«Այս մարդը և իր թիմը գիտակցաբար լուծարում են Հայաստանի երրորդ հանրապետությունը՝ առանց չորրորդ հանրապետություն ստեղծելու երաշխիքների». «Փաստ»
ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ![«Այս մարդը և իր թիմը գիտակցաբար լուծարում են Հայաստանի երրորդ հանրապետությունը՝ առանց չորրորդ հանրապետություն ստեղծելու երաշխիքների». «Փաստ»](/timthumb.php?src=disc/12-02-24/5dcbb22421cfcd6e44187e5583eddfee.jpg&w=780)
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Նոր Սահմանադրությունն ամենաքննարկվող թեմաներից մեկն է: Իսկ Հայաստանն ունի՞ նոր Սահմանադրության կարիք:
«Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն ասում է՝ եթե այլ՝ հավասար պայմաններում լինեինք, պետք է քննարկեինք այլ հարց: «Կրիտիկական պահերին 2015 թ.-ին ընդունված Սահմանադրության մեխանիզմներն իրենց այնպես դրսևորեցի՞ն, որ դա չխաթարեր մեր թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին անվտանգությունը: Պառլամենտարիզմը զարգացման ներկա փուլում գտնվող Հայաստանի համար կառավարման լավագո՞ւյն մոդելն էր: Եթե սկսենք սրա մասին զրուցել, կստացվի, որ բովանդակային քննարկման մեջ ենք մտնում իշխանությունների հետ, իսկ դա այն է, ինչ իրենք ուզում են ստանալ: Մեր Սահմանադրությունն ունի բազմաթիվ խնդիրներ, առավել ևս, որ 2015 թ.-ին այն փոփոխվել էր՝ ելնելով կոնկրետ մեկ անձի և քաղաքական թիմի քաղաքական այժմեական անհրաժեշտությունից: Տրամաբանական է, որ այդ Սահմանադրությունը բազմաթիվ խութեր ունի, տրամաբանական է, որ այն պետք է փոխվի: Բայց խնդիրն այն է, որ իշխանությունների նպատակը Սահմանադրության լավարկումը չէ կամ, ելնելով պատերազմական իրավիճակում կառավարման խնդիրներից, ցանկությունը՝ կառավարման մոդելը փոխելու և այլն: Կա կոնկրետ արտաքին պահանջ, իշխանություններն այդ արտաքին պահանջով են գնում այդ փոփոխությանը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Մաթևոսյանը:
Ընդգծում է՝ շատերը կարծիք են հայտնում, որ 2018 թ.-ից այս կողմ Հայաստանի կառավարման ղեկը Ալիևի կամ Էրդողանի ձեռքում է: «Համաձայն եմ, բայց եթե նախկինում դա չերևացող էր, ապա հիմա բաց տեքստով այս ամենը բոլորիս ասվում է, և շատ թափանցիկ գործընթաց է գնում: Սահմանադրական փոփոխությունները պետք է առաջին հերթին դիտարկել այս տրամաբանության մեջ: Որպես ազգ, որպես քաղաքական միավոր՝ տալի՞ս ենք Ալիևին մանդատ Հայաստանը ղեկավարելու: Ակնհայտ է, որ այս փոփոխությունների պատվիրատուն նա է: Նա ներթափանցում է ներհայաստանյան հարցերի մեջ: Սա ամենամեծ հարվածներից մեկն է, որ կարող է լինել մեր կամ ցանկացած այլ պետության ինքնիշխանությանը: 2018 թ.-ին ասում էին՝ ինքնիշխանությունն ենք վերականգնելու, հիմա սա՞ է ինքնիշխանությունը: Որքան էլ կան բովանդակային ու քաղաքական բազմաթիվ հարցեր, սահմանադրական փոփոխությունները պետք է հետևյալ տրամաբանության մեջ դիտարկենք. մենք՝ որպես բազմադարյա և բազմաչարչար պատմություն ունեցող ժողովուրդ, մեր երկրի կառավարման ղեկը տալի՞ս ենք Ալիևին, թե՞ ոչ: Մնացած խոսակցություններն ուղղակի քաղաքական շահարկումներ են լինելու»,-նշում է մեր զրուցակիցը:
Հայաստանի իշխանություններն ասում են՝ ուզում են փոխել Սահմանադրությունը, որ այն համապատասխանի ներկա մարտահրավերներին և այլն: Ինչպե՞ս են ժողովրդին մատուցելու Սահմանադրության փոփոխության անհրաժեշտությունը: «Եթե փորձենք բանաձևով ներկայացնել, ապա իրենց ասածը հետևյալն է՝ «դու՝ հայ ազգ, որպես հավաքական միավոր, ստանում ես հարվածներ, երբ լինում ես հայ, երբ չես հրաժարվում քո ինքնությունից, պատմությունից և այլն»: Առաջարկում են դրանից հրաժարվել: Դրա համար եմ ասում, որ երկրի և ազգի ապագան կառավարելու մանդատը հանձնում են Ալիևին: Իսկ ինչպե՞ս են սա ներկայացնում ժողովրդին: Տեսնում եմ երկու ուղերձ, որոնց շուրջ իշխանությունները կարող են կառուցել սահմանադրական փոփոխությունների նախընտրական քարոզարշավը, գոնե այն կտրվածքով, որ մարդկանց բերեն ընտրատեղամաս: Երևանի ավագանու ընտրությունները ցույց տվեցին, որ նույնիսկ մարդկանց ընտրատեղամաս բերելու հետ կապված իշխանությունները խնդիրներ ունեն: Երկու հիմնական թեզ է լինելու: Առաջին՝ եթե չփոխենք Սահմանադրությունը, մեզ պատերազմ է սպասվում: Փաշինյանի հարցազրույցը Հանրային ռադիոյում հենց դրա մասին էր, նա մեր ժողովրդի վրա վախ էր «վաճառում»:
Երկրորդ՝ The Telegraph-ին տված իր հարցազրույցում Փաշինյանն այն թեզն է առաջ քաշում, որ պատրաստ ենք ԵՄ-ին մոտ լինել այնքան, որքան ԵՄ-ն դա հնարավոր կհամարի: Ասելու են՝ փոխում ենք Սահմանադրությունը, հրաժարվում ենք խորհրդային ժառանգությունից, մեր պատմական իղձերից և այլն, դրա փոխարեն հնարավորություն ենք ստանում ԵՄ-ի հետ մերձենալու, առավել ևս, որ, ըստ «շիրինյանախզմալ յանական» տրամաբանության, Հարավային Կովկասն արդեն ԵՄ-ի տարածաշրջան է: Այսինքն, եթե փոխենք Սահմանադրությունը, կմերձենանք ԵՄ-ի հետ, այլ կերպ ասած, հնարավոր է, որ ԵՄ-ի հետ վիզաների պարզեցման ռեժիմ ստանանք:
Իշխանություններն ասում էին, որ բանակցություններ են վարում այս ուղղությամբ: Փորձելու են մարդկանց վրա «վաճառել» վախը և վիզաների ազատականացման ռեժիմի հետ կապված հնարավոր զարգացումները: Եթե սա քննարկենք՝ ասելով, որ, օրինակ՝ վիզաների ազատականացման ռեժիմը դեմոգրաֆիական փոսում գտնվող Հայաստանի համար հղի է շատ լուրջ վտանգներով, ուղղակի «կդատարկվենք», կարող ենք Ուկրաինայի, Վրաստանի, Մոլդովայի օրինակները բերել, այն, ինչ ԵՄ-ից խոստացել էին, մարդիկ ոչինչ չստացան, բայց ունեցան կորուստներ, մտնելու ենք բովանդակային քննարկման մեջ, բայց բարդ է պատկերացնել, թե ինչպես կարելի է բովանդակային քննարկման մեջ մտնել մի իրավիճակում, երբ «խաղասեղանին» դրված է Հայաստանի ապագայի հարցը հետևյալ կերպ՝ Ալիևը ղեկավարելո՞ւ է Հայաստանը, թե՞ ոչ»,-ընդգծում է քաղաքագետը:
Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանություններն իրար նամակներ ու առաջարկություններ են փոխանցում, զանգահարում: Հայաստանի իշխանությունը կատարում է ադրբեջանական կողմի պահանջները: Ադրբեջանը ի պատասխան ոչինչ չի անում: Ինչո՞ւ Հայաստանը չի վերցնում, օրինակ՝ դադար բանակցություններում, եթե դրանք, իհարկե, կան, և չի պահանջում երաշխիքների տրամադրում Ադրբեջանից, տարածքային ամբողջականության ճանաչում և այլն:
«Հարցը փորձում եք մեղսունակության կանխավարկածով վերլուծել, բայց խնդիրը լրիվ այլ է: Պնդում եմ, որ այս մարդը և իր թիմը շատ պարզ և գիտակցաբար լուծարում են Հայաստանի երրորդ հանրապետությունը, առանց չորրորդ հանրապետություն ստեղծելու երաշխիքների: Մեզ հետ ուզում են անել այն, ինչ 2023 թ.-ի սեպտեմբերի 28-ին արեցին Արցախի Հանրապետության հետ: Երրորդ հանրապետության լուծարումը կհանգեցնի նրան, որ կոչնչանա այն հայցվորը, որն ապագայում կարող է ինչ-որ հայց ներկայացնել Նիկոլ Փաշինյանի և իշխող թիմի դեմ: Հայցվոր ասելով՝ նկատի ունեմ Հայաստանի Հանրապետությունը: Որպես հավաքական քաղաքական միավոր՝ շատ նատուրալիստական ժողովուրդ ենք: Այնքան ժամանակ, մինչև Փաշինյանը Պրահայի դավադրությունից հետո բաց տեքստով չհայտարարեց, որ Ադրբեջանի 86,6 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածքի մեջ մտնում է նաև Արցախի Հանրապետությունը, նույնիսկ ընդդիմադիր դաշտում կային քննարկումներ առ այն, որ Փաշինյանը ժամանակ է ձգում և այլն: Բայց արդեն Պրահայից պարզ էր, որ շատ լուրջ խնդիր ունենք Արցախը փրկելու:
Արցախը ոչնչացավ, դրանից հետո մարդիկ ասում են՝ եկեք ինչ-որ քայլեր ձեռնարկենք, Արցախը փրկենք, արցախցիներին վերադարձնենք այնտեղ և այլն: Կողմ եմ, որ պայմաններ լինեն, և արցախցիները վերադառնան, բայց ասում եմ՝ լինում է խնդիր, ուշացած ենք դրան արձագանքում: Պրահայում տեղի ունեցած դավադրությունից հետո ինձ համար ակնհայտ էր, որ Հայաստանի Հանրապետությունն է արդեն վտանգի տակ: Բայց սպասեցինք մինչև Արցախը ոչնչացավ, հայաթափվեց, անցավ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, նոր այստեղ սկսեցինք ինչ-որ շարժումներ Հայաստանն ու Հայաստանի Սահմանադրությունը փրկելու, Արցախի հարցը բարձրացնելու համար:
Մի քանի տարի ուշացել ենք այն ամենից, ինչը պետք է անեինք: Սա նատուրալիստական մոտեցում է, մեզ մատնանշում են խնդիրը, նոր սկսում ենք դրանով զբաղվել: Սահմանադրական փոփոխությունների մասին Ալիևն առաջին անգամ բաց տեքստով ասել է 2021 թ. սեպտեմբերի 27-ին՝ պատերազմից մեկ տարի անց: Քաղաքական դասը փաստացի երեք տարի ուներ, որ նախապատրաստվեր սահմանադրական փոփոխություններին, իր քայլերը մշակեր, ժողովրդի հետ որոշակի կոմունիկացիայի մեջ մտներ, բացատրեր, թե դա ինչ վտանգներով է հղի, բայց ոչ ոք ոչինչ չարեց: Հենց Փաշինյանը դաշտ նետեց այս թեզը, քանի որ ժամանակն է տնային առաջադրանքը կատարելու, սկսեցինք սա քննարկել: Սա, մեղմ ասած, հանցավոր անփութություն է»,-ասում է մեր զրուցակիցը:
Հայաստանի իշխանությունները դեռ ամիսներ առաջ հայտարարում էին նաև արտաքին քաղաքական վեկտոր փոխելու մասին, սակայն հստակ քայլեր, կարծես թե, չարվեցին: Ի վերջո, կողմնորոշվեցի՞ն՝ դեպի Արևմուտք են գնո՞ւմ, թե՞ Ռուսաստան: «Հայաստանի իշխանությունները վաղուց կողմնորոշված են, այդ կողմնորոշումը ոչ թե դեպի Արևմուտք է, այլ դեպի Թուրքիա: Հեքիաթները ԵՄ-ի և այլնի մասին ավարտվելու են թուրքական շքամուտքի առաջ: Նիկոլ Փաշինյանը դա շատ լավ հասկանում է, միայն թուրքական ուղղվածություն ունեցող, թյուրքական աշխարհի մաս կազմող Հայաստանում ինքը և իշխող քաղաքական թիմն ունեն քաղաքական ապագա: Այլ հավասար պայմաններում իրենք Հայաստանում քաղաքական ապագա չունեն: Իրենց մոտ երկընտրանքը հետևյալն է՝ կամ ոչնչացնել հայցվորին, որ նա հետագայում հայց չներկայացնի իրենց դեմ, կամ հայցվորին ինտեգրել թյուրքական աշխարհի մեջ և դրանում որպես վիլայեթի ղեկավար, այն էլ Ադրբեջանի վիյալեթի ղեկավար, շարունակել Հայաստանում պաշտոնավարել: Ոմանց գուցե սա ծայրահեղական մոտեցում թվա, բայց կարծում եմ, որ այս ուղղությամբ ենք գնում: Իրենց ուղղվածությունը դեպի Թուրքիա է, մնացածը ծխածածկույթ է դա թաքցնելու համար»,-եզրափակում է Բենիամին Մաթևոսյանը:
ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
![](/timthumb.php?src=disc/08-09-24/623e5d80abde7ff8575496cc902c15bc.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/08-09-24/e6415e733c91f44f25f608e36e8fc901.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/08-09-24/f4831dda376750eeee565476002b68a4.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/665591f5c53cbbd613ed147cff39f4d4.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/b69f6b65a4d185440089bb0611c9fb6f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/58e749e290159f138c21863ba556c449.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/8cd2cbfbb406b6c931fd4594ebca92f8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/20b37777377748e7f4a0f86d6ae13899.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/34fb8d4ed41f4c7b6ea74eb6d95c1854.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/77099503af1b028e608d0bb603901b9f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/feaf507807e28fdd77ce22eab6f472bd.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f18aaedb626a61fdc2a10ec039dc599f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f937649d1e25a761915f61a009521d74.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/64160931ac8a1de5786b6f3b4b0ce39d.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/2b486d0db268d801dfde1e97e8d1a847.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/53c7b52313a0978676b43b013ec6ff03.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/2e6ead499c598048a90f4ea2dff20731.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/3245c1e411392c4eece0078f294b8d65.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/192c6520a845248ab167072e231df9e9.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/82add76436f1d016b30c507084ee89bf.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f32407fe85961f4ecfbf202da3f1a77e.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/21ef21b2cae2513f16195b5971739939.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/538a377f2e1a3c791ee66be49a480408.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/7fc757f8af95daac7f352a1d8cd29d74.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/2197972225a403e3ce73091418187081.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/d807c16164e90651a631fa41f3e7c610.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/54895fe65ad453d159196d1122de48ca.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/f77080299b7debc610ec263cd7fe38e8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/9cfe8b155c78fbfd36e22b1ea7af282a.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/587c808fa277c6768ad15f5b05253907.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/3c65c2ad09ed2806656a67f3c97cea66.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/b9f6de5440afdcaf61181e2c9b18b990.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/5f884d418f7bf769bede3127e33aaab8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/42b5fa49136f5da2abc8c4ed84996100.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/5690adb243eac008c7365f99bf081e8c.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/30262a59d5f14e9e9ddb28badc1722cf.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/98fcd54ff1c6a7a09afc774dfb394f9c.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/458f4bddbb1f99463b16a104b7950043.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/6058532c4ff22248b7190023387f1b5d.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/c84291d87f3677ef5744e962449a5e8d.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/dce255a70e4b5f82e62355785f5f1471.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/715fb75da4ba8715c0c935ca85078a64.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/bc595d7616936c14b6dbebf172e1ae64.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/b6ed6608ab832a8c276f193a96a4649f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/5b9738e5d590ddd5d21d17be8f6dde03.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/0479429c59b48de60430e49dabd76571.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/1465097cbf461b35b2209622c538beb8.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/3f312fb1c2573ea202699786a0771f1f.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/06c22338800ced4831170e0d4d3cbcc4.jpg&w=60&h=60)
![](/timthumb.php?src=disc/07-09-24/30675d8cbdfbcef1b112091014408394.jpg&w=60&h=60)
![](banners/acba.gif)