Պետրոս Թերզյան. «Ադրբեջանն արդեն օգտագործել է իր նավթի պաշարների կեսից ավելին, իսկ անկախությունից ի վեր նոր պաշարներ չի հայտնաբերել». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ադրբեջանն արդեն օգտագործել է իր նավթի պաշարների կեսից ավելին, և հեռու չէ այն օրը, երբ այդ երկիրն այլևս հետաքրքիր չի լինի գերտերությունների համար:

«Ժամանակն անվերադարձ կերպով գործում է ի վնաս Ադրբեջանի, բայց դա չի նշանակում, որ դա հօգուտ մեզ է: Որպեսզի այդ ժամանակը մեզ համար լինի շահավետ, պետք է արդյունավետ աշխատենք՝ զարգացնելով մեր երկիրը»,– վերջերս հայկական լրատվականներից մեկի հետ զրույցում ասել էր էներգետիկ ոլորտի հետազոտություններով զբաղվող ֆրանսիական «Petrostrategies» ընկերության տնօրեն Պետրոս Թերզյանը:

Ստորև ներկայացնում ենք նրա տեսակետները ադրբեջանական նավթի ու գազի պաշարների, նավթադոլարների մոտալուտ սպառման ու նավթային քաղաքականության դատապարտված լինելու մասին:

Ադրբեջան. «Նոր Քուվեյթի» հեքիաթը

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ներկայացվում էր, թե Կասպից ծովի պաշարները հսկայական են: Պնդում էին, թե այս շրջանը լինելու է Պարսից ծոցին համազոր: Ըստ ամերիկյան աղբյուրների՝ Կասպիցի շրջանում պետք լիներ 200–230 մլրդ տակառ նավթի պաշար: Ադրբեջանն ակնկալում էր ունենալ 100 մլրդ տակառ նավթի պաշար: Այդ պատճառով Ադրբեջանին անվանում էին «Նոր Քուվեյթ»: Նման հայտարարություններ անելու պատճառը, թերևս, քաղաքական էր, որպեսզի կարևորություն տրվի այս շրջանին, և շրջանի առնչությամբ քաղաքական ծրագրերը կյանքի կոչվեն:

Սակայն այսօրվա իրականությունն այն է, որ այդ տարածաշրջանում կա ընդամենը 47 մլրդ տակառ նավթի պաշար: Դա կազմում է նավթի համաշխարհային պաշարի ընդամենը 3%–ը: Ընդ որում, Ադրբեջանի նավթի պաշարները կազմում են ընդամենը 5 մլրդ տակառ (ամենամեծ բաժինն ունի Ղազախստանը՝ 40 մլրդ տակառ, իսկ Թուրքմենստանը՝ 1 մլրդ տակառ): Ի դեպ, Ադրբեջանում անկախությունից ի վեր անգամ մեկ տակառ նավթ չի հայտնաբերվել:

Իսկ նավթի արժեքից որքա՞նն է մտնում Ադրբեջանի պետական բյուջե: Պարզվում է, որ պետբյուջե է մտնում ոչ թե արտահանված գումարի, այլ դրանից ստացված զուտ շահույթի 66,8%–ը: Այսինքն, եթե արտահանվում է 100 տակառ և վաճառվում 100 դոլարով, ապա բյուջե է մտնում ոչ թե ստացված գումարի, այլ ծախսերը հանած՝ զուտ շահույթի 66,8%–ը: Իսկ ծախսերը բավական մեծ են՝ 1 տակառի հաշվով՝ 25 դոլար: Բացի այդ, ադրբեջանցիներն իրենց նավթը դեպի օտար շուկաներ ուղղելու համար ընտրել են ամենաթանկ ճանապարհը՝ Բաքու–Թբիլիսի–Ջեյհանը:

Առհասարակ, նավթ և գազ արդյունահանող յուրաքանչյուր երկիր ստեղծում է հիմնադրամներ, որպեսզի ստացված գումարի մի մասը ի պահ տա ապագա սերունդներին: Ադրբեջանի պարագայում դա «Սոֆազ» հիմնադրամն է (State Oil Fund of Azerbaijan): Մինչև հիմա այդ հիմնադրամ է ներդրվել 90 մլրդ դոլար: Սակայն այսօր այդ գումարից մնացել է ընդամենը 30 մլրդ դոլար: Բյուջեի բացը փակելու նպատակով անցնող տարիներին Բաքուն ստիպված է եղել այնտեղից հանել 60 մլրդ դոլար:

Շահ Դենիզ – 2

1996 թ. ստորագրվեց Շահ Դենիզի գազի հանքավայրի պայմանագիրը: 1999 թ. հայտնաբերվեցին առաջին պաշարները, որոնք հսկայական են՝ 1200 մլրդ խմ: 7 տարի հետո սկսվեց արտադրվել առաջին փուլի գազը՝ տարեկան 9 մլրդ խմ, որից 6 մլրդ–ը արտահանվում է Թուրքիա: 2013 թ. դեկտեմբերին ստորագրվեց երկրորդ փուլի պայմանագիրը: Ըստ այդ փաստաթղթի՝ տարեկան պետք է արդյունահանվի 16 մլրդ խմ գազ, որից 6 մլրդ–ը պետք է արտահանվի Թուրքիա, իսկ 10 մլրդ՝ Եվրոպա:

Ուշագրավ է, որ հաճախ ադրբեջանական գազը Եվրոպայի համար ներկայացվում է որպես փրկության հույս և այլընտրանք ռուսական գազին: Ադրբեջանցի պաշտոնյաները չեն զլանում նշել, որ իրենց գազի միջոցով կարող են ապահովել Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգությունը: Բայց ի՞նչ էներգետիկ անվտանգության մասին է խոսքը, եթե Եվրոպա արտահանվելիք գազը պետք է լինի ընդամենը 10 մլրդ խմ այն դեպքում, երբ Եվրոպայի գազի պահանջարկը 500 մլրդ խմ է:

Ի դեպ, ակնկալվում էր, որ Շահ Դենիզ 2–ի գազը Եվրոպա կհասնի 2014–ին: Այժմ այդ ժամկետը լավագույն դեպքում 2019–ն է: Նախնական շրջանում ենթադրվում էր, որ այն Եվրոպա կհասնի Nabucco–ի միջոցով և որ Եվրոպայի կենտրոնում՝ Ավստրիայում, այն պետք է մրցակցի ռուսական գազի հետ: Այժմ Nabucco–ն այլևս չկա: Բաքուն փորձում է TAP–ի միջոցով իր գազը հասցնել արդեն Եվրոպայի հարավ՝ մինչև Իտալիա, որտեղ մրցակցելու է ոչ թե ռուսական, այլ լիբիական և ալժիրական գազի հետ:

Այսօրվա տվյալներով՝ 50,6 մլրդ դոլար պետք է ծախսվի, որպեսզի Շահ Դենիզի երկրորդ փուլի գազը հասնի Իտալիա: Սա հսկայական գումար է: Արաբական երկրներում 15–20 հազ. դոլար ծախսը բավարար է օրական մեկ տակառին համարժեք նավթ կամ գազ արդյունահանելու հնարավորություն ստեղծելու համար: Շահ Դենիզի դեպքում տակառի հաշվով կպահանջվի 140 հազ. դոլար:

Արդյունահանում

Կասպից ծովից ածխաջրածինների արտահանումը բավական դժվար է: Նախ, ելք չկա դեպի ազատ ծով: Երկրորդ, կան ենթակառուցվածքային խնդիրներ: Անհրաժեշտ են հսկայական սարքավորումներ, որոնք կարելի է բերել նավերի միջոցով: Բայց Կասպից ծով մտնելու համար, դրանք պետք է հասնեն Վոլգայի և Դոնի ջրանցք: Իսկ այդ ջրանցքներն իրենց չափերով սահմանափակ են, ձմռանն էլ փակվում են: Այս ամենի առաջին հետևանքն այն է, որ արդյունահանումը շատ ավելի թանկ է, քան աշխարհի այլ վայրերում: Կասպից ծովի հետ կապված մյուս խնդիրն այն է, որ վերին՝ Ռուսաստանի և Ղազախստանի հատվածում խորությունը շատ քիչ է՝ 8–10 մետր: Ուստի սարքավորումներ տեղադրելը բարդ է: Օրինակ, հարավում՝ Իրանի հատվածում, խորությունը հասնում է 300–400 մետրի:

Կասպիցի իրավական կարգավիճակի անորոշությունը նույնպես խնդիր է: Առայսօր որոշված չէ՝ այն լի՞ճ է, թե ծով: Ուստի նրա նկատմամբ միջազգային ծովային իրավունքի դրույթները չեն կիրառվում: Հարցի՝ կարգավորված չլինելու պատճառները քաղաքական են: Որոշ երկրներ, օրինակ՝ Ռուսաստանը, չեն շահի կարգավիճակի հստակեցումից, որովհետև այդ պարագայում ուղիներ կբացվեն, որպեսզի Կասպիցի պաշարները տեղափոխվեն Եվրոպա:

Թվեր

Ադրբեջանի առևտրային գազի արդյունահանման ծավալը 2016 թ. նվազել է մինչև 18,75 մլրդ խմ՝ 2015 թ. 19,44 մլրդ խմ–ի համեմատ։ Արտահանումը կազմել է ընդհանուր առմամբ 8,06 մլրդ խմ՝ 2015 թ. 8,14 մլրդ խմ–ի համեմատ։

Ըստ «Petrostrategies»–ի՝ Ադրբեջանում նվազել է նաև նավթի արդյունահանումը: «Ազերի–Չիրագ–Գյունեշլի» հանքավայրերում, որի շահագործման միջազգային կոնսորցիումը ղեկավարում է British Petroleum–ը, 2016 թ. արդյունահանվել է օրական 630000 բարել նավթ՝ 2015 թ. 634000–ի համեմատ։ 2016 թ. Ադրբեջանի նավթի ընդհանուր արդյունահանումը կազմել է 41,03 մլն տոննա, մինչդեռ 2015 թ. այն կազմել էր 41,7 մլն տոննա։

Մյուս կողմից, «Շահ–Դենիզ» հանքավայրի գազի արտադրությունը 2015 թ. 9,9 մլրդ խմ–ից աճել է 10,7 մլրդ խմ 2016 թ.: Ընդհանուր առմամբ, 2016 թ. Ադրբեջանն արդյունահանել է 29,33 մլրդ խմ գազ՝ 2015 թ. 29,72 մլրդ խմ–ի դիմաց:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: