Խախտված իրավունքներ ու պետական վերահսկողության խնդիրներ. մայիսի 1-ն աշխատանքի միջազգային օրն է

 Մայիսի 1-ն Աշխատանքի և աշխատավորի միջազգային օրն է: 1886 թվականի մայիսի 1-ին աշխատավորների մասնակցությամբ բողոքի ալիք բարձրացավ ԱՄՆ-ի խոշոր արդյունաբերական քաղաքներից մեկում՝ Չիկագոյում, եղան բախումներ ոստիկանության հետ: Բողոքի ակցիաների մասնակիցներից շատերը ձերբակալվեցին, եղան զոհեր և վիրավորներ: Ավելի ուշ՝ 1889 թվականին, Երկրորդ ինտերնացիոնալի փարիզյան կոնգրեսն ի հիշատակ Չիկագոյի դեպքերի՝ որոշում ընդունեց այիսի 1-ին ամենամյա ցույցեր անցկացնելու մասին:  Առաջին անգամ Մայիսի 1-ը նշվել է 1890 թվականին մի շարք երկրներում: Այսօր այն նշվում է աշխարհի ավելի քան 140 երկրում, այդ թվում, Հայաստանում:

Օրն առիթ է մեկ անգամ ևս անդրադառնալու աշխատանքային ոլորտի խնդիրներին, աշխատանքային իրավունքի խախտումներին: Արձակուրդային վճարների չտրամադրում, աշխատանքից ոչ իրավաչափ կերպով ազատում, գործատուների կողմից աշխատողների չգրանցում, աշխատավարձի մասնակի գրանցում և այլն: Ոլորտի մասնագետները փաստում են, որ սրանք աշխատանքային իրավունքների հետ կապված այն հիմնական խախտումներն են, որոնք առկա են պրակտիկայում:

Ի՞նչ անել աշխատանքային իրավունքների խախտման դեպքում և ի՞նչ է նախատեսում օրենսդրությունը: Փաստաբանների պալատի փաստաբան, հանրային պաշտպան Աշոտ Նուրիջանյանն «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում նշեց, որ  աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորվում են Աշխատանքային օրենսգրքով, իսկ աշխատանքային իրավունքների խախտման դեպքում այն նախատեսում է հետևյալը. «Աշխատանքային իրավունքների խախտումների դեպքում, ցանկալի տարբերակն է փոխադարձ համաձայնությամբ հարթել խնդիրնե րը, իսկ եթե ոչ, ապա դատական կարգով վերացնել իրավունքի խախտումը: Այսինքն՝ համապատասխան հայցադիմումով դիմել ընդհանուր իրավասության դատարան»:

Օրենսդրությամբ բոլոր հնարավոր պայմանները ստեղծված են խախտված իրավունքները դատական կարգով վերականգնելու համար, սակայն փորձը ցույց է տալիս, որ ոչ բոլոր դեպքերում են քաղաքացիները դիմում այդ տարբերակին: Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիայի իրավաբանական բաժնի պետ Միքայել Փիլիպոսյանն «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում նշեց, որ շատերը խուսափում են այդ ճանապարհից՝ մտածելով, որ կարող են կորցնել աշխատանքը:

«Մեզ շատ են դիմում քաղաքացիներ, ովքեր աշխատանքային իրավունքի հետ կապված այս կամ այն խնդիրների են բախվել: Դիմում են և տեղեկատվություն ստանալու նպատակով, և իրավունքները վերականգնելու համար: Բայց նշեմ, որ հիմնականում մեզ դիմած քաղաքացիներից շատերը չեն ցանկացել, որ մենք միջամտենք, չեն ցանկացել, որ գործատուն իմանա արհմիություն իրենց գալու մասին: Բավարարվել են պարզապես տեղեկատվություն ստանալով: Միգուցե աշխատանքը կորցնելու վտանգ են տեսել»,-ասաց նա: Միքայել Փիլիպոսյանի խոսքով՝ լինում են դեպքեր, երբ օրենքի խախտման պատճառ է լիում գործատուի անիրազեկությունը: Այսինքն՝ ոչ բոլոր գործատուներն են բավարար չափով տեղեկացված Աշխատանքային օրենսգրքով նախատեսված իրավունքների մասին:

Միքայել Փիլիպոսյանը նկատեց, որ կարևոր է աշխատանքային օրենսդրությամբ նախատեսված իրավունքների իրացման գործում պետական կառույցի վերահսկողությունը: Աշխատանքի պետական տեսչություն որպես այդպիսին այլևս չի գործում, Միքայել Փիլիպոսյանն այդ բացը նկատելի է համարում:

«Աշխարհի շատ երկրներում նման կառույց գոյություն ունի: Այդ գործում պետական վերահսկողությունն անհրաժեշտություն է: Այսօր վերակազմավորված տեսչությունը զբաղվում է աշխատանքի անվտանգության, աշխատողների առողջության պահպանության հարցերով: Նրա գործառույթների մեջ չեն ներառված աշխատանքային իրավունքների հարցերը»,-ասաց նա: Մնում է դատական ճանապարհը:

Փաստաբան Աշոտ Նուրիջանյանն էլ ավելացրեց, որ աշխատանքային հարաբերություններում գործատուներ են ինչպես պետական պաշտոնյաները, այնպես էլ մասնավոր տնտեսավորողները, և կոնկրետ մեխանիզմ մտածել, որ բոլոր գործատուների նկատմամբ հսկողություն կսահմանվի, պրակտիկայում հնարավոր չէ: Այդ պատճառով օրենսդրությունը նախատեսում է դատական պաշտպանությունը:

Մասնագետներն ընդգծում են, ցանկացած դեպքում քաղաքացին, տեղեկացված լինելով իր իրավունքների մասին, հենց ինքը պետք է պայքարի դրանց կյանքի կոչման համար: