«Հիմա ԵՏՄ–ից դուրս գալու ժամանակը չէ, և նման պահանջներ դնելն էլ իմաստ չունի». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է Հայաստանի գործատուների հանրապետական միության նախագահ Գագիկ Մակարյանը

– Պարոն Մակարյան, օրերս Էդմոն Մարուքյանը Ազգային ժողովում առաջարկություն հնչեցրեց Հայաստանի` ԵՏՄ–ից դուրս գալու վերաբերյալ: Դուք՝ որպես տնտեսագետ, ինչպե՞ս եք գնահատում դրա նպատակահարմարությունը:

– ԵՏՄ–ն, չնայած տնտեսական միավորում է, բայց ունի իր քաղաքական նշանակությունը ևս: Իսկ մեր երկրի համար նրա ամենակարևոր քաղաքական նշանակությունը կոմունիկացիաներն են, որ ունի անդամ երկրների հետ, հատկապես` Ռուսաստանի:

Մյուսը հարցի զուտ քաղաքական կողմն է: Որովհետև եթե Հայաստանը հակադրվի և դադարի լինել գործընկեր այս ընտանիքի անդամ երկրների հետ, ապա կդիտարկվի, որ չի ցանկանում նրանց հետ, այսպես ասած, ընկերություն անել: Սա արդեն առաջ կբերի քաղաքական խանդ և քաղաքական դժգոհություն, որն էլ կարող է հանգեցնել մեր երկրի հանդեպ կիրառվող տնտեսական սանկցիաների: Ինչպես եղավ ժամանակին Վրաստանի, Մոլդովայի հետ: Իսկ Ուկրաինայի դեպքում այն վերածվեց պարզապես լայնամասշտաբ պատերազմի:

Այս ամենը եղավ ընդամենը մի պատճառով, երբ այս երկրները չցանկացան այդ ընտանիքի մաս կազմել: Ու տնտեսական շահը դրվեց մի կողմ և այն վերածվեց քաղաքական առճակատման:

Ռուսաստանն այսպես է դատում` դուք խորհրդային ժամանակների իմ երկրներն եք, այն ժամանակներում իմ միջոցներով եք սնվել, զարգացել եք իմ աջակցությամբ ու հիմա հրաժարվում եք իմ կողքին լինել:

Ի վերջո, Ռուսաստանը չի ցանկանում մենակ մնալ, նա ուզում է ընտանիք ստեղծելով` տնտեսական իր հնարավորությունները մեծացնել: Դրանով էլ ընդլայնել քաղաքական ազդեցությունը:

Եվ ես կարծում եմ, որ եթե Հայաստանը ժամանակին չանդամակցեր ԵՏՄ–ին, ապա նույն խնդիրների առջև կկանգներ, ինչի առջև կանգնեցին քիչ առաջ թվարկածս հետխորհրդային երկրները:

Այնպես որ, միանշանակ ասում եմ, որ հիմա ԵՏՄ–ից դուրս գալու ժամանակը չէ, և նման պահանջներ դնելն էլ իմաստ չունի: Ճիշտն այն է, որ գնանք ԵՏՄ–ի հնարավորություններն օգտագործելու ռացիոնալ ճանապարհով:

– Իսկ այն, որ ԵՏՄ մտնելու մեր տնտեսական ակնկալիքները չարդարացա՞ն: Գոնե այս մասով, որ որոշակի գումարի նախնական ակնկալիք կար, թե պետք է մտներ հայաստանյան բյուջե:

– Հարցին պետք է նայել մասնագիտորեն: ԵՏՄ բոլոր երկրներն ունեն տնտեսական միջին զարգացածություն: Հետևաբար այդ երկրներում տնտեսական շահը կլինի տնտեսական զարգացմանը զուգընթաց: Նաև յուրաքանչյուր երկիր ինքնուրույն պետք է բռնի իր զարգացման ճանապարհը:

Բացի դա, այդ երկրների հետ մեր առևտրաշրջանառությունը եթե մեծ լիներ, ընդհանուր կաթսայում մեծ գումար կապահովեինք մեզ համար: Իսկ հիմա հիշենք, որ 2014 թվականին Ռուսաստանում տեղի ունեցավ տնտեսական ճգնաժամ, որն իր ազդեցությունը թողեց նաև մեր երկրի վրա: Բոլորովին վերջերս ամփոփվում էին ԵՏՄ–ում մեր երկրի ունեցած երկու տարիների ցուցանիշները: Արտահանման ծավալները նոր–նոր հասել են կամ ընդամենը մոտենում են 2014 թվականի մակարդակին: Փաստորեն երկու տարիներին մեր ունեցած տնտեսական անկումը նոր միայն սկսում է վերականգնվել:

Հետևաբար հարկերի չափը կամ ձեր ասած` մեր ստանալիք գումարների մեծությունը, կապված է նաև այս հանգամանքի հետ:

Նաև այսպիսի մի հարց` մենք կարողանո՞ւմ ենք ԵՏՄ–ի առաջ այնպիսի խնդիրներ դնել, որոնք նպաստում են Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը: Իսկ մենք ավելի հաճախ այդ խնդիրները չենք կարողանում բարձրացնել: Պետական պաշտոնյաները երբեմն խուսափում են նման խնդիրները կտրուկ դնելուց: Մասնավոր հատվածը ևս ագրեսիվ չէ ԵՏՄ շրջանակներում իր գործողությունների մեջ: Մեր հիմնական գործընկերը կրկին մնում է Ռուսաստանը: Տեսեք` Ղազախստանի հետ ոչ մի առաջընթաց չունենք: Արտահանման ծավալը Բելառուս ավելացել է 12 տոկոսով: Իսկ այդ 12 տոկոսը կարող է ընդամենը կազմել 1–1,5 միլիոն դոլար, որը ինքնին թիվ չէ առանձնապես:

Խնդիրն այն է` կամ մենք պետք է սպասենք, որ ԵՏՄ–ն, որպես միավոր, զարգանա դանդաղ ու միասնական ուժերով, կամ Հայաստանը պետք է ԵՏՄ–ն օգտագործի այլ տեսանկյունից նաև` եվրոպայի հետ իր հարաբերությունները զարգացնելու հեռանկարից ելնելով: Իսկ մենք այս տարի ակնկալում ենք պայմանագիր ստորագրել Եվրամիության հետ:

Կարող ենք ԵՏՄ շրջանակներում հիմնականում շրջանառել մեր ոչ մրցունակ ապրանքները: Իսկ եթե զուգահեռ զարգացնենք նաև ինովացիոն տեխնոլոգիաները, մոդեռնիզացնենք ընկերությունները, որը նաև ամրագրված է կառավարության առաջիկա հինգ տարիների ծրագրում, ապա լավագույն և մրցունակ ապրանքները կարտահանենք արդեն եվրոպական շուկաներ: Այսինքն` խելամիտ ձևով վարվենք. վերլուծենք ու հասկանանք, թե մեր որ ապրանքը որտեղ ուղղորդենք:

 Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում