Աշխատանքն ու մայրությունը համատեղելի չե՞ն

Հայաստանում, համենայն դեպս, տղամարդկանց մեծամասնությունն այդպես է մտածում, ինչի մասին վկայում են տարատեսակ հետազոտությունները: Նման մի հետազոտության հեղինակ է Գենդերային հետազոտությունների և առաջնորդության ԵՊՀ կենտրոնը, ով «ՕքսԵՋեն» հիմնադրամի աջակցությամբ իրականացրած հետազոտության մեջ ներկայացրել է կանանց և տղամարդկանց տնտեսական ակտիվության հիմնախնդրի բազմակողմանի ուսումնասիրությունը: 

Կանանց ու տղամարդկանց գենդերային անհավասարության մասին բազմիցս խոսվել է, բազմիցս հարցը բարձրացվել, բայց փաստը մնում է փաստ՝ Հայաստանում խնդիրը կա ու դժվար թե մոտ ապագայում լուծում ստանա:

Մեր երկրում կինը ի սկզբանե դիտվում է մայր, ապագա սերնդի «երաշխավոր», տնային տնտեսուհի ու վերջում միայն ընտանիքի եկամտի մի մասն ապահովող անձ: Բազմաթիվ հայ տղամարդկանց համար նույնիսկ անընդունելի է, որ իրենց կինն աշխատի, դուրս գա տնից: Ըստ նրանց՝ նա պիտի տանը նստի ու երեխա դաստիարակի: 

Իհարկե կանանց մեծ մասը նույնպես համարում է իրենց գլխավոր առաքելությունը ամուսնուն զավակ պարգևելը: Այսպես, «Հայաստանի գենդերային բարոմետր» հետազոտության տվյալների համաձայն՝ տղամարդկանց 78%–ը և կանանց 75%–ը լիովին համաձայն են, որ կնոջ կարևորագույն առաքելությունը մայրանալն է: Ի դեպ, ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Վայոց ձորի մարզում (87,8%), իսկ ամենացածրը՝ Երևանում (67%): Իսկ «Կանանց աջակցման կենտրոն» ՀԿ–ի կողմից դեռևս 2012 թ. իրականացված սոցիոլոգիական հետազոտության տվյալների համաձայն՝ այն հարցին, թե արդյո՞ք աշխատող մայրը կարող է լինել այնպիսի լավ մայր, ինչպիսին չաշխատող մայրը, տղամարդկանց 17%–ն է դրական պատասխան տվել, մինչդեռ կանանց՝ 91%–ը:
Հետազոտությունը փաստում է, որ Հայաստանում կանանց տնտեսական ակտիվությունը տղամարդկանց հետ համեմատած բավական ցածր է: Եվ միայն հայաստանյան երեք մարզերում՝ Գեղարքունիքի, Լոռու և Արագածոտնի, տնտեսապես ակտիվ կանանց թիվը գերակշռում է տղամարդկանց թվին: 

Ըստ հետազոտության՝ կանանց՝ տնտեսության տարբեր ոլորտներում ներգրավվածության տեսանկյունից ակտիվ տարի է եղել 2013 թ., երբ կանանց մասնակցությունը պետական և համայնքային հատվածում կազմել է 58%, մասնավոր հատվածում՝ 44,7%, իսկ հասարակական ոլորտում՝ 68,1%: Միևնույն ժամանակ 2013 թ. կտրուկ անկում է ապրել կին գործատուների քանակը՝ հասնելով 16%–ի՝ 2011 և 2012 թթ. համեմատությամբ, երբ կին գործատուների թիվը կազմում էր ամբողջի համապատասխանաբար՝ 22 և 21%–ը: 

Հետազոտությունը նաև ցույց է տալիս, որ մեզ մոտ, մասնավորապես 2010–2014 թթ. տվյալների համաձայն՝ կանայք առավելապես ներգրավված են աշխատաշուկայում ոչ լրիվ աշխատանքային օրով, ինչը 2014 թ.–ին կազմել է 63,4%: Բացի այդ, ոչ լրիվ աշխատանքային օրով աշխատող ամուսնացած կանանց թիվը գերազանցել է նույն կարգավիճակ ունեցող տղամարդկանց թվին: Այսպես, 2013 թ. տվյալների համաձայն՝ կանանց 58,4% է զբաղված ոչ լրիվ աշխատանքային օրով, իսկ տղամարդկանց՝ 41,6%–ը: 
Հետազոտության արդյունքում նաև պարզ է դարձել, որ երբևէ չամուսնացած, այրի և ամուսնալուծված կանայք ավելի շատ են զբաղված լրիվ աշխատանքային օրով, քան ամուսնացած և համատեղ ապրող կանայք, ինչն ըստ հետազոտության հեղինակների՝ թույլ է տալիս եզրակացնել, որ ինչ–որ առումով կոտրվում են կանանց՝ աշխատաշուկայում ներգրավվածության և նրանց աշխատանքային հնարավորությունների մասին կարծրատիպերը: 

Հետազոտության արդյունքները նաև վկայում են կանանց՝ տղամարդկանց համեմատությամբ ավելի ցածր վարձատրվելու փաստը: Կանայք չվճարվող աշխատանքի՝ տնային տնտեսության և ընտանիքի խնամքի վրա ծախսում են 5 անգամ ավելի շատ ժամանակ, քան տղամարդիկ: Միևնույն ժամանակ տղամարդիկ վճարովի աշխատանքի վրա ծախսում են 4,6 անգամ ավելի շատ ժամանակ, քան չվճարվող աշխատանքի վրա: 2014 թ.–ին, ըստ ՀՀ վիճակագրական տվյալների, ընտանեկան հանգամանքների պատճառով գործազուրկ են եղել միայն կանայք (100%): Կանանց գործազրկության ամենաբարձր ցուցանիշները 2014 թ.–ին գրանցվել են Կոտայքի (30,9%), Սյունիքի (24,8%) մարզերում և Երևանում (29,5%):

ՔՐԻՍՏԻՆԱ ՏԵՐ–ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

«Փաստ»