Հայաստանի ռազմարդյունաբերական համալիրի որակական թռիչքը

Օգոստոսի 22–27–ը Մոսկվայում անցկացվեց «Армия 2017» ռազմատեխնիկական միջազգային ցուցահանդեսը, որտեղ 7 երկիր ներկայացրել էր իր ռազմարդյունաբերական համալիրի ձեռքբերումները: Նախորդ տարի Հայաստանը նույնպես մասնակցել էր «Армия 2016»–ին: Բայց նախորդի համեմատ այս անգամ, ըստ ռազմական փորձագետ Լեոնիդ Ներսիսյանի, Հայաստանի ներկայացրած ռազմական արտադրանքը որակապես մեկ քայլ առաջ էր:

«Ըստ իս, հայ մասնագետների ներկայացրած գլխավոր նորույթը ազդանշանային խանգարումներ առաջացնող «Շղարշ» համակարգն էր, որն ստեղծված է GPS և ГЛОНАСС նավիգացիոն արբանյակներից եկող ազդանշանները «ոչնչացնելու» համար: Համակարգի կիրառման դեպքում ժամանակակից ռազմական տեխնիկայի զգալի մասը կորցնում է իր հնարավորությունների մեծ մասը, իսկ անօդաչու թռչող սարքերն ընդհանրապես կորցնում են տարածության մեջ կողմնորոշվելու հնարավորությունը»,– նշում է Լ. Ներսիսյանը: Ռադիոէլեկտրոնային պայքարի հայկական համակարգը կարող է աշխատել երկու ռեժիմով՝ կախված միացված ալեհավաքից: Ինքը՝ սարքը, չափերով փոքր է և տեղաշարժելու համար դյուրին: Լեռնային տեղանքի պայմաններում, եթե ալեհավաքները տեղակայվեն բարձունքների վրա, սարքը կարող է հակառակորդի տարածքում անջատել GPS համակարգը: Խանգարումների կառուցվածքը բարդ է՝ այն նման է օգտակար ազդանշանին, ինչն արբանյակային նավիգատորին թույլ չի տալիս «հասկանալ», որ իրեն խլացնում են:

Ուշագրավ է, որ «Շղարշը» արդեն իսկ համալրել է Հայաստանի և Արցախի Զինված ուժերը:

Հայաստանի ռազմարդյունաբերական համալիրի մյուս կարևոր նորույթը հակազդեցության օպտիկաէլեկտրոնային 3КО1М համակարգն էր: Զոնդավորող լազերի միջոցով համակարգը հայտնաբերում է թշնամու օպտիկական ու օպտիկա–էլեկտրոնային համակարգերը (ընդ որում, ինչպես ցերեկը, այնպես էլ գիշերը) մինչև 2,5 կմ հեռավորության վրա: Դրանից հետո համակարգը հնարավորություն է տալիս կիրառել ավելի հզոր լազեր՝ հակառակորդին «կուրացնելու» նպատակով: Մինչև 1,5 կմ հեռավորության վրա հակառակորդի օպտիկան անդառնալիորեն վնասվում է:

Այս համակարգերն ինքնին նոու–հաու չեն: Սակայն շատ քիչ երկրներ կան, որոնք կարող են ինքնուրույն մշակել և արտադրել դրանք: Այդ առումով՝ դա լուրջ ձեռքբերում է: «Համակարգը Հայաստանի բյուջեի վրա քիչ չի նստել: Բայցևայնպես ավելի էժան է, քան արտասահմանյան անալոգները»,– նշում է ռազմական փորձագետը: 3КО1М համակարգը նույնպես համալրել է մեր Զինված ուժերը:

Հայտնի է, որ արդեն քանի տարի է Հայաստանն արտադրում է ԱԹՍ–ներ: Մասնագետներն առավել հաջողված մոդել էին համարում X–55–ը, որն իրեն լավ էր դրսևորել ապրիլյան պատերազմի օրերին: «Армия 2017»–ին ցուցադրվել է այդ մոդելի նորացված տարբերակը՝ АРМИ–55М–ը: Այն օգտագործում է առավել առաջատար էլեկտրոնային բազա՝ խանգարումներից պաշտպանող GPS–ներ ու ռադիոընդունիչներ, առավել լավ մշակված իներցիալ համակարգեր, որոնք ԱԹՍ–ը վարում են այն դեպքում, երբ օպերատորի հետ կապը կամ GPS կապը կորչում է: Անհրաժեշտության դեպքում ԱԹՍ–ը կարող է համալրվել ֆրանսիական արտադրության որակյալ ջերմատեսով, օրինակ՝ գիշերային հետախուզության համար:

АРМИ–55М–ի աշխատանքային բարձրությունը մոտ 2 կմ է (առավելագույնը՝ 6 կմ): Այդ բարձրության վրա այն աշխատում է անաղմուկ և տեսանելի չէ: Արագությունը՝ 100–130 կմ/ժ է, թռիչքի առավելագույն ժամանակը՝ մինչև 4 ժամ: Օպերատորի հետ կապի առավելագույն հեռավորությունը 100 կմ է, սակայն թռիչքը կարող է իրականացվել նաև ավտոմատ ռեժիմով՝ հսկիչ կետերով: Այսինքն, անհրաժեշտության դեպքում հետախուզություն կարող է իրականացվել հակառակորդի խորը թիկունքում՝ 150–200 կմ–ի վրա: Այս անօդաչու թռչող սարքն արդեն գտնվում է սերիական արտադրության փուլում:

«Ակնհայտ էր հայկական ցուցադրության ընդհանուր առաջընթացը: Այն ավելի գրավիչ էր, քան անցած տարի: Իսկ դա շատ կարևոր է արտադրանքի գովազդի և արտասահմանյան շուկաներ դուրս գալու տեսանկյունից»,– նշում է Լ. Ներսիսյանը: