«Այսօր դրված է իրական հայի տեսակի գոյության հարցը». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Աշխարհի խոշոր խաղացողներն իրենց շահերից բխող որոշակի ծրագրեր ունեն, և հենց այդ շահերից բխող գործընթացներ են սկսել մեր տարածաշրջանում՝ շարժվելով դեպի նախանշված նպատակ: Ու մենք, որպես ժողովուրդ, որպես հասարակություն, այսօր այնքան կազմակերպված չենք, որպեսզի կարողանանք դիմակայել այդ գլոբալ խաղացողների շահերին, ինչի հետևանքով իրենք հիմա հանդարտ իրենց ծրագիրն են իրականացնում, որի մեխանիզմները պարզ են:

«Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ է հայտնել քաղաքական վերլուծաբան Արծրուն Պեպանյանը՝ անդրադառնալով մեր երկրին առնչվող բանակցային գործընթացներին, դրանցից բխող մարտահրավերներին, նաև հասարակական ընկալումներին:

«Իրենք հաշվի են առել նաև մեր ժողովրդի իրական վիճակը, այն, թե որ չափով կարող ենք դիմակայել իրենց ծրագրերին: Եվ թե՛ 1015 տարի առաջ, թե՛ այսօր իրականացնում են քայլեր, որ այստեղ ոչ թե դիմադրողականություն, այլ հենց այս պահի վիճակը լինի: Երբ առկա իրողությունների նկատմամբ ժողովրդի ներկայիս արձագանքն են դիտարկում, ակամա համեմատում են 20-30 տարի առաջ ունեցած արձագանքների հետ ու տեսնում, որ կան փոփոխություններ՝ դեպի վատը: Ամբողջ հարցն այն է, որ այսօրվա ժողովուրդն իր ճնշող մեծամասնությամբ որևէ կապ չունի Արցախյան շարժման ժողովրդի հետ: Ինչո՞ւ, որովհետև գիտականորեն հիմնավորված փաստ է՝ եթե ժողովրդին 32 տարի բաց ես թողնում, չես կրթում, անհրաժեշտ գաղափարականություն չես տալիս, ինքն ինքնաբերաբարար այլասերվում է: Սա իմանալով՝ արտաքին դաշտից նպատակային կերպով խթանում էին այլասերումը: Եվ եթե այս ամենին գումարում ենք պարտության շոկը, որը մարդկանց ջարդում է, ստանում ենք այսօրվա իրավիճակը»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ միևնույն ժամանակ շեշտելով, որ ժողովուրդը հավաքական կերպար չէ:

«Այսինքն, ժողովուրդը չի հավաքվում ու որոշում՝ աջ, թե ձախ գնալ: Ինքն ունենում է էլիտա, որը խորհում, հասկանում է խնդիրները ու ինչ-ինչ եղանակներով ժողովրդին ուղղորդում է: Ցավոք, այդ էլիտան մենք չունենք: Եթե փոխաբերական իմաստով համեմատենք՝ ստացվում է, որ այսօր ունենք ինչոր հոտ, չկան շներ, չկա հովիվ, ոչինչ չկա, ամեն ինչ բաց է թողնվել, ու ով ասես՝ կարող է հոշոտել: Եթե ժողովրդի միջից ի հայտ գան էլիտայի ներկայացուցիչներ, որոնք, խորությամբ հասկանալով իրականությունը, վտանգները և ժողովրդի վիճակը, դիմակայելու որոշակի քայլեր մշակեն, մենք այս վիճակից դուրս կգանք: Եթե ի հայտ չգան՝ շատ տխուր ապագա է սպասվում մեզ: Հիմա առաջնահերթ հենց այս խնդիրն է դրված, որովհետև ստեղծված իրավիճակում ո՛չ Արցախի, ո՛չ էլ Հայաստանի հարցն է դրված օրակարգում: Այսօր դրված է իրական հայի տեսակի գոյության հարցը՝ նա կմնա՞, թե՞ ոչ: Իսկ հայի՝ առանց այդ էլ քիչ այդ տեսակը եթե նվազի, ո՛չ Արցախ կկարողանա պահել, ո՛չ Հայաստան, ո՛չ էլ իրեն: Մեզ մոտ չեն լուծվում թե՛ ինքնապաշտպանական, թե՛ անվտանգային, թե՛ նաև դեմոգրաֆիկ հարցերը: Մենք ընկած ենք ու իրար ենք հոշոտում՝ ամեն մեկն ուզում է իր գոյությունը պահպանել: Խնդիրն այս դաշտում է, ու հենց այս խորությամբ մտածող մարդկանց անհրաժեշտություն կա մեր իրականության մեջ»,-հավելեց Արծրուն Պեպանյանը:

Հաշվի առնելով այսօրվա իշխանության քայլերն ու մի շարք այլ իրողություններ՝ քաղաքական վերլուծաբանը շեշտեց, որ մենք պետություն, որպես այդպիսին, չունենք: «Մենք մեզ խաբել ենք, որ պետություն ունենք, որ կան պետական ինստիտուտներ, կառույցներ, որոնք իրենց գործառույթներն ունեն: Իրականում ոչ մի պետություն չկա, որովհետև պետականակիր ժողովուրդ չկա, իսկ պետականակիր ժողովուրդ չկա, որովհետև այս ամենը հասկացող էլիտա չկա, որն այդ ժողովրդին կձևավորեր: Սա պարզապես մի տարածք է, որտեղ ինչ-որ մեկը, որը ոստիկանության և մյուս ծառայությունների գլխին կանգնում է, և իրեն ենթարկվում են, ինչ ուզում, անում է՝ կախված իր ճաշակից, իր վախերից, իր անձից, իրավիճակից: Օրինակ՝ հենց ՀՀ առաջին իշխանությունների կառավարման տարիներին ընդդիմադիր հայացքներ ունեցողներին հալածել են, այնպես արել, որ ապրելու հնարավորություն չունենան ու հանկարծ չկարողանան որևէ քաղաքական հայտ ներկայացնել: Կարևոր հանգամանք է հատկապես այն, թե իշխանությունները որքանով են վախենում իշխանափոխությունից: Մեր նախկին բոլոր նախագահներն այսօր ազատ ապրում են, ցույցեր են անում, կարծիքներ հայտնում: Իհարկե, իրենք էլ են իշխանափոխության և դրա հետևանքների մասին վախեր ունեցել, բայց հիմա այլ իրավիճակ է: Այսօրվա իշխանության վարքից երևում է, թե որքանով են վախենում: Ակնհայտ է, որ շատ են վախենում, ու պատճառը պարզ է: Սա է մեր իրականությունը: Ես դժվարանում եմ ասել, թե ինչպես կարելի է շատ արագ այս ամենի դեմն առնել, բայց ամբողջ խնդիրն այն է, որ կազմակերպված ժողովուրդ չկա»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը՝ հիշելով ավելի վաղ՝ դեռ 2019ին արված վերլուծությունը:

«Դեռ 2019-ի օգոստոսի վերջին, երբ ժողովուրդը դեռ խանդավառ էր, ասել էի՝ եթե գործադիրի ղեկավարը մի օր որոշի, որ Երևանի ժողովրդին հարկավոր է լցնել Երևանյան լիճը, այդպես էլ կլինի: Ասել էի՝ 10 հազար հոգի կգտնվեն, որ կասեն՝ «մեր սուրբն է ասել», «դա մեր փրկությունն է», ու կգան, կլցվեն: Ասել էի՝ մնացածին էլ ոստիկանները զոռով կքշեն՝ առանց մտածելու, որ ժողովրդի մեջ նաև իրենք են: Դեռ այն ժամանակ էի ասել, որ ոչ մի պետական ինստիտուտ չի ասի՝ պարո՛ն վարչապետ, ի՞նչ ես անում: Իրականում սա աղետ է, որն այսօր շատերի համար ավելի ցայտուն է: Ժողովրդի մի մասը կհայհոյի, մի մասը կծափահարի, բայց այսպես պետություն չի կարող լինել: Տեսակն է պետք փոխել, ինքնակազմակերպման հիմքեր ստեղծել: Թեպետ նախկինում նշվածն ըմբռնող չկար, բայց հիմա մի քանի հոգի սկսել են հասկանալ, որ խնդիր կա»,եզրափակեց Արծրուն Պեպանյանը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում