Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Օտա Բենգա. կարճ և ողբերգական կյանքն այն մարդու, որը կապիկների հետ ցուցադրվում էր կենդանաբանական այգում

ԼԱՅՖ

Նրա ընտանիքի անդամները սպանված էին, իսկ նա ստրուկ էր դարձել և ապրում էր նյույորքյան Բրոնքս կենդանաբանական այգու կապիկի վանդակում: Այսպիսինն էր Օտա Բենգայի ճակատագիրը:

Օտա Բենգան նյույորքյան Բրոնքս կենդանաբանական այգում 1906 թվականին

Նրա կարճ կյանքը գաղութատիրական քաղաքականության արդյունք էր: Չնայած այն բանին, որ արժանանում էր ամենաստոր վերաբերմունքին, Օտա Բենգան անում էր ամեն հնարավորը՝ պահպանելու իր մարդկային արժանիքներն ու հատկանիշները: Նրա կյանքի ողբերգական պատմությունը սկսվել է Կոնգոյում:

 

Բելգիական Կոնգոն Օտա Բենգայի ժամանակներում

Կոնգոյում բռնի կերպով աշխատավոր դարձած շատ մարդկանց ձեռքերը կտրում էին անհնազանդության համար բելգիացիների՝ Կոնգոյի շրջափակման ժամանակ:

Բելգիայի թագավոր Լեոպոլդ II-ը աչք էր դրել շրջանի հսկայական կաուչուկային պլանտացիաների վրա: Չնայած որ նոր գաղութը պետք է անվանվեր Կոնգոյի Ազատ Հանրապետություն, տարածքը, որի չափսը մոտավորապես հավասար էր Ալյասկայի և Տեխասի չափսերի գումարին, ոչ մի ազատ բան չուներ իր մեջ: Այն կարծես Լեոպոլդ II-ի սեփականությունը լիներ: Այն հարկադիր աշխատանքի և զանգվածային սպանությունների շրջան էր: Հենց այս սարսափի մեջ էլ ծնվել է Օտա Բենգան:

 

Մանկությունն ու երիտասարդությունը

Օտա Բենգան 1904 թ.

Բենգան ծնվել է Իտուրի անտառում՝ ծայր հյուսիս-արևելքում՝ Մբուտի ցեղում: Այս ցեի անդամներն ապրում էին ընտանեկան խմբերով, որոնք բաղկացած էին 15-20 հոգուց: Ժամանակ առ ժամանակ մի գյուղից մյուսն էին տեղափոխվում՝ կախված եղանակից և որսային պայմաններից: Օտան ամուսնացավ և երկու երեխա ունեցավ: 1890-ականների սկզբին բելգիական զինվորները հայտնաբերեցին Օտա Բենգայի գյուղը և սպանեցին նրա ողջ ընտանիքին: Այդ ընթացքում նա որսի էր գնացել, այդ իսկ պատճառով էլ հաջողել էր փրկվել:

 

Մեկ ֆունտ աղ, մեկ կապ կտոր

Օտա Բենգան (ձախից երկրորդը) համացեղայինների հետ

Սակայն մահի կամ այլ ընտանեկան խումբ գտնելու փոխարեն ճակատագիրը Օտային տվեց երրորդ տարբերակի հնարավորություն: Անտառում նրան գտան ստրուկների վաճառականները, որոնք կապեցին նրան, դուրս բերեցին անտառից և ստիպեցին աշխատել պլանտացիաներում: 1904 թ. Օտա Բենգան հանդիպեց ամերիկացի բիզնեսմեն և հետազոտող Սեմյուել Վերներին: Վերջինս ճամփորդում էր Կոնգոյում՝ փորձելով գտնել «կիսամարդկանց», որոնց կցուցադրեր Սենթ-Լյուիսի համաշխարհային տոնավաճառում: Նրա առաջադրանքը աֆրիկացի պիգմեյ գտնելն էր: Տեսնելով Օտա Բենգային, որը նիհար էր, չափազանց մուգ մաշկ ուներ, շատ կարճահասակ էր, սուր արտահայտիչ ատամներ ուներ, Վերները որոշեց, որ սա իդեալական տարբերակ է իր համար: Նա Օտային գնեց մեկ ֆունտ աղով և մեկ կապ կտորով:

 

Ճանապարհորդություն օվկիանոսով

Վերների խումբը Օտային տարավ Սենթ-Լյուիս, որտեղ վերջինս դարձավ 1904 թ. համաշխարհային տոնավաճառի դեմքը: Նա և այլ ցեղային աֆրիկացիներ արագ հասկացան, որ ամբոխը ցանկանում էր տեսնել իսկական աֆրիկացի «վայրենիների», այդ իսկ պատճառով սկսեցին նմանակել ամերիկյան հնդիկների պարերը: Օտա Բենգան սկսեց այցելուներից հինգական ցենտներ հավաքել, որպեսզի ցույց տար իր տարօրինակ ատամներ: Տոնավաճառից հետո Օտան որոշ ժամանակով Վերների հետ վերադարձավ Աֆրիկա: 1905 թ. նա կոնգոյական այլ ցեղ մտավ և ամուսնացավ, սակայն կինը շուտով մահացավ օձի խայթոցից: Վերջիվերջո Բենգան Վերների հետ վերադարձավ ԱՄՆ 1906 թվականին:

 

Օտա Բենգայի հետագա կյանքը

 

New York Times թերթում անոնս պիգմեյ Օտա Բենգայի մասին, որը Բրոնքսի կենդանաբանական այգու նոր «ցուցանմուշն» էր

1906 թ. Նահանգներ վերադառնալով՝ Օտան հայտնվեց Ամերիկայի պատմության թանգարանում, որտեղ նորից «զվարճացնում» էր այցելուներին՝ փնթփնթան կիսամարդուկի դեր տանելով: Թանգարանում նրան լավ էին վերաբերվում, մինչև որ տնօրենը չհրաժարվեց Վերներին վճարել Օտա Բենգայի ներկայացումների համար: Արդյունքում Վերները Օտային «հանձնեց» Բրոնքսի կենդանաբանական այգուն, որտեղ նրան տեղավորեցին կապիկների վանդակում: Բենգային թույլատրվում էր ազատ շրջել այգու ողջ տարածքով, սակայն նրա «ննջարանը» հենց կապիկների վանդակն էր: Նրան ներկայացնում էին նյույորքյան ցուցադրության ժամանակ՝ մարդու էվոլյուցիայի թեմայի շրջանակներում:

Տեղի սև հոգևորականությունը վրդովված էր՝ տեսնելով «ցուցանմուշին», և պահանջում էր Օտա Բենգային ազատ արձակել: Նրանք այս պահանջով դիմել են անգամ կառավարչին: Արդյունքում Օտան դժվարությամբ ազատ արձակվեց և ուղարկվեց սևամորթների համար նախատեսված ապաստարանում բնակվելու: Նրա նոր խնամակալ Ջեյմս Գորդոնը նոր ատամներ տեղադրեց նրա բերանում, տեղավորեց սևամորթ երեխաների համար նախատեսված դպրոցում և անգամ աշխատանք գտավ Օտայի համար ծխախոտի արտադրամասում:

1914 թվականին Օտան որոշեց վերադառնալ Աֆրիկա: Կյանքն Ամերիկայում նրա համար չէր նախատեսված: Նա գումար հավաքեց և հնարավորություններ սկսեց փնտրել իր հայրենիք մեկնելու համար: Այս ժամանակ Լեոպոլդ II-ն արդեն մահացած էր, և բելգիական ռեժիմը Կենգոյում համեմատաբար թուլացել էր: Սակայն սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, ուղևորափոխադրումների մեծ մասը կանգնեցվեց, իսկ Բելգիայի գերմանական շրջափակումն էապես բարդացրեց Օտա Բենգայի վերադարձն այդ պահին: Նրա մոտ դեպրեսիա սկսվեց այն մտքից, որ այլևս չի կարողանա հայրենիք վերադառնալ: 1916 թ. մարտի 20-ին 32-ամյա Օտա Բենգային գնդակահարեցին:

Վարդան Ջհանյանը ներկայացրել է Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտի առաջիկա առաջնահերթություններըՏարածաշրջանային բախումների եզրին. Արշակ Կարապետյանը՝ անվտանգության մեխանիզմների, 102-րդ ռազմաբազայի և արժանապատիվ պայքարի մասին․ «Փաստ»Փաշինյանին հարցեր տալը՝ այլևս ոչ թե անիմաստ, այլև կոլեգիալ համերաշխությանը հակասո՞ղ․ Մենուա ՍողոմոնյանՎրաստանի փորձը կարող է լավ հիմնավորում դառնալ Հայաստանում կենսաթոշակառուների գույքահարկի արտոնության պահանջի համար․ ԿամենդատյանԱշտարակ-Ուջան ավտոճանապարհին վարորդը «Լադա»-ով դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց և հայտնվել դաշտում․ կա վիրավnր Սամվել Կարապետյանին կալանավորեցին, որովհետև Հեյդարի որդուն թույլ չի տալիս ալիևյան սահմանադրությունը թելադրել հայ ժողովրդին. Անուշ Միրզոյան«Ծննդյան վայր՝ Ադրբեջան». ինչու է այսպես նշվում արցախցիների նոր անձնագրերում Կյանքից հեռացել է Մարինե ՄարինոսյանըՊՆ-ն արձագանքել է բանակում մահերի թվի վերաբերյալ քննադատությանը ՊՆ-ն փորձում է հասարակական դիսկուրսից դուրս մղել ոչ մարտական պայմաններում բանակում զոհերի խնդիրը․ Մարիաննա ՂահրամանյանԶելենսկին հայտարարել է, որ Ուկրաինային Արևմոտքից 115 միլիարդ դոլար է անհրաժեշտ Պակիստանում ավտոբուսի և ավտոցիստեռնի բախմшն հետևանքով 10 մարդ է մահшցել Երևանում՝ խմորեղենի արտադրամասում հրդեհ է բռնկվել Կենսաչափական փաստաթղթում «ծննդյան վայրը» նշման դաշտը կարգավորվում է ISO 3166 ստանդարտով․ ՆԳՆ պարզաբանում էԵրևանի և մարզերի բազմաթիվ հասցեներում սպասվում են էլեկտրաէներգիայի անջատումներՇենքի պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է հինգի, ևս երկուսը դեռևս փլատակների տակ են․ ԹբիլիսիԹրամփը հասկանում է Ղրիմի կամրջի վրա հարձակումներից Պուտինի զայրույթըAxios․ Իսրայելը կարող է միանալ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի ռազմական գործողությանը«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և մյուս զոհվածների հիշատակին նվիրված անկյուն կստեղծվիԻնչ եղանակ է սպասվում նոյեմբերի 20-ից 24-ինԴուք՝ մեր կողքին, մենք՝ ձեր կողքին. Էդուարդ Բաբայան (տեսանյութ)Ֆրանսիայում թոշակառուները դուրս են եկել փողոց՝ բողոքելու ցածր թոշակների դեմՆոյեմբերի 19/20 ջուր չի լինելու․ հասցեներՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ իրավիճակը՝ ավտոճանապարհներինՔուշներ․ Թրամփը Պուտինին և Ծինփինին հայտնել է խաղաղության հասնելու պատրաստակամության մասինԱԺ Ուժեղ Հայաստան խմբակցության պատգամավոր Մարիաննա Ղահրամանյանի պատասխանը ՊՆ հայտարարությանըՀանրապետության նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորի երդման արարողությունԵրևանի Մյասնիկյան պողոտայում բախվել է 4 ավտոմեքենաՀՀ-ում կանցկացվի սպորտային մարմնամարզության մեծահասակների Եվրոպայի առաջնությունՍիսիանի, Աշոցքի տարածաշրջաններում և Վարդենյաց լեռնանցքում ձյուն է տեղումՍամվել Կարապետյանին կալանավորեցին, որովհետև Հեյդարի որդուն թույլ չի տալիս ալիևյան սահմանադրությունը թելադրել հայ ժողովրդին. Անուշ ՄիրզոյանԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունըԼևոն Արոնյանը հաղթանակ է տարել ադրբեջանցի Շահրիյար Մամեդյարովի նկատմամբՊուտինն ավարտել է իր երկօրյա այցը ՉինաստանԱՄՆ-ը նոր պատժամիջոցներ է սահմանել «Հեզբոլլահի» ֆինանսավորման հետ կապված կազմակերպությունների և անձանց նկատմամբ Քուվեյթում ամերիկյան ավիաբազայի 15 հանգար է վնասվել Իրանի հարվածների հետևանքով. AP 44-օրյա պատերազմի զոհերի նույնականացման վերաբերյալ նոր տվյալներ են հրապարակվել ԶՈՒ-ում մեկնարկել է ատեստավորման նոր փուլ․ արդյունքները վճռորոշ կլինեն Հայտնի է աշխարհի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստը․ The Touchline-ը ներկայացրել է տասնյակը Մեր բոլորի խնդիրն է ամեն գնով պաշտպանել Անկախության հռչակագիրը. Ավետիք ՉալաբյանԼսում ենք` պետք է պատրաստվել 2030 թվականին. Պուտին 33-ամյա տղան սպանել է հորըՍամվել Կարապետյանն անազատության մեջ է գտնվում Հայաստանի Սահմանադրությունը պաշտպանելու համար․ Տիգրան ԱբրահամյանՆկարահանել ու հաղորդել. վարորդների խախտումների վերահսկողությունը կընդլայնվի Դուք հասկանու՞մ եք, որ իշխանությունը հավերժ չի, մի օր հատիկ առ հատիկ բոլոր էս այլասերումների ու անիրավությունների համար պատասխան եք տալու․ Աննա ԿոստանյանԱրմավիրի մարզի մի շարք բնակավայրերում փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներ Ադրբեջանի նախապայմանները վերջ չունեն, իսկ հայ ժողովուրդը մեզ զիջումներ անելու մանդատ չի’տվել. Հայկ ՖարմանյանՂրիմի կամրջի վրա hարձակումներին ՌԴ պատասխան գործողությունները շատ ավելի ցավnտ կլինեն. Պուտին ՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի Ծինփին Գեոպոլիտիկ պայքարը ոչ միայն կանգ չի առնում, այլ ավելի լուրջ և վտանգավոր փուլ է մտնում․ Մհեր Ավետիսյան