Մոսկվայում ավարտվեց «Հայերը Ռուսաստանի մշակույթի և պատմության մեջ 18-20-րդ դարերում» գիտաժողովը

 Մոսկվայի հայկական եկեղեցական համալիրի հանդիսությունների սրահում հոկտեմբերի 26-ին մեկնարկեց «Հայերը Ռուսաստանի մշակույթի և պատմության մեջ 18-20-րդ դարերում» խորագրով միջազգային երկօրյա գիտաժողովը: Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյանի ողջույնի և օրհնության խոսքը ներկաներին փոխանցեց Տ.Գևորգ քահանա Վարդանյանը: Սրբազան հոր խոսքում, մասնավորապես ասվում էր, որ հայեր ը Ռուսաստանում բնակություն են հաստատել ոչ միայն պատմական ծանր իրադրության պատճառով, այլ նաև կայսեր Պետրոս Առաջինի և նրա գործի շարունակող Ելիզավետա Երկրորդի հայերի հանդեպ ունեցած բարեհաճ վերաբերմունքի արդյունքում: Բարձր գնահատելով հայ ժողովրդի արարող և գործունյա ոգին` կայսրերը լայն արտոնություններ են տվել հայերին, որպեսզի ընտանիքներով գան ու բնակվեն Ռուսաստանի նորաստեղծ քաղաքներում: Այս քաղաքականության շնորհիվ հայերը հաստատվեցին Դնեստրում և կառուցեցին Գրիգորիոպոլը, Դոնի Ռոստովում` Նոր Նախիջևանը, Արմավիրը, ծաղկացրին Աստրախանը, ոտեղ և 1717 թվականին հիմնադրվեց ռուսահայոց թեմը: Այս մասին «Արմենպրես»-ին տեղեկացրին Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմի մամլո դիվանից:

ՌԴ-ում ՀՀ Արտակարգ և լիազոր դեսպան Օլեգ Եսայանն իր խոսքում կարևորեց գիտական միջոցառումների անցկացումը և նշեց, որ նման հանդիպումները ամրապնդում են երկու հավատակից ժողովուրդների փոխհարաբերությունները, եղբայրական կապն ու համագործակցությունը: «Ինձ, որպես դիվանագետի, հետաքրքրում է, թե ինչ հանգամանքներում, երբ և ինչ նպատակներով են հայերը տեղափոխվել Ռուսաստան: Այս հարցերի պատասխանները հիմնավորված տալիս են գիտաժողովի բանախոսները` զանց առնելով ամեն տեսակ պատմության աղճատումները»,- իր խոսքում ասաց դեսպանը:

Գիտաժողովի մասնակիցներին ողջունեց նաև Մոսկվայի շրջանի Գլխավոր արխիվի ղեկավար Պյոտր Պետրովը:Մեզ հետ զրույցում բանախոսը նշեց, որ Գլխավոր արխիվում հայերին վերաբերող մեծաքանակ փաստաթղթեր չկան, սակայն, այն, ինչ ունեն, արժեքավոր տեղեկություն են պարունակում հատկապես Ռուսաստանի հայկական եկեղեցիների մասին և հրաշալի առիթ կարող են դառնալ դրանք հանրությանը ներկայացնելու և հայ մասնագետների հետ համագործակցելու համար:

Գիտաժողովի առաջին բանախոսը տեխնիկական գիտությունների թեկնածու Վահրամ Կարապետյանն էր:Անդրադառնալով Ռուսաստանում հայոց թեմի հիմնադրման 300-ամյակին, ինչպես նաև Իսրայել Օրու և Մինաս Վարդապետի գործունեությանը, բանախոսը նշեց, որ այս անձերի շնորհիվ են սերտացել  հայ-ռուսական հարաբերությունները և դրվել ռուսահայոց թեմի ստեղծման նախահիմքը:

ՌԴ Դաշնային խորհրդի Միջազգային գործերի կոմիտեի անդամ, իրավաբանական գիտությունների դոցենտ, պրոֆեսոր Ռաֆաիլ Զինուրովը ներկաներին ողջունեց հայերեն, ինչը հաճելիորեն զարմացրեց ամենքին:Բանախոսի թեման նվիրված էր Գարեգին Նժդեհի գործունեությանն ու հոգևոր ժառանգությանը:Ըստ բաշկիր մասնագետի` անգնահատելի է Նժդեհի ժառանգությունը հայագիտության ոլորտում: Հայաստանից և Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներից ժամանած յոթանասունից ավելի հայ և օտարազգի հայագետներ ու պատմաբաներ խոսեցին Ռուսաստանում հայերի հաստատման, կրթության, գիտության, ռազմական ոլորտնրում ունեցած ներդրման մասին, ներկայացրեցին Լազարյանների մշակութային ժառանգությունը, Լորիս Մելիքովի, Հովսեփ արքեպիսկոպոս Աղրությանի, Պավել Ֆլորենսկու ընտանիքի, Լևոն Օրբելու, Ավետ Տերտերյանի հայանպաստ գործունեությունը:Անդրադարձ եղավ նաև Ռուսաստանի հայ եկեղեցիների և հոգևոր առաջնորդների գործունեությանը` ընդհուպ մինչև Ալեքսի Առաջինի պատրիարքության շրջանը:Հայաստանի Ազգային արխիվի տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանի կարծիքով` գիտաժողովին մեծ թվով ռուս մասնագետների ներգրավումը կարևոր քայլ է, քանի որ վավերագիր փաստաթղթերի հիման վրա օտարները խ ոսում են Ռուսաստանում դեռևս 15-րդ դարից հայերի հաստատման և օգտաշատ գործունեության մասին:

Հոկտեմբերի 27-ին գիտաժողովը շարունակվեց Մոսկվայի մարզային Դումայի շենքում: Գիտաժողովի մասնակիցների համար համալիրի «Տապան» թանգարանում բացվել էր արխիվային նյութերի ցուցադրություն: