Հաշտ ու խաղաղ մարդկության երազը

Հարցազրույց հրապարակագիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Գայանե Աթանեսյանի հետ

– Տիկին Գայանե, Դուք արդեն ութ գրքի հեղինակ եք:

– Անկեղծ ասած՝ երբևէ չեմ մտածել, որ գիրք կհրատարակեմ: Առաջին գիրքը ունեցավ իր ընթերցողը, թեման հետաքրքրեց շատերին, արժանացավ գիտակների գնահատանքին: Հրատարակվեցին «Աստվածաշունչը արվեստի և գրականության աղբյուր», «Աստվածային լույսը դասականների երկերում» գրքերը, ընդ որում, ինձ համար շատ կարևոր խոսք–գնահատանքով՝ Հայր Լևոն Զեքյանի, բ.գ.դ. Վլադիմիր Կիրակոսյանի:
– Բայց, տիկին Գայանե, աստվածաշնչյան մոտիվները գրականության, արվեստի բնագավառում անընդգրկելի են, անսահման են, բացի այդ, թեման բարդ է ու միաժամանակ նուրբ, կարողանո՞ւմ եք առանձնացնել, չխճճվել:

– Դրա համար էլ առանձնացրեցի հայ և համաշխարհային գրականությունները, ընտրեցի գիտական թեզ՝ «Աստվածաշնչյան մոտիվները Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործության մեջ»: Մենագրությունը տպագրվեց ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ:

– Գրքերից մեկում՝ «Ապրելը հաղթել է», դուք անդրադարձել եք Հայոց մեծ ողբերգությանը՝ ցեղասպանությանը: Ինչո՞վ էր դա պայմանավորված:
– Տարբեր տարիների մամուլում ունեի բազմաթիվ հրապարակումներ՝ ցեղասպանության 90–ամյա տարելիցին նվիրված գիտաժողովից մտորումներ, նահատակ բանաստեղծ Ռուբեն Սևակի, նրա դստեր՝ Շամիրամ Սևակի, Հովհաննես Չիլինկիրյանի և այլոց հետ հոդված–հարցազրույցներ: Եվ Հայոց ցեղասպանության 100–րդ տարելիցը առիթ եղավ դրանք ի մի բերելու, լրամշակելու Ռուբեն Սևակ բանաստեղծի մասին բաժինը՝ նահատակության պատմությունը, գրական գործերի մեկնաբանությունը և հրատարակել առանձին գրքով՝ «Ապրելը հաղթել է»:

– Տիկին Գայանե, հաջորդ գիրքը վերնագրել եք «Հաշտ ու խաղաղ մարդկություն», հավատո՞ւմ եք հաշտ ու խաղաղ մարդկությանը, արդյոք դա հնարավո՞ր է մանավանդ հիմա, երբ հենց Թումանյանի խոսքերով, չարը շատացել է:

– Դարեր շարունակ հաշտ ու խաղաղ մարդկության երազը ուղեկցել է մարդուն: Եվ հիմա էլ մարդը հավատում է, որքան էլ խորը լինեն նրա հիասթափությունը, հուսահատությունը: Այդ երազի իրականացման ճանապարհը ի վերջո վերադարձն է արարչական մաքուր սկզբի: Գրքում ընթերցողը կհանդիպի աստվածային արարչական լույսի բանաստեղծական շողարձակումներին՝ Ներսես Շնորհալի, Միսաք Մեծարենց, Վահան Տերյան, Վահան Թեքեյան, Ռուբեն Սևակ, Թումանյան ու Իսահակյան, որոնց գերակա խորհուրդն է հաշտ ու խաղաղ մարդկության երկրային կեցությունը:

– Երկու գիրք ունեք նվիրված մեր մեծ արտիստուհուն՝ Վարդուհի Վարդերեսյանին, գիտեմ, որ կյանքի վերջին տարիներին մտերիմ եք եղել, պատմեք այդ մասին:
– Երջանկություն է ինձ համար, որ պատիվ եմ ունեցել նրան մոտիկից ճանաչել, եղել եմ մեծ արտիստուհու կողքին, վայելել նրա անզուգական արվեստը, մտերմությունը:

Տարիներ շարունակ կազմակերպել եմ հանդիպումներ, գրական–երաժշտական, մեծարման երեկոներ Հայաստանի տարբեր համայնքներում, կրթօջախներում: Այդ հանդիպումներից, բազմաթիվ ու բազմոլորտ զրույցներից, ինչպես նաև անցյալի ու ներկայի դերերի մեկնաբանություն–կարծիքներից էլ ծնվեց առաջին գիրքը՝ «Ժողովրդի համար, ժողովրդի հետ, ժողովրդի սիրով»: Բարեբախտություն էր, որ այդքան պահանջկոտ, բարդ, բազմաշերտ մարդու կողքին եմ, որ կարողացել եմ հասկանալ նրան, որ նրա արվեստի նկատմամբ իմ սերը տարիների ընթացքում վերաճել էր արտիստին, մարդուն հասկանալով սիրելուն: Կարծում եմ՝ դա շատ կարևոր է: Միայն այդ դեպքում են ընդելուզված սերն ու հարգանքը, ներումը: Վերջին շրջանում մեր հանդիպումները գրեթե ամեն օր էին, դա անհրաժեշտություն էր: Հաճախ ես միայն լսողի դերում էի: Մի օր ասաց. «Ինչո՞ւ չես գրում իմ խոսքերը, մտքերը, ասույթները, որ հանկարծորեն մտքիս են գալիս»: Ես անկեղծորեն խոստովանեցի, որ վաղուց գրի եմ առնում, դեռ ավելին, գրեթե պատրաստ է գրքի երկրորդ մասը: Աչքերում փայլը նկատելի էր. «Բեր տեսնեմ»: Մի փոքր դադարից հետո ավելացրեց. «Հրատարակելու կլինես նե, էն առաջինն էլ հետը. հասկցար, այդպես ամբողջական կըլլա»: Ու էլի խորհուրդներ: Իհարկե տարա: Հետո հանգամանքները այնպես դասավորվեցին, որ առիթ չեղավ անդրադառնալ դրան, ասում էր՝ մի քիչ ամրանամ, նոր: