ԱՄՆ-ի համար ղարաբաղյան խնդիրը դառնում է Մոսկվա-Բաքու-Անկարա մերձեցումը կանխելու միջոց

Մեր զրուցակիցն է Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի տնօրեն Ստյոպա Սաֆարյանը

 

Պարոն Սաֆարյան, Ռուսաստանն ու Թուրքիան ստորագրելեն Ս-400 համակարգերի մատակարարման պայմանագիրը: Թուրքիան համաձայնվել է Ռուսաստանին վճարել 2,5 միլիարդ դոլար Ս-400 համակարգերի 4 դիվիզիոն ստանալուհամար: Ի՞նչ վտանգներ եք տեսնում:

 

Գործարքն ունի և քաղաքական ասպեկտ, և տնտեսական: Ռազմաքաղաքական առումով այն ակնհայտորեն լուծում է Թուրքիային սիրաշահելու խնդիր, լուծում է զորավոր համակարգեր և տեխնոլոգիաներ ստանալու հարցը: Վերջին տարիներին Թուրքիան փորձում է մեկ Չինաստանից, մեկ Ռուսաստանից նման ռազմական համակարգեր ձեռք բերել, ինչը ժամանակ առ ժամանակ առաջացնում է արևմտյան գործընկերների, մասնավորապես ԱՄՆ-ի զայրույթը: C-400-ի մատակարարման հետ կապված պաշտոնական Վաշինգտոնը բավական խիստ գնահատական տվեց՝ գնահատելով, որ դա անկայունացնում է տարածաշրջանը, բայց, իհարկե, ԱՄՆ-ը հրաշալի հասկանում է, որ Թուրքիան մասնավոր խնդիրներից դուրս, այլ լուրջ հարցեր է լուծում՝ թեքվելով դեպի Ռուսաստան, գնահատելով Ռուսաստանի քայլը, որը մոտավորապես կարելի է ձևակերպել հետևյալ կերպ. Թուրքիայի դաշնակից ԱՄՆ-ն շատ ավելի քիչ զգայուն է Թուրքիայի խնդիրներին, քան ոչ դաշնակից Ռուսաստանը: Եթե սիրիական ճգնաժամի ժամանակ, ասիական պատերազմի ժամանակ Թուրքիան ամռանը սանձազերծեր գործողություն հատկապես քրդաբնակ տարածքներում, երբ առաջ եկավ թուրք-ամերիկյան լարվածությունը, Թուրքիան ուզում էր, որպեսզի Միացյալ Նահանգների և օդային հարվածները օգնեն իրեն, և հակահրթիռային պաշտպանության  Patriot  համակարգերը: Արդեն իսկ Patriot համակարգերի  օգտագործման հետ կապված լարվածություն գնաց: Միացյալ Նահանգները ձգձգում էր տրամադրելը, հետո երբ տրամադրում էր, ուշադիր էր լինում, թե ինչպիսի թիրախների հետ է կռվում Թուրքիան, և երբ հայտնաբերում էր, որ ԻՊ-ի անվան տակ նաև քրդական Փեշմերգային է հարվածում, բնականաբար առաջանում էր ամերիկա-թուրքական լարվածություն: Թուրքիան գտնում է, որ այլևս չպետք է կախված լինի և ռազմական կամ կիսառազմական իրավիճակներում ինքն իր համակարգերը պետք է ունենա, և բնականաբար Ռուսաստանը նրան օգնում է դա անել, ինչը Թուրքիային դուրս է բերում ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներից ունեցած կախվածությունից Մերձավոր Արևելքում որևէ ռազմական սցենարի իրականացման ժամանակ: Հետևաբար, այս կտրվածքով ռազմաքաղաքական առումով պատկերը բավական բարդ է, և ԱՄՆ-ը միանգամայն արդարացիորեն պետք է մտահոգված լիներ այս գործարքով: Ինչպես նշեցի, Ռուսաստանի համար դա Թուրքիային փոքր քայլերի մեթոդով իր կողմը գրավելու և Արևմուտքի հետ կապերը կտրելու մի ձև է, իսկ ֆինանսական առումով, հատկապես պատժամիջոցներից հետո Ռուսաստանը շատ ավելի կարիք ունի փողի, հատկապես երբ բանկերի վրա արգելանքներ կան, և այս կտրվածքով թերևս ռազմարդյունաբերությունը մնացել է մի ոլորտ, որտեղ ՌԴ-ն կարող է սպառազինություն վաճառելով Թուքիային, Ադրբեջանին և այլն, լուծել ֆինանսական խնդիրը և այդ կերպ փորձել ճեղքել Միացյալ Նահանգների ստեղծած օղակը:

 

Ի՞նչ եք կարծում, հնարավո՞ր է Սոչիում Սարգսյան-Պուտին հանդիպմանը քննարկված լինի Թուրքիա-ԵՏՄ համագործակցության հարցը, և եթե քննարկվել է, որը պետք է լինի Հայաստանի դիրքորոշումը:

 

Ես կարծում եմ, անշուշտ, այդ մասին խոսակցություն եղել է, դա չէր կարող խոսակցության թեմա չդառնալ, հատկապես երբ Թուրքիայի կառավարության անդամի մակարդակով էր հայտարարվել ԵՏՄ-ի հետ ազատ առևտրի համաձայնագիր ստորագրելու մտադրության մասին: Այս կտրվածքով Հայաստանն, իհարկե, պետք է բավական կոշտ լինի, որովհետև դա ազդելու է ԵՏՄ-ում Հայաստանի քաշի, շահերի վրա: Ղազախստանն ու Բելառուսը շատ ավելի Թուրքիայի բարեկամներն են, քան Հայաստանի: Եթե դրան հավելենք այն, որ Ռուսաստանի համար Թուրքիան տասնապատիկ ավելի շատ կարևոր է, քան անգամ Ադրբեջանը, իհարկե, Հայաստանը պետք է իր սակարկության դաշտը բացի և իր արգելքները դնի: Մասնավորապես, Թուրքիայի կողմից Հայաստանի շրջափակման հարցը, որը տնտեսական որևէ արդարացում չունի: Գիտեք արդեն, որ Թուրքիայի նախկին նախարարներից Էգեմեն Բաղըշը ադրբեջանական լրատվամիջոցներին հայտնել է, որ այնուամենայնիվ, չեն գնա այդ քայլին, իրենք չեն անի որևէ քայլ, որը կվնասի Ադրբեջանին: Հետևաբար, Հայաստանի դիրքորոշումն այս կտրվածքով պետք է հստակ լինի՝ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման, սահմանի բացման և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու տեսքով, որովհետև ակնհայտորեն ստացվում է, որ Թուրքիան ուղղակի ճանաչում է ԵՏՄ տարածքի մի հատվածը, իսկ մի այլ հատվածը չի ճանաչում: Հայաստանը պետք է խոչընդոտի և արգելք դնի Թուրքիայի՝ ԵՏՄ անդամակցությանը: Չմոռանանք, որ Հայաստանի անդամակցության ժամանակ էլ նախապայման դրվեց, և Հայաստանի նախագահը ստիպված եղավ ամենաբարձր մակարդակով հայտարարել, որ այդ կառույցին Հայաստանն անդամակցում է միջազգայնորեն ճանաչված իր սահմաններում, և ԼՂՀ տարածքը դե յուրե չի հանդիսանում այդ միության մաս: Հետևաբար, նախադեպ արդեն ստեղծված է, և Հայաստանը պարտավոր է և պետք է ուղղակի կանխի:

 

Պարոն Սաֆարյան, ԱՄՆ արդեն նախկին համանախագահ Հոգլանդը ներկայացրել է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման 6 հիմնական կետերը: Ինչպե՞ս եքգնահատում այս  հայտարարությունը:

 

Միացյալ Նահանգները հրաշալի գիտի, որ ղարաբաղյան խնդիրը միջազգայնացված կոնֆլիկտ է, դրան միահյուսված են տարածաշրջանային և արտատարածաշրջանային խոշոր դերակատարների շահեր, և այն հրաշալի լծակ է ազդելու տարբեր վարքագծերի վրա: Այս կտրվածքով, իհարկե, Միացյալ Նահանգներում ամենևին էլ անտեղյակ չեն, որ ռուս-թուրքական մերձեցումը ոչ միայն ընդհանուր հակաարևտմյան ֆունդամենտի վրա է կառուցվում, այլ նաև միտված է այդ շահերը տորպեդահարելուն: Բնականաբար, քանի որ Մոսկվա-Բաքու-Անկարա եռանկյունու ներսում ինտենիսիվ փորձ է արվում վճարամիջոց դարձնել ղարաբաղյան խնդիրը, բնականաբար ամերիկյան կողմի համար ղարաբաղյան խնդիրը դառնում է այդ հակաարևմտյան պայմանավորվածությունները, այդ մերձեցումը կանխելու միջոց: Եվ պատահական չէ, որ Հոգլանդը իր հրապարակած փաստաթղթով անուղղակիորեն հասկացնում է, որ խնդրի լուծումը պետք է ոչ թե ենթարկվի Ռուսաստանի, Թուրքիայի կամ որևէ այլ պետության անձնական քմահաճույքներին, այլ լինի միջազգայնորեն լեգիտիմ ԵԱՀԿ շրջանակներում նախկինում հիմք ընդունված սկզբունքների հիմա վրա: