Մեզ իռացիոնալ կռիվ է պետք` հանուն գաղափարի

Past.am   Մեր հյուրն է ռեժիսոր, «Հոգևոր Հայաստան» նախաձեռնության անդամ Գրիգոր Չալիկյանը

– Պարոն Չալիկյան, ինչպե՞ս կարող ենք ազգային մեր ուժերը համախմբել, եթե ցանկանում ենք դերակատար լինել աշխարհում: Ինչպիսի՞ ճանապարհներ են առկա:
– Դրա համար նախ պետք է «մենք» հասկացությունը հստակեցնել: Իսկ «մենքը» այսօր չկա: Այսինքն` պետք է կայանանք:

Զարմանալի է, բայց հազարամյակներ գոյատևելուց հետո նոր հանկարծ խոսում ենք կայանալու մասին: Բանն այն է, որ վերջին այս ժամանակներում մենք դադարել ենք սուբյեկտ լինել: Եվ դա պատահական չէ: Անգամ ուրախ եմ, որ ինչքան էլ ջանում են, այնուամենայնիվ, չեն կարողանում իսպառ վերացնել «մենքը»: Գոնե պահանջի դաշտում այդ «մենքը» կա: Գոնե ոմանց ընկալման մեջ կա:

Եվ ես չեմ կարծում, որ մի ուրիշ ժողովրդի, եթե պահեին նման ծայրահեղ բացասական պայմաններում, կարողանար շարունակել իրենից ինչ–որ արժեք ներկայացնել:

Հազարամյակներ շարունակ փորձել են մեզ մեզնից օտարել, ոչնչացնել մեր ինքնությունը:
Վերջերս լույս տեսավ մի հետաքրքիր գիրք` «Երկիր դրախտավայր», ուր ներկայացված է, թե ինչ են ասել օտարները հայության մասին: Ընդ որում` սկսած քարե դարից: Կարդալով այդ կարծիքները, զարմանալի բացահայտումներ ես անում: Հասկանում ես ներկայում մշակութային մեզ պարտադրվող դաշտի էությունը, տեսնում ես, որ մեզ պարտադրվող արժեհամակարգն այնպիսին է, որ դրա պայմաններում ուղղակի անհնար է դրսևորել մեր ինքնությունը:

– Իսկ նման բաները հագուրդ չե՞ն տալիս ազգային սնապարծության մեր զգացմունքներին: Որովհետև, ի վերջո, կարևոր չէ, թե մեր մասին ինչ են ասում, կարևորն այն է, թե մենք ինչ ենք:

– Խնդիրը գնահատականի մեջ չէ, այլ` ճանաչողության: Բանն այն է, որ մենք մեզ չենք ճանաչում: Իսկ սնապարծությունն այն ժամանակ է ծնվում, եթե հպարտությունը հիմք չունի:

Իմ ողջ գիտակցական կյանքում տեսել եմ, որ մենք միշտ մեր նկատմամբ հակաքարոզչություն ենք արել. մեզ ստորադասելով ուրիշներին, ստրկամտություն սերմանելով մեր մեջ, դառնալով հարմարվող և այլն, և այլն: Այն աստիճան են այսօր տարածված անբարո վարվելակերպը, քծնանքի դրսևորումները, որ զգում ես անգամ, թե այս ամենը չի կարող ինքնաբուխ լինել, դրանք արհեստականորեն ներմուծովի վիճակներ են: Որ այն ծրագրված է նախապես ու կառավարվում է ինչ–որ տեղից:

Նորից եմ կրկնում` մեր արժեքային այսօրվա համակարգը, ինչպես նաև հասարակական–քաղաքական համակարգը բոլորովին կապ չունեն մեր ինքնության հետ: Դրա համար էլ հասարակական խեղվածությունը գնալով շատանում է:

– Գուցե մենք հենց ա՞յս ենք, ինչ–որ հիմա կանք:

– Ոչ, ես համաձայն չեմ: Մեզնից ստացան այն, ինչ ուզում էին:

– Իսկ ի՞նչ էին ուզում: Եվ ովքե՞ր էին ուզողները:

– Մենք չունենք մեր երկիրը` հանձինս իշխանության, որը մերը չէ: Ես չգիտեմ, թե ո՞վ է կառավարում մեր երկիրը նրանց միջոցով: Բայց գիտեմ, թե ինչն է կառավարվում և ինչի համար է կառավարվում: Խրախուսվում է ամենը, ինչը կապված է նյութի, շահի հետ: Այլ արժեք չի գործում:

Իսկ մարդը, ով չի պատկանում տվյալ արժեհամակարգին, ինքնըստինքյան հայտնվում է լուսանցքում: Այնպես որ, մեր երկիրն այսօր կառավարում է այն շերտը, որը, հասարակության առողջ լինելու պարագայում, ընդհանրապես գոյություն չպետք է ունենար:

Միով բանիվ` սա մարդու հասարակարգ չէ, սա ազգային ինքնության պահպանման հասարակարգ չէ:

Աշխարհում ոչ մեկին ձեռնտու չէ, որ լինի նյութապես բարեկեցիկ, հոգեպես ուժեղ Հայաստան: Իսկ եթե մենք էլ չենք կարողանում ինքներս մեզ կառավարել, ապա երկրորդական է հասցեատերը, թե ով է դա անում մեզ հետ: Այնքան հզոր երկրներ կան, էլ չեմ խոսում մեր հարևանների մասին, որոնք նպատակ են դրել, որ այստեղ երկիր չլինի:
– Մենք այդքան կարևո՞ր ենք աշխարհի համար:

– Դե, պարզվում է` կարևոր ենք: Եթե ցանկանում են մեզ ոչնչացնել, ուրեմն մեզնից ինչ–որ բան ներկայացնում ենք:

– Գուցե մե՞նք ենք ուզում մեզ ոչնչացնել. մեր թափթփվածությամբ, մեր փնթիությամբ, մեր անկազմակերպվածությամբ, միմյանց նկատմամբ ագրեսիվությամբ...

– Իսկ ինչո՞ւ նույն այդ հայը կարող է ուրիշ երկրներում այդ որակները չունենալ: Բանն այն է, որ մեզ համառորեն տանում են բացասական այդ արժեհամակարգի ճանապարհով:
– Ու մենք կուլ ենք տալիս խայծը:

– Ես վերջերս խոսում էի նախկին մեր իշխանավորներից մեկի հետ: Ասում էր` ինձ ստիպում էին: Ես շատ էի ուզում ազնիվ ապրել, հրաժարվում էի կաշառքից: Տարիներ շարունակ դիմադրում էի: Հետո կուլ գնացի:

Այնպես որ, իմ ասածն է` նման կենսակերպը պարտադրվում է. այս համակարգի մեջ այլ կերպ ապրել չես կարող: Իսկ կաշառք վերցնելն արդեն դա միայն վերցնողի խնդիրը չէ, այն միջավայր է, ընտանիք է, ի վերջո, համակարգ է...

– Այդպես է գուցե այսօր ամբո՞ղջ աշխարհում. նյութն է տիրում մարդուն: Միայն Հայաստանը չէ այդպիսին:

– Իսկ ես ուզում եմ իմ երկիրն այդ օրենքով չապրի: Ես ինչո՞ւ իմ կյանքն ու ինձ պետք է պայմանավորեմ ուրիշներով: Ես ուզում եմ ապրել լավագույն երկրում. ո՞վ կարող է ինձ ստիպել հակառակն անել:

Ի վերջո, երկիրը մեր շուրջը չէ, այն բոլորիս մեջ է: Պետք է ընդունենք, որ այսօր ռազմաճակատի գիծը չի անցնում աշխարհագրական որևէ տարածքով. այն անցնում է ամենքիս միջով: Որովհետև քաղաքակրթական պատերազմի սահմանը մեր մեջ պետք է ճշտենք ու հասկանանք, թե մենք ո՞ր կողմում ենք` լույսի՞ կողմում ենք, թե` խավարի:
Իսկ այս կռիվն աշխարհում ամեն տեղ է ընթանում: Եվ առաջին հերթին ընթանում է հենց մարդկանց հոգեբանության մեջ:

– Այսինքն` ընտրության ժամանակնե՞ր են, ճամփաբաժա՞ն է:

– Ես համոզված եմ, որ այդ կռիվը միշտ էլ եղել է: Իհարկե, այսօր ավելի ագրեսիվ դրսևորումներ է ստացել: Եվ այս դեպքում իմ հերոսը Դոն Կիխոտն է, որը կռվում է հողմաղացների դեմ: Որովհետև իրական հերոսների հետ կռվելով` մենք հաղթանակ չենք ապահովի: Մեզ իռացիոնալ կռիվ է պետք` հանուն գաղափարի: Նույն Դոն Կիխոտն է ասում` երազանքը առանց հավատի մեռած է, ինչպես հավատը` առանց պայքարի: Առանց երազանքի մարդը, Սանչո, անասուն է. եզրափակում է նա:

Իսկ մեզնից այսօր երազն են խլել, պայքարն էլ ինքնանպատակ է, այն ընթանում է փոքր սուբյեկտների դեմ: Արդյունքում` մենք երազը տանուլ ենք տալիս: