Տանը խոզ էին պահում

Գարշահոտ Եվրոպան շարքից

Սկիզբը կարդացեք այստեղ

Ինչպես ողջ Եվրոպայում, այստեղ էլ չկար կոյուղի: Գերմանական հարուստ տներում փոս էին փորում տան տակ, ուր լցվում էր կեղտն ու մեզը, և ծածկում էին գերաններով: Սովորաբար դա լինում էր գլխավոր սրահի տակ: Պատմությունը մեզ է հասցրել մի տխուր դրվագ, որը կատարվել է 1183 թվականին, Էրֆուրտյան դղյակում: Կայսր Ֆրիդրիխ І հրավերով այստեղ խորհրդակցության էին հավաքվել բազմաթիվ իշխաններ, ասպետներ և դաշնակիցներ: Գլխավոր սրահի հատակի հեծանները , որ քայքայվել էին խոնավությունից ու կեղտաջրերի գոլորշիացումից, չդիմանալով նրանց ծանրությանը` փլվեցին և բարձրաստիճան իշխանավորներն ու հյուրերը հայտնվեցին հարյուրավոր տարիներ այստեղ հավաքված կեղտի ու մեզի կիսահեղուկ զանգվածի մեջ: Փրկվածները համոզված էին, որ ինչ որ գաղտնի ուժ հանկարծակի փլեց հատակը և ութ իշխաններ, տասնյակ ազնվականներ, հարյուրից ավելի ասպետներ և բազմաթիվ ծառաներ ու սպասավորներ դաժանորեն խեղդվեցին դղյակի նկուղում: Կայսր Ֆրիդրիխ І Բարբարոսային հաջողվեց փրկվել բռնվելով պատուհանագոգից: Այնտեղից նրան պարանով վեր բարձրացրին:

Հետագա երեք հարյուր տարիների ընթացքում համարյա ոչինչ չփոխվեց Գերմանական կայսրությունում, և Ֆրիդրիխ ІІІ (1440 — 1493) քիչ էր մնում կրկներ իր նշանավոր նախնու ճակատագրը: Ահա ինչ է հավաստում Պատմությունն այդ մասին. «ХV դարի վերջին Ռայտլինգ քաղաքի բնակիչները համոզում էին Ֆրիդրիխ ІІІ չայցելել իրենց քաղաք, բայց նա չլսեց և քիչ էր մնացել ձիու հետ միասին խեղդվեր կեղտի մեջ»: Կեղտը բոլոր քաղաքների գլխավոր խնդիրն էր: Քաղաքամերձ գյուղերից այստեղ բնակության էին գալիս շատ գյուղացիներ, իրենց հետ բերելով ընտանի անասուններ և թռչուններ: Վերջիններս ազատ զբոսնում էին փողոցներում ու հրապարակներում, աղտոտելով շրջակայքը: Գյուղացիական սովորությամբ աղբն ու կեղտը լուսամուտներից փողոց էին թափում: Գարշահոտություն էր կանգնած օդում: Աղբն ու կեղտը պղտոր հորձանքով հոսում էին փողոցներով: Հեշտ չէր սայլով անցնել և չխրվել կեղտի մեջ: Խաչմերուկներում և անցումների մոտ քայլի հեռավորությամբ մեծ քարեր կամ գերաններ էին գցում փողոցն անցնելու համար: Բայց երբեմն դրանք էլ չէին օգնում: Շատ դժվար էր հատկապես գարնան անձրևառատ եղանակին: Մեզ հասած տարեգրությունների համաձայն հենց այդ ժամանակ հայտնվեցին քաղաքաբնակների «գարնանային կոշիկները»` դրանք երկար փայտե ձողեր էին, որոնց վրա գետնից 50 – 60 սմ բարձրության վրա մեխում էին կոթուններ և այդ կոթունների վրա կանգնած, ձողերը թևերի տակ, շրջում էին փողոցներում, խուսափելով կեղտոտվելուց: Գերմանիայում ստեղծված այս փայտե հարմարանքները այնքան լայն տարածում գտան Եվրոպայում, որ Ֆրանսիայում ու Բելգիայում մրցումներ էին կազմակերպվում դրանցով:

Ֆրիդրիխ І հետ կատարված արկածը, որի հետևանքով վերջինս քիչ էր մնացել խեղդվեր կեղտափոսում, չէր կարող տեղի ունենալ գերմանական խոշոր քաղաքներից մեկում` Նյուրենբերգում, քանի որ դեռևս ХІV դարում քաղաքագլուխը «քաղաքի օդը մաքուր պահելու» ձևակերպմամբ հրաման արձակեց քաղաքացիներին արգելել խոզերը պահել փողոցներում: Եվ ինչ եք կարծում, ուր տարան նրանք խոզերին, ճիշտ գուշակեցիք` բնակարանները:

Գերմանական որոշ դղյակներում երբեմն փորձեր էին անում կառուցել զուգարաններ` նույնիսկ ջրալվացմամբ: Օրինակ` Բուրգ Էլց ամրոցում միջնադարում զուգարան էր կառուցվել կողային կլոր աշտարակում: Վերևում մեծ տարողություններ էին դրված, որոնք լցվում էին անձրևաջրով և փականները բացելով ջուրը լվանում տանում էր աղբն ու կեղտը: Բայց եթե տարին երաշտ էր…

Քաղաքով անցնող գետերի ափին կանգնել չէր լինում գարշահոտությունից: Դրա համար էլ այդ գետերը Ֆրանսիայում անվանում էին «Կեղտոտ», իսկ Գերմանիայում «Գարշահոտ»:

Միայն 1899 թվականին կազմակերպվեց «Ժողովրդական բաղնիքների գերմանական միություն», որի լոզունգն էր «Ամեն գերմանացուն բաղնիք ամեն շաբաթ»: Սկզբում մաքրության ջատագովներին քիչ էին աջակցում: Այդ է հաստատում թեկուզ այն փաստը, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ ողջ Գերմանիայում կային ընդամենը 224 բաղնիք, մինչդեռ միայն Բեռլինում գործում էին ութ հավաքատեղիներ անասունների համար:

Շարունակելի

Հայկազ Մարգարյան, Armenia24.info