Գաղափարական պոպուլիզմի, հանդուրժողականության ու նախագահական պարգևների մասին

Past.am Մեր հյուրն է մշակութաբան Արման Գրիգորյանը

– Պարոն Գրիգորյան, մեր երկրում շարունակվում է այն մոտեցումը, որ շատ երգիչների, որոնք չեն ասոցացվում լուրջ արվեստագետների հետ, տրվում են կոչումներ, մեդալներ ու շքանշաններ: Այս փաստը բեկում չի՞ մտցնում մշակութային կյանքի մեր ընկալումների մեջ:

– Ես այսպես կասեմ` դա կոչվում է հանդուրժողականություն: Ի տարբերություն սովետական շրջանի, երբ մենք ու մուսուլմանները արվեստի առումով հակադրության մեջ էինք: Հիմա նույն իսլամական արվեստի տարրերով հայկական արվեստը ավելի հանդուրժողաբար է ընդունվում: Իսկ ժողովուրդն էլ, դե, գիտեք, հայկականը համարում է թուրքական: Կամ` իսլամական:

Չեմ ուզում ասել, որ Կոմիտասի գործը գնաց ջուրն ընկավ: Որովհետև դարասկզբին էր, որ արմատական ձևով ցանկանում էին մաքրել մշակույթը և ազգայինի տակ հասկանում էին մի քիչ այլ բան, քան դա հասկանում էր հասարակ ժողովուրդը:

Ես կարծում եմ, որ այսօրվա իշխանությունների ճաշակը պոպուլիստական է: Խոսքը չի վերաբերվում անհատի ճաշակին: Պարզապես նացիոնալ–սոցիալիզմը պոպուլիզմ է ենթադրում: Իսկ նրանք նացիոնալ–սոցիալիստներ են: Մի ժամանակ ինտերնացիոնալ–սոցիալիստներ էին, իսկ հիմա դարձել են նացիոնալ–սոցիալիստներ: Եվ եթե գաղափարախոսությունը պոպուլիստական է, ապա գաղափարակիրներն ինչ–որ տեղ «լսում են» ժողովրդին: Ցանկանում են նրա ճաշակով գնալ: Իսկ մեր ժողովուրդն էլ սիրում է մուսուլմանականը:

– Այսինքն` ինչ–որ տեղ սիրաշահում են ժողովրդին:

– Այո՛, այո՛: Ստալինի ժամանակ էլ է այդպես եղել:

– Դրա խորքում կա՞ քաղաքականություն:

– Իհարկե, դա քաղաքականություն է: Սովորական մարդը, եթե իրավունքներից զրկվել է, գոնե այդ մի հարցում բավարարված է իրեն զգում: Ի վերջո, ինչի՞ համար են դա անում. որպեսզի սովորական մարդուն դուր գան: Օրինակ, նրան ընտրելու իրավունքից զրկում են, բայց թողնում են լսի «իր» երաժշտությունը:

Նախ մենք դրանով նմանվում ենք հենց մուսուլմանական երկրներին, մարդիկ էլ կարող են մտածել, որ իրենք էլ իսլամ են: Այսինքն` մեր քրիստոնեությունն անգամ համարում ենք, որ եվրոպական չէ:

Ի դեպ, նույն բանն էլ կա ռուսների մոտ: Չէ՞ որ նրանք առավելապես հակադրված են Եվրոպային: Ընդհանրապես այս ամենը հատուկ է հետսովետական երկրներին: Ամեն տեղ էլ սոցիալիստական դիկտատուրաները նույն կերպ են վարվում:

– Եթե ցինիկ գնահատական տանք` սա նաև իրենց իշխանությունը պահելու մեթոդ է, այո՞:

– Չէ, չարժե ցինիկ գնահատական տալ: Որովհետև դա նաև հանդուրժողականություն է:
Ի՞նչ տեսակետից եք նայում, երբ գտնում եք, որ իսլամական ազդեցությունը Հայաստանի վրա վատ է: Ասենք` պարսկական ազդեցությունը կամ` թուրքական ազդեցությունը: Հնարավոր է` վատ չէ՞: Ի վերջո, մենք իսլամական երկրների կայսրությունների մեջ ենք եղել: Եվ մարդիկ կան, որ ասում են` վատ չէ այդ ազդեցությունը: Շատ մարդիկ մինչև հիմա նրանց բառերով են խոսում, չէ՞: Նկատի ունեմ սովորական մարդկանց:

Այնպես որ, սա միանշանակ հարց չէ: Ընդհակառակը ժողովուրդն անգամ իրեն լավ է զգում, որ ռաբիսները գնահատվում են: Իսկ մշակութային ռաբիսը ասես պատկերացում լինի քաջության, ուժեղության, նաև սնոտիապաշտության: Որովհետև ողջ Ղուրանն է սնոտիապաշտական, ի վերջո: Եվ, անշուշտ, սա հակադրված է քրիստոնեությանը:
Ինչքան էլ որ ուսումնասիրում են, գրում են, դեռևս ամբողջությամբ չի բացահայտված այդ ֆենոմենը, թե ինչպես միանգամից այդ ռաբիսը տարածվեց մեզ մոտ: Հիշենք, որ «պերեստրոյկայի» հետ դա շատացավ:

– Կարո՞ղ ենք դա քաղաքակրթական առումով անախրոնիզմ համարել մեզ մոտ:

– Չէ, ինչո՞ւ անախրոնիզմ:

– Որովհետև մենք քրիստոնյա ժողովուրդ ենք:

– Այո, քրիստոնյա ենք, բայց որը կորցրել էր իր երաժշտությունը: Ընդամենը 19–րդ դարի վերջից են մտածել ազգային երաժշտության մասին ու ասել` վա՛յ, դա ի՞նչ է...
Վերջերս Բագրատյանն ասաց` Հայաստան բառի «ստան»–ը ռաբիսն է: Հիմա սա ընդունենք ու ավելի հանդուրժող լինենք: