Շարունակվող տոտալիտարիզմ

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 17 Հունվար, 2017 0:15

Խորհրդային ժառանգությունն իր ամբողջ հմայքով առկա է հայաստանյան իրականության հետխորհրդային փուլում։ Եթե արտաքին շղարշը և լույսերը չհաշվենք, ապա կյանքի բոլոր ոլորտները սերտորեն կապված են ամբողջատիրական համակարգի հետ։ Այս ամենի ասոցիացիան նախ և առաջ տեղի է ունենում քաղաքականության միջոցով։ Հայաստանում ուզուրպացված են կյանքի բոլոր ոլորտները, որոնք բնորոշ են տոտալիտար համակարգերին։ Այսպես.

Իշխանության համակարգի լիարժեք յուրացում այս կամ այն կազմակերպության՝ տվյալ դեպքում կուսակցության կողմից: Սրա ցայտուն օրինակն առկա է Հայաստանում` Ազգային ժողովի գոնե վերջին երկու ընտրություններում նույն կուսակցությունը ձայների կեսից ավելին հավաքելով և հաղթելով, դաշտում միանձնյա որոշումներ կայացնելու իրավունք է ձեռք բերել: Այստեղ չի քննարկվում այդ ընտրությունների թափանցիկ, արդար կամ անարդար լինելու փաստը: Այստեղ առկա է ամբողջատիրությանը տիպական երևույթ, երբ ֆորմալ միջոցն օգտագործվում է ոչ ֆորմալ բացարձակության հասնելու: Այս հանգամանքը մեզանում առավել քան հիմնային, հատկապես, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ մյուս քաղաքական ուժերն էապես մեկուսացված են կամ ունեն ռեսուրսների բացակայության խնդիր։ Իսկ այդ ռեսուրսների բացակայությունը գալիս է նաև ամբողջատիրության մեկ այլ բնորոշչի առկայությունից՝ տնտեսական փակ համակարգ և մոնոպոլիաներ։ Ամբողջատեր համակարգը, որը Հայաստանում վերահսկում է կյանքի բոլոր ոլորտները, այս հատվածում ևս բացառություն չի կազմում։ Իր մոտ պահելով օլիգարխներին և հովանավորելով մոնոպոլիաները, իշխանությունը մնացած քաղաքական ուժերին զրկում է որևէ առումով ֆինանսական կամ տնտեսական հենարան ունենալ։ Իսկ դա նշանակում է, որ այդ ռեսուրսների կենտրոնացումով հաղթելու հնարավորություն ունեն միայն իշխողները։ Այս ամենը հանգեցնում է միակուսակցական համակարգի, որը կարծես մեզանում նշմարվում է։ Կարելի է չդիտարկել թղթի վրա գրվածը կամ բազմակուսակցական համակարգը։ Մեկ երկու բացառությունները չհաշված, մնացածը կարող են դիտարկվել հանրապետականի կցորդ կամ երիտհանրապետական «կռուժոկներ»։ Այս ֆոնին, շարունակվում են նաև մամուլում խոսակցությունները Սերժ Սարգսյանի ցուցակում չհայտնվելու մասին։ Եթե անգամ, մեր հեռավոր երազներում պատկերացնենք, որ նախագահի ժամկետի ավարտից հետո նա կհրաժարվի վարչապետի պաշտոնից, ապա գործունեության հերթական շղթան առավել կմոտեցնի մեզ խորհրդային հասարակարգին ՝ «գենսեկի» պաշտոնում։ Դե իսկ մնացած ընդդիմության փշրանքներին ընդամենը կարելի է անվանել «տրոցկիստներ», որոնց հետ հարցերի լուծումն ընդամենը ժամանակի խնդիր է։ Պատմության կենսափորձը ցույց է տալիս, որ նման փակ միակուսակցական համակարգերը, որոնք բնորոշ են հետխորհրդային տարածքի երկրներին և դասական ամբողջատիրական ռեժիմներին, ուղղակի կործանման է տանում երկիրը։ Այս պարագայում ոչ թե պետականությունը, այլ հենց երկիրը։ Պետականությունը մնում է ֆորմալ առումով, հետևանքները կործանարար են լինում բնակչության համար։ Սովորաբար, նման համակարգերի քայքայումը սկսում է ներսից։ Ինչպես վերը նշեցինք, սնանկացնելով քաղաքական դաշտը, և այլևս չունենալով մրցակիցներ, իշխող կուսակցությունը չունի որևէ մեկին կամ որևէ կառույցին հակադրվելու խնդիր, որն այնքան կարևոր է ինքնաիրացման համար։ Իսկ անընդհատ ռեսուրսներ սպառող հասարակարգը, տվյալ դեպքում քաղաքական ռեսուրսներ, կայանում է անընդհատ հակադրության և պայքարի մեջ։ Այս հեռանկարը մեզ սպասվում է ապրիլից հետո, եթե հնարավոր է դառնում իշխողների վերարտադրությունը նույն ձևաչափով։

Վահրամ Թոքմաջյան

Past.am վերլուծաբան