ՆԱՏՕ–ն այլևս ոչ մեկին անհրաժեշտ չէ՞

Անցած շաբաթ Եվրախորհրդարանն ընդունեց մի կարևոր բանաձև, որը, չգիտես ինչու, դուրս մնաց հայաստանյան մամուլի, առավել ևս՝ փորձագիտական համայնքի ուշադրությունից: Եվ դա այն դեպքում, երբ բանաձևի միջոցով հստակորեն ուրվագծվում էին, այսպես կոչված, եվրոպական նոր քաղաքականության և նույնիսկ՝ Նոր աշխարհի առանցքային զարգացումները, ինչի ընկալումը խիստ կարևոր է նաև մեզ համար: Շատ պարզ պատճառով. ինչպես երևում է Եվրոպան այդպես էլ մինչև վերջ չի վստահում նորընտիր նախագահի դեմքով՝ ԱՄՆ գործընկերությանը, առկա մարտահրավերներից բացի լուրջ սպառնալիք է դիտարկում ՆԱՏՕ–ի քայքայումը կամ դրա ձևական կառույց դառնալու հնարավորությունը և, սեփական անվտանգության պաշտպանության դիրքերից, փորձում է ոչ միայն ձևակերպել իր օրակարգը՝ տնտեսությունից մինչև եվրոպական արժեքների վերագնահատում/քարոզչություն, այլև հակվում է նոր ռազմական կառույցի ստեղծման հրամայականին:

 

«Վերջին տարիներին Եվրոպայի անվտանգության շրջանակում և դրա շուրջ ստեղծված իրավիճակը զգալիորեն վատացել է՝ կապված այնպիսի խնդիրների հետ, ինչպիսիք են հարավից ու արևելքից եկող ահաբեկչությունը, հիբրիդային–կիբերսպառնալիքները, էներգետիկ անկայունությունը, որոնք ոչ մի երկիր ի վիճակի չէ ինքնուրույն լուծել»,– ահա այսպիսի հետաքրքիր ձևակերպում կա փաստաթղթում, որով ԵՄ–ին առաջարկվում է հընթացս 2%–ով ավելացնել ռազմական ծախսերը, ընդլայնել ու մոդեռնիզացնել ընդհանուր զինանոցը, ստեղծել ԵՄ օպերատիվ հրամանատարություն/բանակ, որը ճգնաժամային իրավիճակներում համատեղ գործողություններ կծրագրի՝ արագ կյանքի կոչելով դրանք։ Բանաձևի օգտին քվեարկությունն, այսպիսով, հուշում է, որ Բրյուսելում ևս առանձնապես լավատեսորեն չեն նայում ՆԱՏՕ–ի ապագային, առանձին խնդիր է դիտվում նաև նախկին անգործությունն ու արհամարհումն այն զգուշացումների, որոնք կանխատեսում էին այսպիսի շրջադարձ:

 

Իսկ որ պատմականորեն շրջադարձային պահ է վրա հասել՝ այլևս ոչ ոք չի կասկածում: Եվ Թրամփը գուցե իրականում օգնեց Եվրոպային՝ հրապարակային դարձնելով այն խայտառակությունը, ըստ որի՝ վաղուց արդեն Բրյուսելը սեփական անվտանգության պահպանման խնդիրը, ոչ իր գրպանից վճարելու պայմանով, ԱՄՆ–ին է պատվիրակել: Հետևաբար, թող նաև չջղաձգվի, երբ այդ երկրի հարկատուներն ինչ–որ պահից սկսած՝ դադարեն դա անել: Ամենևին պարտադիր չէ այդ ձեռնարկում թրամփյան ռուսասիրություն տեսնել: Հակառակ դեպքում ամեն ինչ կբարդանա, և ուրիշներն էլ, հնարավոր է, հայտնաբերեն, թե ինչու է Եվրոպան շատ հաճախ լռել այնտեղ, որտեղ չպետք է լռեր, և որտեղ Պենտագոնն է խոսել ...

 

Ինքներդ տեսեք. անցած տարի, օրինակ, ՆԱՏՕ–ի բյուջեն կազմել է $950 մլրդ, որից $650–ը՝ միայն ԱՄՆ–ն է վճարել: Մինչդեռ ալյանսը ուղիղ 28 անդամ ունի, որից 12–ը չորրորդ, հինգերորդ և վեցերորդ ընդարձակման արդյունքում և սառը պատերազմի ավարտից հետո են անդամակցել ՆԱՏՕ–ին՝ սեփական անվտանգության մակարդակը բարձրացնելու նկատառումով: Միայն ԵՄ երկրներում 150 միջուկային մարտագլխիկների սպասարկման համար ԱՄՆ–ն տարեկան 100 մլն է ծախսում, և եթե արդյունքում աշխարհը ոչ միայն ավելի անվտանգ չի դառնում, այլև կանգնած է նոր սառը պատերազմի շեմին, գուցե Բրյուսելը չաղմկի՞ Թրամփի խելագարության առիթով և իսկապես կամ ինքն իր գլխի ճարը տեսնի՝ Կրեմլին սեփական միջոցներով զսպելով և արտաքին քաղաքականության մեջ ավելի անկախ գտնվելով կամ փորձի, այնուամենայնիվ, երկխոսություն ծավալել ռուսների հետ, ուշադրությունից դուրս չթողնելով նաև նրանց հակաժողովրդավարական դեմքը ...

 

Ահա խնդիր, որ արդեն այս շաբաթ կքննարկվի ԵՄ ռազմական նախարարների մակարդակով: Իսկ երբ դեկտեմբերի կեսերին պաշտոնապես հաստատվի նաև Միասնական եվրոպական զինուժի կազմավորման փաստը, կնշանակի՝ նոր աշխարհակարգի հիմքերը գցված են. Եվրոպան կփորձի որպես առանձին–անկախ ուժի կենտրոն հանդես գալ՝ իրավիճակային համագործակցության գնալով ԱՄՆ–ի և Ռուսաստանի հետ և, հնարավոր է, բազմավեկտոր աշխարհում ծանրության նժարն ինչ–որ պահի նաև իր կողմը թեքի: Բայց դրա մասին խոսելն, իհարկե, դեռ շատ վաղ է...