տոկոսի չափ, ինչը նպաստեց դրամի արժևորմանը։ Սակայն որոշ ժամանակ անց Ռուսաստանի կողմից ձեռնարկված տարբեր քայլերի՝ մասնավորապես սպառված ռուսական գազի համար ռուբլով վճարելու, ինչպես նաև եկամուտը ռուբլու վերածելու պահանջից հետո ռուսական արժույթը ևս սկսեց արժևորվել։

Եվ ռուբլու արժևորման հետ մեկտեղ սկսվեց նաև հայկական դրամի կտրուկ արժևորումը դոլարի նկատմամբ։ Դոլարի փոխարժեքը հասել է 450 դրամի։ Դա կապված է նրա հետ, որ Հայաստանը սպառված ռուսական գազի համար սկսել է ռուբլով վճարել, և հայկական շուկայում դոլարի ավելցուկ է առաջ եկել, իսկ մյուս կողմից էլ՝ Ռուսաստանից եկող անձինք, մասնավորապես ծրագրավորողները, որոնք աշխատում են արտերկրի հետ, իրենց հետ դոլար են բերում Հայաստան։ Սակայն դոլարի՝ չափից շատ արժեզրկումը նաև իր բացասական հետևանքները կարող է ունենալ մեր տնտեսության վրա։ Նախ՝ դոլարի արժեզրկումը նշանակում է Հայաստանից դեպի արտերկիր արտահանողների շահույթի կրճատում, իսկ մյուս կողմից էլ՝ բացառված չէ, որ դրան հետևի հակառակ երևույթը, այսինքն՝ դրամը սկսի միանգամից ու կտրուկ արժեզրկվել։

Պատահական չէ, որ կանխատեսումներ կան, թե ամռանը ռուսական էներգակիրների նկատմամբ պահանջարկի նվազումը կհանգեցնի ռուբլու դիրքերի թուլացմանը, իսկ դա էլ իր հերթին կարող է հանգեցնել դրամի դիրքերի թուլացման։ Ուստի, ԿԲ-ն և կառավարությունը, քանի դեռ վերջինս հրաժարական չի տվել, պետք է ձեռնարկեն բոլոր անհրաժեշտ քայլերը կտրուկ ցնցումներից խուսափելու և Հայաստանի տնտեսության մեջ կայունություն ապահովելու ուղղությամբ՝ հատկապես որ գնաճը ահռելի չափերի է հասել։ Սակայն պատասխանատու կառույցները ընդունակ չեն իրավիճակին համարժեք արձագանքել։ Օրինակ՝ ձեռնարկվող քայերից կարող էին լինել դրամի փոխարժեքի կայունության ապահովումը, արտադրության և արտահանման խրախուսումը, ներդրումների համար բարենպաստ պայմանների ստեղծումը, գյուղատնտեսության զարգացումը։

Իշխանությունների անգործությամբ է պայմանավորված, որ Հայաստանի տնտեսական աճի հեռանկարները անորոշ են ու լավատեսություն չեն ներշնչում։ Օրինակ՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը կտրուկ նվազեցրել է Հայաստանի տնտեսական աճի կանխատեսումը՝ նախկին 4,5-ից 5 տոկոսի փոխարեն հասցնելով մինչև 1,5 տոկոսի։ Իսկ որոշ տնտեսագետներ անգամ չեն բացառում, որ 2022 թվականը Հայաստանը կարող է ամփոփել մինչև 3 տոկոս տնտեսական անկումով։

Բազմաթիվ երկրների անգամ անցյալ տարի է հաջողվել հասնել նախաճգնաժամային տնտեսական մակարդակի։ Սակայն եթե հաշվի ենք առնում, որ Հայաստանը 2020 թվականի 7,4 տոկոս տնտեսական անկումից հետո 2021 թվականը փակել է 5,8 տոկոս տնտեսական ակտիվության ցուցանիշով, ապա 2022 թվականի հոռետեսական կանխատեսումները ավելի հավանական են դարձնում, որ նույնիսկ այս տարի չենք կարող հասնել նախաճգնաժամային՝ 2019 թվականի մակարդակին։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրшերթի է ենթարկել հետիոտնին Նախօրեին բանակում մահացած զինծառայողը 19 տարեկան էր, ապրում էր մեծ եղբոր ու մոր հետՌուսական գազն այս տարածաշրջանում ամենամատչելին է և չունի մրցակից. Արմեն ՄանվելյանԼիտվան և Լեհաստանը կամրապնդեն Բալթիկ ծովի տարածաշրջանում գազային ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը Մավրը արեց իր գործը, Մավրը փորձում է հեռանալ․ Հրայր ԿամենդատյանԱրոնյանը հաղթել է Մամեդյարովին․ Total Chess World Championship Tour Pilot 2026 Սի Ծինփինը կոչ է արել ամբողջությամբ վերացնել միջուկային զենքը Ի՞նչ փոփոխություններ են սպասվում դեկտեմբերին ՀայաստանումԽաղաղության խոստումը դեռ խաղաղություն չէ․ Մհեր ԱվետիսյանՕդի ջերմաստիճանն առաջիկա օրերին կբարձրանա Ամուլսարի վերաբերյալ շատ ռիսկեր կան, որոնք իշխանությունն աչքաթող է անում. Արեգ ՍավգուլյանՊուտինը, Թրամփը և Սի Ծինփինը խաղաղության մասին հռչակագիր են ընդունել Անվճար դեղեր, վիրահատություններ և նոր ծրագրեր․ ինչ է փոխվել առողջապահության ոլորտում UFC-ն պայմանագիր կկնքի Նուրմագոմեդովի եղբոր հետ, նրանց նոր աստղեր են պետք․ Ծառուկյան Արևմուտքը հետխորհրդային պետություններին մեկը մյուսի հետևից փորձում է դարձնել հակառուսական օջախներ և օգտագործել իր գեոպոլիտիկ շահերի համար․ Մհեր ԱվետիսյանՄահացել է անմահ հերոս Ալբերտ Խառատյանի մայրըԲրիտանիան ավելի քան 1000 հեռահար հարվածային ԱԹՍ կտրամադրի Ուկրաինային Շիրակի մարզի Անի համայնքում փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներ Մենք կհաստատենք խաղաղություն՝ առանց զիջումների և վերջ կդնենք Հայաստանում քաղաքական հետապնդումներին․ Արամ ՎարդևանյանՍիբիրյա՞ն, թե՞ չինական. ինչպես անիսոնի համով խմիչքները դարձան տարածված. «Փաստ»Ժամանակ առ ժամանակ սպասվում է անձրև. օդի ջերմաստիճանը 3-5 աստիճանով կնվազի Ալիևյան սահմանադրության պահանջը գալիս է Ադրբեջանից և իրական սպառնալիք է մեր անկախությանը․ Գառնիկ ԴավթյանԴեկտեմբերի 3-ին նախատեսված է հանդիպում Պուտինի հետ. Փաշինյան Սա ալիևյան խաղաղություն չէ, սա ալիևյան սահմանադրություն է․ Լենա ՄաթևոսյանԴասագրքերը մինչև աշակերտին հասնելը պարտադիր պետք է փորձաքննության ենթարկվեն. Ատոմ ՄխիթարյանԵրեք օր, բազմաթիվ նոր տան պատմություններ․ Ամիօ բանկը՝ «Տուն էքսպո»-ում ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (19 նոյեմբերի). Պելեի 1000-րդ գոլը, առաջին խաղալիք երկաթուղին, 71 միլիոն դոլարանոց նկարը. «Փաստ»Մենք դեռ սպասում ենք, որ Հայաստանը բացահայտի ավելի քան 200 զանգվածային գերեզմшնի տեղակայման վայրերը. Հաջիև Հինգ տարեկան աղջիկը պատահաբար կրակել է իր երեք տարեկան քրոջ վրաՀովհաննես Հովհաննիսյանը ևս 5 տարի կշարունակի լինել ԵՊՀ ռեկտոր ՀՀՄԱ-ն ներդնում է կայուն զարգացման միասնական ստանդարտ, որը կգնահատի Հայաստանի մետաղական հանքերի աշխատանքը․ Վարդան Ջհանյան Օմանի ափերի մոտ՝ Հորմուզի նեղուցում, տանկերը հարձակման է ենթարկվել Հայաստանը թուրքական կողմի հետ նախատեսում է երկրորդ կամուրջ կառուցել Մարգարայի հատվածում. Միրզոյան Դասախոսները և ուսանողները պետք է տեր կանգնեն իրենց բուհերին. Լիլիթ ԱրզումանյանԲուդապեշտում «Total Chess» մրցաշարում Հայկ Մարտիրոսյանը հաղթել է Ռապորտին, Լևոն Արոնյանը՝ Մամեդյարովին Թվային դարաշրջանի սրացող «համավարակը». ի՞նչ վտանգներով է հղի էկրանների առջև չափից ավելի երկար ժամանակ անցկացնելը. «Փաստ»Հայաստանը Զարգացման ֆրանսիական գործակալությունից 250 մլն եվրոյի վարկ կներգրավի Պատմությունը կերտում են անհատները․ Մհեր ԱվետիսյանՄեկնարկել է Սի Ծինփին-Դոնալդ Թրամփ հանդիպումը Ծերության տարիներին պետությունը չպետք է հարկի նրա համեստ բնակարանը․ Հրայր ԿամենդատյանԽնդիր ենք դրել մեր առաջ, որ 2029 թվականին ունենանք ԵՄ-ի հետ վիզաների ազատականացում. Փաշինյան Ընդդիմությունը մեծ ռիսկեր է տեսնում, իշխանությունը հակադարձում է. «Փաստ»Դուք չեք կարողանում կառավարել այս երկիրը, ձեր գործընկեր Ալիևն էլ չի կարող կառավարել Հայաստանը․ Նարեկ ԿարապետյանԱրևիկ գյուղում 25-ամյա տղամարդը «Տիր» հրացանnվ պատահաբար վիրավnրել է կնոջ 24-ամյա եղբորը. վերջինս մահшցել է Կինը հետույքի վիրահատությունից հետո կոմայի մեջ է ընկել և մահացելՁեր ստեղծածը թղթե տնակ է՝ գունազարդված ու գեղեցիկ փաթեթավորված․ ադրբեջանցnւ անխոչընդոտ անցումն ու բանակում շարունակվող մահվшն ելքերը՝ վկա. Տիգրան Աբրահամյան Հիշե՛ք, ոչ մի քաղաքական իշխանություն հավերժ չէ․ ժողովրդին միայն զիջումներ առաջարկող իշխանության օրերն էլ հաշված են․ Անդրանիկ Գևորգյան«Փորձում ենք ուժեղ լինել, Վոլոդյաս այդպես կցանկանար». Վոլոդյա Մխիթարյանն անմահացել է նոյեմբերի 9-ին Քարվաճառում. «Փաստ»Երազ է տեսել ու սպանել մարդուն Մեզ շրջապատող տարածաշրջաններն այնուհանդերձ պատրաստվում են նոր բախումների․ Արտակ Զաքարյան