Աղքատության հաղթահարումը կառավարության հիմնական մարտահրավերն է

Հրապարակվել է «Հայաստանի սոցիալական պատկերը և աղքատությունը» վերլուծական զեկույցը, որտեղ ներկայացված է 2015 թ.–ի աղքատության գնահատականը: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, այս սոցիալական չարիքը եղել է մեր պետության հիմնական մարտահրավերը՝ եթե 2004 թ.–ին երկու մարդուց մեկը պաշտոնական վիճակագրության համաձայն աղքատ է համարվել, ապա ներկայում երեք մարդուց մեկն է աղքատ համարվում: Իհարկե Անդրանիկ Մարգարյանի վարչապետության տարիներին թեև աղքատության մակարդակը նվազեց, բարեկեցիկության զգալի աճ տեղի ունեցավ, սակայն աղքատության խնդիրը արմատապես չհաղթահարվեց: Հետաքրքիր է, որ 2004–2007 թթ.–ի ընթացքում ուղիղ 2 անգամ կրճատվեց աղքատության մակարդակը՝ 53,5%–ից հասնելով 26,4%: Սոցիալական իրավիճակը կրկին վատթարացավ 2008 թ.–ից հետո և աղքատության բարձր ցուցանիշները պահպանվում են մինչ այժմ:

 

Թեև մշակվել են աղքատության հաղթահարման ռազմավարություններ, իսկ պետական բյուջեները ըստ էության սոցիալական ուղղվածություն են ունեցել, բայց և այնպես աղքատությունը դարձել է կոռուպցիայի, թալանի, վատ գործարար միջավայրի արդյունք:

Եթե 2001–2007 թթ.–ին աղքատության մակարդակը իջեցման միտումներ է ցույց տվել, ապա դա իր հերթին, բացի աճող արտաքին տրանսֆերտներից, հիմնականում պայմանավորված է եղել տնտեսության ակտիվության աճով և բիզնես միջավայրի աշխուժացմամբ: Իսկ 2008թ.–ից հետո, աղքատության մակարդակի վատթարացումը իր հերթին պայմանավորված է եղել փոքր և միջին բիզնեսի գործունեության համար միջավայրի վատթարացմամբ:

 

Այսինքն, եթե ուզում ենք նվազեցնել աղքատության մակարդակը, ապա պետք է ոչ այնքան սոցիալական նպաստների համակարգի կատարելագործման, այլ տնտեսական բարձր աճի պայմանների բարելավման մասին մտածենք: Այսինքն, ճանապարհը որակյալ տնտեսական աճի ապահովումն է կամ այսպես ասած տնտեսության իսկապես զարգացումը:

 

Իհարկե, կարելի է նաև բարձրացնել նվազագույն աշխատավարձը և ամեն տարի աշխատավարձերի բարձրացում անել, գնաճի տեմպերից ավելի բարձր՝ այսօրվա համար դա ավելի ճիշտ լուծում է, քան արդարանալ, իբրև թե բյուջեն չունի համապատասխան միջոցներ աշխատավարձի բարձրացման համար: Միջոցներ իսկապես կան, և դա վտանգավոր չի կարող լինել տնտեսության համար: Դա իր հերթին կնպաստի տնտեսական աճին, տնտեսության մեջ փողի զանգվածի ավելացմանը, բիզնեսի ակտիվության աճին: Միաժամանակ, պետք է տնտեսական աճի ապահովման համար հետևողականորեն այլ եղանակներով մեծացնել փողի զանգվածը տնտեսության մեջ, տնտեսության վարկավորման համար նոր ռեսուրսներ շուկա լցնել ցածր տոկոսադրույքով, բանկերի ռիսկերի մի մասը թեկուզ պետության վրա դնելով:

Իհարկե` առևտրային բանկերի ռիսկային վարկերի տեսակարար կշիռը թեև մեծացել է, այսինքն վարկ տալը ավելի ռիսկային է դառնում, այնուամենայնիվ դրամավարկային քաղաքականության այս ռեսուրսը պետք է ամբողջությամբ օգտագործենք: Իհարկե, մեր կառավարությունների ավանդական ռեսուրսը՝ դրսից պարտքեր վերցնել տնտեսության կայունությունը ապահովելու համար, իրոք սպառվում է: Մեզ պետք էլ չէ արտաքին պետական պարտքի բեռը ավելացնել, սակայն կարող ենք օգտվել ներքին պարտքի ռեսուրսներից: Բացի այդ, խթանող հարկաբյուջետային քաղաքականության այլ ուղղություններ դեռևս ունենք մեր տրամադրության տակ և պետք է այն ակտիվորեն իրագործել՝ հարկային բեռի թեթևացման ճանապարհով:

 

Տնտեսական աճի մեկ այլ միջոց է ներդրումների զուտ հոսքի ավելացումը: Եթե դա նվազել է, ապա դեռևս չի նշանակում, որ այս ռեսուրսը նույնպես սպառվում է: Ներդրումների կարևորությունը հատկապես գիտակցում է վարչապետը, որի քայլերի տրամաբանությունը պետք է որ խթանի ներդրումների աճին:

 

Պետք է վերագնահատել և վերանայել ընդհանրապես մարզպետարանների և գյուղական համայնքների գործունեությունը, նպատակները, գործառույթները և արդյունավետությունը: Անհրաժեշտ է մի շարք արտադրություններ կազմակերպել մարզերում: Անհասկանալի է գյուղական և քաղաքային համայնքներում տեղական հարկերի հավաքման և պետական դոտացիաների տրամադրման տրամաբանությունը, եթե դրանք հիմնականում չեն ծառայում այդ համայնքների խնդիրների լուծմանը, այլ ընդամենը ուղղվում են ֆինանսավորելու գյուղապետարանների և քաղաքապետարանների աշխատանքը և գյուղապետ–քաղաքապետերի անձնական կարիքների բավարարմանը, ապա ինչի՞ համար է այսպիսի համակարգը:

Եվ վերջապես, մեկ այլ ռեսուրս է մնում նաև մոնոպոլիաների ձեռքում` կենտրոնացված ռեսուրսները և անօրինական կուտակված կապիտալի տնտեսության մեջ ներգրավումը: Պետք է արագ կասեցնել անօրինական կապիտալի արտահոսքը: Հիշում եք, ըստ կապիտալի անօրինական արտահոսքով մասնագիտացված ամերիկյան մի կառույցի հայտարարությունը` միայն վերջին տարիների ընթացքում 10 մլրդ դոլարից ավելի կապիտալի արտահոսք է եղել Հայաստանից: Այսինքն, եթե այսպես շարունակվի, կարճ ասած, երկրում փող և արտարժույթ չի մնալու և տնտեսությունը չի աշխատի: Սա արդեն տնտեսության քայքայելու ամենակարճ ճանապարհն է:

 

Ահա մի քանի ռեսուրսներ, որոնց հաշվին կարելի է բարձր և շարունակական աճ ապահովել, ակտիվացնել տնտեսությունը, որն էլ կնպաստի աղքատության նվազեցմանը և կլուծի արտագաղթի խնդիրը: