Իրանը՝ կռվախնձո՞ր ԱՄՆ–ի ու Եվրոպայի միջև

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ 27 Հուլիս, 2017 16:07

Իրանը կարող է կռվախնձոր դառնալ ԱՄՆ–ի ու Եվրոպայի միջև: Ի տարբերություն Վաշինգտոնի՝ Իրան–Արևմուտք բանակցություններին մասնակցող եվրոպական երկրները պատրաստ են պաշտպանել դեռ Օբամայի օրոք աշխարհի 6 գերտերությունների հետ կնքած Իրանի միջուկային ծրագիրը:

Հիշեցնենք, որ 2015 թ. հուլիսին Իրանն ու միջազգային բանակցողների «վեցյակը» համաձայնության էին եկել իրանական ատոմի խնդիրը կարգավորելու հարցում: Երկարատև բանակցություններն ավարտվել էին Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագիրը (JCPOA) ընդունելով, որի կատարումը պետք է ամբողջովին վերացներ ՄԱԿ ԱԽ–ի, ԱՄՆ–ի ու Բրյուսելի կողմից Իրանի նկատմամբ սահմանված տնտեսական ու ֆինանսական պատժամիջոցները:

Սակայն ամեն ինչ փոխվեց, երբ Սպիտակ տան ղեկավար դարձավ Դոնալդ Թրամփը:

Շատ փորձագետներ համարում են, որ իր գործողություններով Թրամփը փորձում է հասնել նրան, որ Իրանն ինքը դուրս գա այդ համաձայնագրից, ուստիև ստանձնի դրա տապալման ողջ պատասխանատվությունը: ՌԴ ԱԳՆ Սպառազինությունների չտարածման ու հսկողության վարչության ղեկավար Միխայիլ Ուլյանովը վերջերս հայտարարել էր, որ առկա է վտանգ, որ Իրանը կարող է դուրս գալ միջուկային ծրագրի մասին համաձայնագրից, ինչը տապալում կլինի միջազգային հանրության համար: «Իսկ նման վտանգներ կան, քանի որ բավականին կոշտ հռետորաբանություն ենք տեսնում ամերիկյան վարչակազմի կողմից և ոչ պակաս կոշտ պատասխաններ Թեհրանի կողմից: Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցներ են սահմանվում: Բնականաբար, այդ ամենը ծայրաստիճան անբարենպաստ պայմաններ է ստեղծում Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրի իրականացման համար»,– նշել էր պաշտոնյան:

Թրամփի վարչակազմը ոչ միայն անընդհատ մեղադրում է Իրանին տարածաշրջանն ապակայունացնելու և գործարքի պայմանները խախտելու մեջ, այլև միակողմանի կերպով պատժամիջոցներ է սահմանում, ինչը հարցականի տակ է դնում միջուկային գործարքից Իրանի շահերն ընդհանրապես, քանի որ երկրի նավթային սեկտորի զարգացումն ու ներդրումային բարենպաստ միջավայրի ստեղծումը տնտեսական սանկցիաների պարագայում ուղղակի անհնարին են:

Անցնող հանգստյան օրերին Իրանի արտգործնախարար Զարիֆը ԱՄՆ–ում էր, որտեղ հարցազրույցներից մեկի ընթացքում Վաշինգտոնին մեղադրել էր JCPOA–ի պարտականությունները չկատարելու ցանկության մեջ:

«Գործարքը կնքելիս մենք պայմանավորվել էինք, որ դրա կատարումն ստուգող միակ կառույցը լինելու է ՄԱԳԱՏԷ–ն: Իսկ այս պահի դրությամբ ՄԱԳԱՏԷ–ն արդեն 7 անգամ հայտարարել է, որ Իրանն ազնվորեն և լիարժեքորեն կատարում է իր պարտականությունները»,– ասել էր Զարիֆը:

Այս իրավիճակում իրանական կողմը չի բացառում, որ ԱՄՆ–ն ինքը կարող է միակողմանի կերպով դուրս գալ համաձայնագրից: Ավելին, իրադարձությունների նման զարգացման համար Իրանում պատասխան գործողությունների սցենարներ են մշակում:

Իսկ դա նշանակում է, որ այսուհետ Թեհրանը խաղադրույք է անելու բացառապես Եվրոպայի հետ հարաբերությունների վրա՝ անտեսելով ԱՄՆ–ին: Թեպետ մայիսին ՆԱՏՕ–ի գագաթաժողովի շրջանակներում Թրամփը եվրոպացի իր գործընկերներին փորձում էր համոզել խզել առևտրային և այլ գործարքներն Իրանի հետ, սակայն դրական պատասխան չի ստացել: Ավելին, հունիսին Գերմանիայի արտգործնախարար Զիգմար Գաբրիելը միջուկային գործարքը համարել էր «պատմական պատուհան»՝ կապերը վերականգնելու համար: Եվրոպական շատ ընկերություններ փորձում են մտնել իրանական շուկա: Այս ամիս ֆրանսիական Total էներգետիկ հսկան ավելի քան 5 մլրդ դոլարի գազային պայմանագիր է կնքել Իրանի հետ:

Այնպես որ, Իրանի հարցն աստիճանաբար լուրջ տարաձայնությունների պատճառ է դառնում ԵՄ–ի և ԱՄՆ–ի հարաբերություններում:

Արփի Սահակյան