Կալավան. դժվարերթևեկելի ճանապարհներով գյուղում տուրիզմը սրընթաց զարգանում է

Այցելելով Գեղարքունիքի մարզի Կալավան համայնք՝ սկզբից կդժվարանանք անվանել այն զբոսաշրջության կենտրոն՝ գյուղ տանող ճանապարհները քանդված են, որոշ ավտոմեքենաների համար՝ նույնիսկ անանցանելի։ Սակայն այդ ամենը չի խանգարում գյուղում ամեն տարի մեծաթիվ զբոսշարջիկներ ընդունել՝ թե՛ Հայաստանից և թե՛ դրսից՝ միջինում 1500–2000։ Այս դեպքում ինչո՞ւմն է կայանում Կալավանի նման հաջողությունը։ Չէ՞ որ Հայաստանում նմանատիպ բազմաթիվ համայնքներ կան, որտեղ դեռ ավելին՝ կան բարեկարգ ճանապարհներ, մատուռներ ու զբոսաշրջիկներին գրավող այլ ենթակառուցվածքներ։

Կալավանն ունի գեղեցիկ բնություն, գյուղի շրջակայքում կան դամբարանադաշտեր, խաչքարերով գերեզմանոց ու քարե դարի բացօթյա կայան։ Բայց այս ամենը դժվար թե բավարար լիներ առանձնանալու համար դժվարանցանելի ճանապարհներով հայտնի Կալավանի համար։ Այստեղ գաղտնիքը մարդկանց մեջ է, ովքեր ոչ միանագամից, բայց քայլ առ քայլ սկսել են գիտակցել իրենց առավելությունները քաղաքաբնակների նկատմամբ։ Դա մաքուր բնությունն է, առողջ սնունդն ու քաղաքային հոգսերից զուրկ գյուղական հանգիստ առօրյան։ Այն ամենը, ինչը կարող է գրավիչ լինել թե՛ հայաստանցիների և թե՛ արտասահմանցիների համար։

Համագյուղացիների մեջ այդ ամենը արթանցրել, իր սեփական փորձով համոզել է Ռոբերտ Ղուկասյանը, ում ընտանիքը այստեղ է տեղափոխվել 1980–ականների վերջին, Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքից։ Ռոբերտը տեղափոխվելով Հայաստան՝ զբաղվել է ինքնակրթությամբ և ձեռք բերել հնագետի ու կենսաբանի մասնագիտություններ։ Ժամանակի ընթացքում տեսնելով, որ համագյուղացիները աստիճանաբար լքում են գյուղը, Կալավանից արտագաղթը խանգարելու և իր հարևան–բարեկամներին գյուղում ապրելու և աշխատելու օրինակներ է սկսել ցույց տալ։

2013 թ. հիմնել է «ԹայմԼենդ» հիմնադրամը, որի միջոցով կազմակերպում են արկածային տուրիզմ՝ հնարավորություն տալով գյուղի այցելուներին տեղափոխվել քարեդարյա մարդու կենցաղ։ Ռոբերտը իր տան մի հատվածը վերածել է հյուրատան, ինչն օրինակ է ծառայել համագյուղացիների համար՝ միաժամանակ հանելով նրանց գլխից գյուղը լքելու մասին մտքերը։ Կալավանցիների մի մասն էլ այսօր օրգանիկ գյուղատնտեսությամբ է զբաղվում։

Ռոբերտն ասում է, որ այսօր շատ կարևոր է այն, որ Հայաստանի տարբեր անկյուններից քիչ թե շատ նույն կերպ մտածող մարդիկ հանդիպեն միմյանց։ Արդյունքում մարդիկ շփվում են միմյանց հետ, նոր մտքեր են ծնվում, փորձի փոխանակում է տեղի ունենում։
«Ինձ թվում է՝ խնդիրը նրանում է, որ ես բախտ ունեցա տարբեր երկրներում լինել՝ թե՛ զարգացած, թե՛ աղքատ։ Արդյունքում աշխարհայացքը մեծանում է, ու նաև լուծման մեխանիզմներ են գալիս։ Իմ մտքում ինչ ծագել է, մեծամասամբ ծագել է Էյֆելյան աշտարակի տակ։ Այդպիսի վայրերում է ծնվել այն միտքը, որ ես պիտի գնամ գյուղ և այսինչ բանն անեմ։

Խնդիրը գաղափարն է։ Չորս տարի է ես գոռում եմ, նոր–նոր համայնքը արթնանում ա, չեն վստահում, չեն հավատում։ Այստեղ խնդիրն այն է, թե ում նյարդերն են ավելի պինդ, իմը, թե՝ իրենցը։ Սկզբից բոլորը, նույնիսկ մեր տան անդամները չէին հավատում։ Ուղղակի ինչ–որ մեկը պիտի այդ ամենը վերցնի իր ուսերի վրա ու իր նյարդերը պիտի ավելի ուժեղ լինեն, քան մնացած բոլորինը։ Այստեղ ամենակարևորը մոտիվացիան է, մարդկանց մեջ հավատը բարձրացնելը»,– պատմում է Ռոբերտը՝ հավելելով,–«Երբ կռիվը սկսվեց մենք Սումգայիթից ընտանիքով փախանք՝ այնտեղ թողնելով իմ ծննդավայրը։ Ես իմ կյանքում հինգ դպրոց եմ փոխել։ Եկել ենք այստեղ, պարզ է, որ ծնողներիս համար սա խորթ վայր է, որովհետև իրենց ուշքումիքտը այնտեղ է։ Բայց այստեղ մի շատ կարևոր բան կա։

Այստեղ մեր երեխաներն են ծնվել։ Աա արդեն իրենց ծննդավայրն է, ու ես չեմ ուզում ստիպված լինել իմ երեխաների առաջ արդարանալ, թե ինչու մենք ստիպված եղանք գնալ, որովհետև նրանք այսօր դեռ որոշում չեն կայացնում, որոշումը ծնողներինն է։ Որոշեցի փորձել, գուցե այստեղ էլ մի բան ստացվի, որովհետև նստելով, բողոքելով բան չի լինի։ Փորձեցինք ու ստացվեց»։

«Փաստ»

ՔՐԻՍՏԻՆԱ ՏԵՐ–ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ