Մշակույթի պակասը բերում է բարբարոսության

Մեր հյուրն է Հովհաննես Թումանյանի անվան տիկնիկային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Ռուբեն Բաբայանը.

– Մի քանի օր առաջ Դուք և մի խումբ արվեստագետներ Արցախում հանդիպեցիք ՀՀ նախագահի հետ: Որքան գիտեմ, հանդիպման նախաձեռնությունը մտավորականներինդ էր: Ո՞րն էր հանդիպման անհրաժեշտությունը:

– Այդ հանդիպումը կդիտեի Արցախ մեր այցի ընդհանուր կոնտեքստի մեջ: Որովհետև Արցախում մենք հանդիպեցինք նաև ԼՂՀ նախագահի, ԼՂՀ ԱԺ նախագահի, մշակույթի նախարարի հետ: Այցելեցինք զորամասեր: Եղանք Շուշիի թանգարանում, եկեղեցում, մզկիթում: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի նախագահի հետ հանդիպմանը, միշտ էլ հետաքրքիր է առաջին դեմքից իմանալ իրավիճակը, զարգացումները: Այդ առումով պատասխանը նաև հուսադրող էր, քանի որ նախագահն ասաց` վիճակը կայուն է: Մենք ինքներս տեսանք, թե վերջին ամիսներին ինչ մեծ ուշադրություն է դարձվել ամենաժամանակակից մեթոդներով պաշտպանություն կազմակերպելուն: Որոշակի փոփոխություններ կան ռազմական ստրատեգիայի մեջ, և եթե «ապրիլը» կրկնվի, ապա հակահարվածը մի փոքր այլ կլինի: Բայց մտահոգիչն այն էր, որ նախագահը փաստեց` օգոստոսից ի վեր որևէ լուրջ բանակցություն չի եղել: Իսկ դա նշանակում է, որ ուշ թե շուտ, խոսելու է զենքը:

Շատ կարևոր է, որ այսպիսի ռազմականացված վիճակում գիտակցվում է թիկունքի և ավանգարդի կապի անհրաժեշտությունը: Օրինակ, դեռ երկու շաբաթ առաջ ՊՆ–ի նախաձեռնությամբ ես Արցախում էի: Պայմանավորվեցինք, որ ապրիլին մեծ հյուրախաղերով կգնանք Ղարաբաղ, ներկայացումներ կխաղանք ոչ միայն շրջկենտրոններում, այլև զորամասերում, միգուցեև առաջնագծում: Եվ դա ճիշտ է:

– Իսկ նախագահի հետ հանդիպումը որքանո՞վ էր անկեղծ: Ձեզ գոհացրի՞ն պատասխանները:

– Անկեղծության վերաբերյալ չեմ կասկածում, բայց ամեն անկեղծ պատասխան չէ, որ կարող է բավարարել: Հարցադրումները շատ տարբեր էին: Անձամբ ինձ շատ է մտահոգում այն ագրեսիվությունը, որ ամուր արմատներ է ձգում մեր հասարակության մեջ: Եվ ես նախագահին ասացի, որ բռնության այդ գաղափարախոսության դեմ կարելի է պայքարել միայն մշակույթով: Եվ այդ առումով մեծ պրոբլեմ եմ տեսնում մշակութային կրթության հարցում: Այն մարմինները, որոնք պետք է զբաղվեին դրանով, տարբերություն չեն տեսնում մշակութային կրթության և ժամանցի միջև: Թատրոնը, դասական համերգը, թանգարանն ու պատկերասրահը նույն դաշտում են, ինչ կարուսելը:

– Սա մշակութային պետական քաղաքականության բացակայությա՞ն հետևանք է:

– Կարծում եմ` մշակույթի սխալ ընկալման խնդիր է: Մշակույթը միայն արվեստի գործերը չեն: Մշակույթը նաև ամենատարբեր մակարդակներով մարդկային հարաբերություններն են, նույնիսկ կենցաղային հարցերը: Փորձը ցույց է տալիս` մշակույթի պակասը բերում է բարբարոսության: Սա միանշանակ է: Եվ եթե ուզում ես պայքարել դրա դեմ, միակ ձևը մշակույթն է: Իսկ մշակել նշանակում է ազնվականացնել արմատը:

– Ձեր ասածի ընկալումը, կարևորումը կա՞:

– Ես համոզված եմ, որ եթե հասարակության մեջ ձևավորվի հասարակական պահանջ, դրան չարձագանքել հնարավոր չի լինի: Այդ պահանջը պետք է գա ներքևից: Ի՞նչ է` մենք սպասում ենք, որ մեզանում քաղաքակիրթ կյանքը կսկսվի նախագահի՞ց: Քավ լիցի: Սա միամտություն է: Մեկ մարդ, մեկ կուսակցություն, տասը կուսակցություն դա չեն կարող անել: Մենք բացառել ենք մարդ դառնալուն միտված մեր ինքնակատարելագործման ամենակարևոր սկզբունքը: Բոլոր բացատրությունները, որ մենք դեռ պատրաստ չենք, որ անցումային փուլում ենք, որ սոցիալական դժվարին վիճակ է, ինձ համար անընդունելի են: Մարդ դառնալու համար որևէ արգելք չկա:

– Բայց չե՞ք կարծում, որ պետությունը գոնե պետք է ազդակներ տա, որպեսզի հասարակության առողջ բջիջներն էլ ակտիվանան:

– Իհարկե: Շատ կարևոր է սեփական օրինակը: Երկրորդ` հասկանալ, որ մշակույթն ու ժամանցը տարբեր են: Երրորդ` տեղ տալ կրթված մարդկանց: Իշխանությունն ունի՞ դեր` մեծագույն: Եթե հասարակությունը տեսնում է, որ կիրթ, տաղանդավոր մարդիկ կարողանում են հասնել ինչ–որ բանի, սկսում է ձգվել: Եթե տեսնում է, որ անգրագետ, «բռի կոպալները» դառնում են հարուստ, իշխանավոր, ասում է` արժեքները սրանք են: Սա է խնդիրը` ցույց տալ, թե որոնք են արժեքները: Իսկ մարդն ինքն է ընտրում:

Արփի Սահակյան