Yerevan, 19.November.2026,
00
:
00
BREAKING

«Խաղաղության պայմանագիր» ստորագրելու գործընթացի ռեգրեսիա է սկսվում. քաղաքագետ. «Փաստ»

INTERVIEW

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Քաղաքագետ Հրանտ Մելիք-Շահնազարյանի հետ զրույցում անդրադարձել ենք բանակցային գործընթացի ներկա փուլին, աշխարհաքաղաքական գործոններին, դրանցից բխող մարտահրավերներին: Անդրադառնալով նախ ինտենսիվ բնույթ կրող հանդիպումներին՝ քաղաքագետը մի երկու պատճառ մատնանշեց:

«Թուրք-ադրբեջանական դաշինքն ամեն ինչ անում է, որ Հայաստանը հնարավորինս շուտ ստորագրի, այսպես կոչված, խաղաղության պայմանագիրը, ճանաչի Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Ըստ էության, այդ դաշինքն ամեն ինչ անում է, որ այդպես կարողանա խնդիրը հօգուտ իրեն լուծել՝ հետագայում Հայաստանին պարտադրելով նաև որոշակի այլ զիջումներ՝ կապված, օրինակ՝ ճանապարհների, միջանցքների և այլնի հետ: Ադրբեջանա-թուրքական դաշինքը շտապում է դա անել երկու պարզ պատճառով. առաջին՝ պարտություն կրելուց հետո հայկական կողմը դեռևս չի հասցրել վերականգնվել, բավականին խոցելի վիճակում է, երկրորդ՝ Հայաստանի հնարավոր դաշնակիցներից ՌԴ-ն ինքն է գտնվում բավականին լուրջ խնդիրների մեջ և այդքան էլ չի կարողանում համապատասխան աջակցություն տալ հայկական կողմին:

Դրա համար ադրբեջանա-թուրքական դաշինքը փորձում է օգտվել այս երկու պատճառներից ու խնդիրը հնարավորինս շուտ լուծել: Ներկա փուլում հանդիպումների ինտենսիվության պատճառնեը սրանք են: Թե ինչու է Փաշինյանը նույն ինտենսիվությամբ սպասարկում ադրբեջանա-թուրքական դաշինքի նույն օրակարգը, այլ հարց է. հիմնականում պայմանավորում եմ նրանով, որ պարզապես համագործակցում է Ալիևի և Էրդողանի հետ, հնարավոր է՝ նաև այլ ուժերի ճնշմամբ, օրինակ՝ Արևմուտքի: Ամեն դեպքում, Փաշինյանը սպասարկում է թշնամու՝ արագ հարցը լուծելու վերոնշյալ օրակարգը, ինչը մեծ վտանգներ է պարունակում հայկական պետությունների համար»,-շեշտեց քաղաքագետը:

Աշխարհաքաղաքական բաղադրիչին անդրադառնալով՝ նա ընդգծեց, որ մեր տարածաշրջանում Արևմուտք-ՌԴ մրցակցություն կա, որը շատ ընդգծված է ու հաճախ անգամ ագրեսիվ տեսք է ստանում. «Արևմուտքի հիմնական նպատակը Հարավային Կովկասից ռուսական զորքերի դուրսբերումն է: Ամեն ինչ անում են, որ ՌԴ-ն դուրս մղվի տարածաշրջանից ու փոխարենն իրենց համար ավելի ընդունելի և վերահսկելի ուժեր հաստատվեն: Խոսքը նաև Թուրքիայի ներկայության հզորացման մասին է, որը ընդունելի է Արևմուտքի համար: Ես վերջերս եմ եղել Բրյուսելում, որտեղ լուրջ քննարկումներ եմ ունեցել եվրոպական առաջատար վերլուծական կենտրոնների փորձագետների հետ: Նրանք նույնիսկ չեն թաքցնում, որ նման առճակատում կա, և ՌԴ-ն ճնշելու խնդիր է դրված բոլոր այն վայրերում, որտեղ հնարավոր է, հակամարտության գոտիներում՝ առավել ևս:

Ըստ Արևմուտքի նկարագրի, ՌԴ-ն, մեր տարածաշրջանում հակամարտություններ հրահրելով, բախումներ առաջացնելով, նպատակ ունի վերահսկելի իրավիճակ սահմանել: Այդպես են բնութագրում անգամ ՌԴ խաղաղարար գործունեությունն Արցախյան հարցում: Նման գնահատականները ցույց են տալիս, որ այդ առճակատումն ամեն գնով շարունակվելու է Արևմուտքի կողմից: Բնականաբար, ՌԴ-ն էլ իր հերթին է ամեն ինչ անելու, որ պահպանի իր դիրքերն այն տարածաշրջաններում, որոնք իր համար կենսական անհրաժեշտություն ունեն: Ես կարծում եմ, որ Արևմուտք-ՌԴ հակամարտության մեջ տարածաշրջանի անդամ երկրները պետք է ընտրություն կատարեն, թե աշխարհաքաղաքական որ կենտրոնի հետ են: Հայաստանը և՛ Բրյուսելի, և՛ ՌԴ-ի հետ է, որևէ մեկին չի մերժում, բայց դրանով օր օրի ավելի է բարդացնում դրությունը, որովհետև Հայաստանի հետ կապված վստահության լուրջ ճգնաժամ է առաջացել և՛ Արևմուտքում, և՛ Ռուսաստանում»:

Հրանտ Մելիք-Շահնազարյանի խոսքով, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման շուրջ Արևմուտքի և Ռուսաստանի առաջարկած սցենարներում պարամետրերը նույնական են: «Միայն մեկ բացառություն կա, որն, իհարկե, վճռական նշանակություն ունի Հայաստանի համար: Արևմուտքը հայտարարում է, որ պետք է Արցախը ճանաչել Ադրբեջանի կազմում, հարաբերություններ կարգավորել Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ և զարգացնել տնտեսությունը՝ խաղաղություն բերելով տարածաշրջանին: Ռուսական կողմի պահանջների մեջ բացառությունն այն է, որ Արցախի կարգավիճակի հարցը պետք է թողնել ապագային: Թե ապագայում ինչ է առաջարկվելու Ռուսաստանի կողմից, դժվար է ասել, բայց, համենայն դեպս, ռուսական կողմի առաջարկն ապագայի համար պայքարելու ռեսուրս ու հնարավորություն է տալիս, ինչը չկա արևմտյան առաջարկում:

Այս հիմնական տարբերությունից ելնելով՝ պարզ է, թե որն է բխում Հայաստանի և հայ ժողովրդի իրական շահից, երբ ընտրությունը հիմա Արցախը հանձնելու կամ ապագայում Արցախի համար պայքարելու թեկուզև քիչ հույս ունենալն է: Ակնհայտ է, որ մեր շահից է բխում ընտրել երկրորդ տարբերակը: Այսինքն, Արցախը հիմա չհանձնել ու փորձել ապագայում ինչ-որ կերպ դրական լուծումներ ունենալ: Ի դեպ, հենց այս տարբերության վրա շեշտը դնելով՝ Արևմուտքը կարողանում է առաջ տանել իր օրակարգը՝ ասելով, թե, գիտեք, Ռուսաստանը պարզապես ուզում է ձգձգել կոնֆլիկտը, որ հետագայում նոր պատերազմներ հրահրի ու ձեր վրա ազդելու հանարավորություններ ունենա: Իմ կարծիքով, Արևմուտքը կարողացել է Փաշինյանին համոզել, որ, ամեն դեպքում, ճիշտ է հիմա Արցախը հանձնել և թուրքերի հետ հարաբերություններ կարգավորել»,-նկատեց մեր զրուցակիցը:

Քաղաքագետի կարծիքով, իշխանության միտքն ու ոգին հենց այդ ուղղությամբ էլ շարժվում են. «Միևնույն ժամանակ, նման որոշում կայացնելու համար իշխանությունը բավականաչափ ռեսուրս չունի, որովհետև կա հակառակ՝ ռուսական կողմի ճնշումը, ինչը վճռական դերակատարություն է ունենում Փաշինյանի վարքագծի վրա: Ամենաթարմ օրինակը վերցնենք՝ վերջին օրերին Փաշինյանի ու Ալիևի հռետորաբանությունը: Այդ ամենը սկսվեց այն բանից հետո, երբ «Վալդայ» ակումբում Պուտինը հայտարարեց, որ եթե հայ ժողովուրդը դա ցանկանա, Արցախի համար կարող է նաև այլ ճակատագիր լինել: Այսինքն, ռուսական կողմն իսկապես ցույց տվեց, որ դեռ չի ցանկանում լուծել Արցախի խնդիրը, այդ հարցն, ամեն դեպքում, հետաձգելու քայլեր են նախատեսում:

Փաստն այն է, որ Ռուսաստանն ուզում է ձգձգել, փաստն այն է նաև, որ Պուտինի այդ հայտարարությունից հետո փոխվել է ՀՀ իշխանության, նաև Ադրբեջանի հռետորաբանությունը: Այս ամենը պայմանավորում եմ բացառապես ռուսական կողմի ճնշմամբ: Ի դեպ, Ալիևը նոյեմբերի 17-ին հայտարարեց, որ Ռուսաստանի միջամտության պատճառով չի կարողանում Արցախում ապրող հայերի հետ իր խնդիրը արագ լուծել: Իմ խորին համոզմամբ, կա հակամարտության վերջնական կարգավորման գործընթացը հետաձգելու ռուսական ճնշում: Բնականաբար, «խաղաղության պայմանագիր» ստորագրելու գործընթացի ռեգրեսիա է սկսվում, որն իր մեջ ենթադրում է նաև նման հռետորաբանություն, քննադատություններ և այլն»:

Քաղաքագետը շեշտեց, որ գործ ունենք իրականում բարդ գործընթացի հետ: «Իրավիճակը շատ հաճախ է փոխվում, որովհետև մասնակից թե՛ տարածաշրջանային, թե՛ արտատարածաշրջանային երկրները այլ հարթություններում մշտապես հաջողություններ կամ ձոխողումներ են ունենում: Օրինակ՝ Ուկրաինայում Ռուսաստանի խնդիրները բերում են նրան, որ այստեղ ակտիվանում է թուրք-ադրբեջանական դաշինքը ու, պահից օգտվելով, փորձում ինչ-որ խնդիր լուծել: Այս հանգամանքներով պայմանավորված՝ չէի ասի, թե ինչ-որ վերջնական որոշում կա, որը կյանքի է կոչվում: Վստահ եմ, որ նման որոշում չկա: Բոլոր երկրների կողմից կան ցանկություններ, և յուրաքանչյուրն իր ցանկություններն է առաջ տանում՝ փորձելով օգտվել պահի ընձեռած հնարավորություններից:

Հայաստանի համար սա վտանգավոր խաղ է, որովհետև այսպես կարելի է երկու-երեք ամիս դիմակայել թշնամու ոտնձգություններին, բայց 5-րդ ամիսը ինչ-որ փոքր զիջում ունենալ, հետո նորից չդիմակայել, նորից զիջում ունենալ ու այդպես շարունակ: Այդ պարագայում, իհարկե, ապագայում մեծ խնդիրների ի հայտ գալը, կարծում եմ, մեզ համար անխուսափելի է լինելու: Դրա համար Հայաստանն ինքն էլ պետք է իր ազգային օրակարգն ունենա և փորձի հարմար պահի այն առաջ տանել: Ցավոք, այս իշխանությունները նման օրակարգ չունեն, սպասարկում են Ադրբեջանի օրակարգը, ինչն այս փուլում մեր ամենամեծ խնդիրն է: Եթե հայկական շահերից, դաշնակիցների շահերը հաշվի առնող ճիշտ մշակված քաղաքականություն լինի, ավելի քան համոզված եմ, որ մեծ հաջողություններ արձանագրելու ռեսուրս կունենանք հենց դիվանագիտական ճակատում»,-եզրափակեց քաղաքագետը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference