Ո՞ր երկրում է փախստականն իր համար տուն կառուցում, որ սիրիահայը կառուցի

Սիրիահայությունը խարխափում է անորոշության մեջ: Չգիտի ինչ անել: Ինչպես անել: «Անտեր մնացած ժողովուրդ է: Տիրություն անողի կարիք ունի»,– վրդովված ասում է պատմաբան Գևորգ Յազճյանը: Ու ամեն մեկը փորձում է սեփական ջանքերով գտնել գլխի ճարը: Հիմնականում տեղափոխվում են Լիբանան` հետագայում մի ելք գտնելու հույսով: Այնինչ:

 

Ցեղասպանության հետևանքով Սիրիայում ու այլ երկրներում հանգրվանած յուրաքանչյուր հայի համար Հայաստանն է միակ հայրենիքը, երազանքների ու հույսի այն կետը, որից պաշտպանություն և ապահովություն ստանալու հույս և կարիք ունի: Մինչդեռ Հայաստանը բախտի քնահաճույքին է թողել նրանց: Ըստ ԱԳՆ–ի ու Սփյուռքի նախարարության հավաստիացումների` մենք գաղտնի քաղաքականություն ենք վարում, որովհետև ուղղակի միջամտությունը այլ երկրի ներքին գործերին ճիշտ չէ, ի վերջո, սիրիահայերի մեծ մասը այդ երկրի քաղաքացիներ են: «Եղբայր, վարեք գաղտնի դիվանագիտություն, բայց դրա արդյունքը մենք պետք է տեսնենք, չէ՞»,– զայրացած հարց է բարձրացնում Գ. Յազճյանը: Հոգու վրա մեղք չվերցնելու համար նշենք, որ Սիրիայում մեր դեսպանությունն ու հյուպատոսությունն օգնում են իրենց դիմողներին, հեշտացնում են քաղաքացիության տրամադրումը և իրենց իրավասության ներքո գտնվող այլ հարցերի կարգավորումը: Բայց դա միայն այն դեպքում, եթե սիրիահայն ինքն է դիմում: Իսկ պետական հստակ քաղաքականություն և քարոզչություն, որ վերադարձեք Հայաստան, մենք ձեզ տեր կկանգնենք, կպաշտպանենք, իսպառ բացակայում է:

 

«Տեղի կազմակերպությունները, եկեղեցին փորձում են ձեռքից եկածն անել` դեղորայք են տրամադրում, ծերերին խնամում են: Եթե ընտանիքը տեղափոխվել է այլ երկիր, օրինակ, Լիբանան, երեխաներին անվճար կամ գրեթե անվճար տեղավորում են եկեղեցապատկան դպրոցներ, ապահովում են դասագրքերով: Բայց այս ամենը ընդամենը կարկատան է: Եթե Աստված չանի, հարձակում եղավ` ի՞նչ է լինելու: Եթե թուրքերը կամ ծայրահեղ իսլամիստները հարձակվեցին, հայերին կկոտորեն: Նորից թույլ տանք, որ Սումգայի՞թ լինի»,– հարց է տալիս պատմաբանը:

 

Բայց սա դեռ հարցի մի կողմն է: Երբ պատերազմի առաջին ամիսներից հետո սկսվեց սիրիահայերի ներհոսքը Հայաստան, մեր սփյուռքի նախարարությունը և մնացած պատկան մարմինները գիշերուզօր կուրծք էին ծեծում, թե տեսեք, ինչ լավ ծրագրեր ենք մշակել մեր հայրենակիցների համար: «Նոր Հալեպ» թաղամաս ենք կառուցում, հիմնադրամներ ենք ստեղծում, արտոնյալ պայմաններով վարկեր ենք տրամադրում բիզնես սկսելու համար և այլն: Միով բանիվ, տեր ենք կանգնում, թող գան:

Այսօր պարզվում է` «Նոր Հալեպի» նախագիծը տապալված է: «Երբ Հրանուշ Հակոբյանին հարցնում եմ, թե ինչու է ծրագիրը տապալվել, մեղքը գցում է սիրիահայերի վրա: Ասում է` խոստացան փող տալ, հետո հետ կանգնեցին: Եղբայր, այդ ո՞ր երկրում է փախստականն իր համար տուն կառուցում: Մարդը փախուստ է տվել: Նրանց մեծ մասը գումար չունի հետը կամ եղածը ինֆլյացիայի պատճառով փոշիացել է` պատերազմի հետևանքով սիրիական փողը 11 անգամ արժեզրկվել է, այսինքն` այդքան անգամ մարդիկ աղքատացել են»,– նորից վրդովվում է Գ. Յազճյանը: Հիշեցնենք, որ այդ ծրագրով նախատեսվում էր Աշտարակում կառուցել 4–5 հարկանի 10 բազմաբնակարան շենք ու մոտ 100 առանձնատուն: Նախնական տվյալներով, շուրջ 500 բնակարան ունեցող թաղամասի կառուցման համար պահանջվում էր 35 միլիոն դոլար: Գ. Յազճյանի կարծիքով` այդ գումարը չնչին բան է տեղի օլիգարխների, նաև` պետության համար: Թաղամասը կարող էր կառուցվել, իսկ հետագա տարիներին հալեպահայերը կամաց–կամաց կմարեին գումարը: «Հայաստանում այդ մարդկանց բուն խնդիրը բնակարանի հարցն է: Հավատացնում եմ` նրանք իրենց օրվա հացը կճարեն, աշխատավոր մարդիկ են»,– նշում է պատմաբանը: «Կամ ` իբր թե մի քիչ ցածր տոկոսներով վարկեր են տալիս` առավելագույնը 3 մլն դրամի չափով: 6000–6500 դոլարով ի՞նչ գործ կարող ես անել»,– հարց է բարձրացնում Գ. Յազճյանը:

 

Բացի ֆինանսական հարցերից` Հայաստան եկած սիրիահայերը ունեն նաև հոգեբանական և ինտեգրման խնդիրներ: Սա նույնպես ոչ մեկին չի հետաքրքրում:

Ճիշտ է, նրանց համար ստեղծված հիմնադրամը գործում է: Ինչ–որ բաներ անում են: Բայց դա բավարար չէ: Պետությունն ի վիճակի է ավելին անել: Շատ մոտավոր հաշվարկով` այսօր Սիրիայում բնակվում է շուրջ 20000 հայ: Ու նրանց տարհանումը կազմակերպելն ու հայրենիքում ծածկով ապահովելն անիրագործելի հարց չէ: Միայն թե ցանկություն է անհրաժեշտ: Մեկ էլ` պետական հոգածություն ու պատասխանատվության զգացում: