ԵՏՄ երկրների սկզբնական կոնֆլիկտը վերարտադրվելու էր.Էֆեկտի՞վ, թե արհեստական քայլեր

Հայաստանում անցկացված ԵՏՄ միջկառավարական խորհրդի ընդլայնված կազմով նիստն անցել է փոխադարձ քննադատությունների մթնոլորտում: Ղազախստանի և Ղրղզստանի վարչապետների միջև թեժ վիճաբանությանը հաջորդել է Բելառուսի վարչապետ Անդրեյ Կոբյակովի դժգոհությունն առ այն, որ միության տարածքում էներգետիկ շուկա ստեղծելու ժամկետներն անընդունելի պատճառներով երկարաձգվում են: Հակադարձելով՝ Ռուսաստանի վարչապետ Դիմիտրի Մեդվեդևն էլ նշել է, թե ԵՏՄ–ն «նավթի ու գազի» միություն չէ: Հայաստանյան կողմը արդեն նիստից դուրս նախագահի մակարդակով հնչեցրել է տեխնիկական արգելքների վերացման հարցը, որն ըստ Սերժ Սարգսյանի՝ խոչընդոտում է ընդհանուր շուկայում ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժին:

Քաղաքագետ Էդգար Վարդանյանի դիտարկմամբ՝ ԵՏՄ–ի ստեղծման օրվանից դեռ անհամաձայնություններ կային:

«Այդ օրվանից տնտեսական և աշխարհաքաղաքական ռադիկալ փոփոխություններ տեղի չունեցան: ՌԴ–ն շարունակում է «պուտինյան ժամանակահատվածին» բնորոշ իր դերն ու ձեռագիրն ունենալ: ԵՏՄ անդամ պետություններն իրենց քաղաքականությունը չփոխեցին, որևէ մեկը կտրուկ չհարստացավ կամ հակառակը: Պետք էր սպասել, որ ԵՏՄ երկրների միջև առկա սկզբնական կոնֆլիկտը հետագայում ևս վերարտադրվելու էր: Հարցն այն է, որ այդ երկրները տարբեր աստիճանի ավտորիտար երկրներ են, կարծում եմ՝ հենց այդ հանգամանքն է նրանց միացնում: Իրենց ավտորիտար բնույթից ելնելով՝ նրանք շատ դեպքերում հակադրվում են Արևմուտքին: Բոլորն էլ որոշակի կախում ունեն ՌԴ–ից»,– «Փաստ»–ի հետ զրույցում ասաց քաղաքագետն՝ ընդգծելով, որ ԵՏՄ–ում գլխավոր դերակատարը ՌԴ–ն է, հետո Ղազախստանը, որը ժամանակ առ ժամանակ լուրջ խնդիրներ է առաջացնում ՌԴ–ի համար:

«Բայց հիմնական խաղացողը ՌԴ–ն է: Մնացած երկրներն ուզեն, թե՝ ոչ, պետք է հաշվի նստեն: Հիմնականում ՌԴ–ն է խնդիրներ ստեղծում, իսկ մնացածը փորձում են հաղթահարել դրանք: Շատ դեպքերում չի ստացվում, ինչով էլ հիմնականում պայմանավորված է կոնֆլիկտը: Բացի այդ, Ղրղզստանի և Ղազախստանի միջև ակնհայտ կոնֆլիկտ կա: Պատմական կոնֆլիկտներն են վերարտադրվում ու դրսևորվում նաև այդ հարաբերությունների մեջ»,– նկատեց Է. Վարդանյանը:

Քաղաքագետն ընդգծեց, որ ՌԴ–ի դեմ կիրառվող պատժամիջոցները ևս իրենց ազդեցությունն ունեն. «Այդ փաստն արդեն իսկ կոնֆլիկտներ ծնող է: Գումարը քիչ է, և պետությունների միջև բաշխման խնդիր կա: Յուրաքանչյուրը փորձում է հնարավորինս շատ կորզել այդ հարաբերություններից: Բայց քանի որ քաղաքական բնույթի լուրջ սահմանափակումներ կան, և անդամ երկրներից որևիցե մեկի վիճակը լավ չէ, այդ փաստն անընդհատ կոնֆլիկտների է բերելու»Հարցին, թե այս ֆոնին ի՞նչ ապագա է սպասվում ԵՏՄ–ին, քաղաքագետը պատասխանեց. «Միության ստեղծման դրդապատճառները հիմնականում քաղաքական էին: Սա նշանակում է, որ շատ քայլեր արհեստական են արվելու՝տնտեսական կարգավորումները չափազանց քիչ են լինելու: Իսկ ապագայի հետ կապված մեծ դերակատարություն են ունենալու քաղաքական փոփոխությունները: Եթե ՌԴ–ին հաջողվի իր արտաքին քաղաքականությունն ամրապնդել, թեկուզև մասնակի վերականգնել ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանի իր դերը, հաղթահարել սանկցիաների արդյունքում առաջացած տնտեսական խնդիրները, այդ դեպքում ԵՏՄ–ն կշարունակի գործել: Բայց չի նշանակի, որ այն էֆեկտիվ կառույց կլինի, և ռեալ կարող է մրցակցել ԵՄ–ի հետ: Հնարավոր չէ , որ ԵՏՄ–ն իր հզորությամբ մոտենա ԵՄ–ին: Այն ընդամենը կարող է լինել մի հարթակ, որտեղ այդ երկրները կփորձեն մի քիչ ավելի սերտ համագործակցել: Եթե դիրքերը չհզորացնի, չեմ կարծում, թե լուրջ հաջողությունների կհասնի: Բացի այդ, Արևմուտքն էլ կարող է ինչ–որ առաջարկներ անել, որոնք կարող են գրավիչ լինել ԵՏՄ անդամ երկրների համար: Նրանք էլ կարող են շահարկել դա՝ ՌԴ–ին ներկայացնելով, թե՝ տե՛ս, մենք ավելի հետաքրքիր առաջարկներ էլ ունենք: Եվ եթե ՌԴ–ն չունի այդ հզորությունը, չի կարող անընդհատ ճնշում գործադրել: Ըստ այդմ՝ կթուլանան թե՛ այդ հարաբերությունները, թե՛ ՌԴ–ի ազդեցությունը և թե՛ ԵՏՄ–ն»:

 Աննա Բադալյան
«Փաստ»