Ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխման նպատակով 35–68 տարեկան բոլոր ՀՀ քաղաքացիները կարող են անվճար հետազոտվել պոլիկլինիկաներում

Առողջապահության նախարարության Ծրագրերի իրագործման գրասենյակը Հայաստանի կառավարության և Համաշխարհային բանկի աջակցությամբ 2015 թ.–ից իրականացնում է սկրինինգային ծրագիր՝ զարկերակային գերճնշման, շաքարային դիաբետի և արգանդի պարանոցի քաղցկեղի վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման նպատակով: Ծրագրի շրջանակներում ՀՀ քաղաքացիները կարող են այցելել պոլիկլինիկաներ, ամբուլատորիաներ և բոլորովին անվճար հետազոտվել՝ հիշատակված երեք հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման և կանխման նպատակով։ Թեմայի շուրջ մեր թղթակիցը զրուցել է սրտաբան բժշկուհի Մարինե Օրդյանի հետ՝ պարզելու, թե ինչ է զարկերակային գերճնշումը և ինչու է կարևոր դրա վաղ հայտնաբերումը:
–Տիկին Օրդյան, ինչպիսի՞ն է սիրտ–անոթային խնդիրների տարածվածությունը աշխարհում և մեզ մոտ:

– Սիրտ–անոթային հիվանդությունները ամենատարածվածն են աշխարհում: Մահացությունը այդ հիվանդություններից բարձր է բոլոր երկրներում, հատկապես միջին և ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում, որովհետև այդ երկրներում մարդիկ ֆինանսական պատճառներով չեն կարողանում օգտվել կանխարգելիչ միջոցառումներից: Հայաստանը համարվում է միջին եկամուտ ունեցող երկիր, մեզ մոտ սիրտ–անոթայն հիվանդություններից մահացությունը բարձր ցուցանշներ ունի:
– Սիրտ–անոթային խնդիրները բազմազան են: Որո՞նք են դրանցից ամենատարածվածները:

– Ամենատարածված սիրտ–անոթային հիվանդությունները սրտի իշեմիկ հիվանդությունն ու զարկերակային գերճնշումն են: Սրտի իշեմիկ հիվանդության մեջ մտնում են ստենոկարդիան, կամ, այսպես ասած, կրծքային հեղձուկը և սրտամկանի ինֆարկտը: Իսկ զարկերակային գերճնշումը, որն ամենատարածվածն է, գնալով ավելի հաճախանում և ավելի երիտասարդանում է: Այդ է պատճառը, որ այն գտնվում է բժիշկների և կառավարությունների ուշադրության կենտրոնում, և կարևորվում է հատկապես հիվանդության կանխարգելումը:

– Որո՞նք են զարկերակային գերճնշման հվանդացության բարձրացման և երիտասարդացման պատճառները:

– Դրան նպաստում է առաջին հերթին սխալ ապրելակերպը, հետո՝ գնալով ավելացող նյարդա–հոգեբանական խնդիրները:

– Որո՞նք են զարկերակային գերճնշման պատճառները և ինչպիսին է դիմելիությունը՝ այս խնդրի դեպքում:

– Զարկերակային ճնշման ավելի տարածված անունը հիպերտոնիա է: Այս հիվանդությունը 95% դեպքերում ժառանգական բնույթ է կրում: 5–6%–ի պատճառը երիկամների, գլխուղեղի, վահանաձև գեղձի կամ այլ էնդոկրին հիվանդություններն են: Հիմնականում դա առաջնային, էսենցիալ հիպերտոնիկ հիվանդությունն է, որ ունեն շատերը: Ընդ որում, 18–ից բարձր անձանց 50–60%–ը ունի որոշ աստիճանի բարձր զարկերակային ճնշում: Հայաստանի վիճակագրական տվյալներով 18–ից բարձր մարդկանց 38%–ը ունի հաստատված զարկերակայն գերճնշում: Սակայն այս թիվն այնքան էլ ստույգ չէ, որովհետև կան շատ չհայտնաբերված հիվանդներ: Մարդիկ բժշկի մոտ են գալիս՝ բողոքելով գլխացավից, պատմում, որ ամեն անգամ պարզապես ցավազրկողներ է ընդունել և երբեք իր մտքով չի անցել՝ չափել ճնշումը: Եվ հետո, երբ հայերի սովորության համաձայն, դանակը ոսկորին է հասնում և նա գալիս է բժշկի, պարզվում է, որ նա ունի հիպերտոնիա, որն արդեն ազդել է և սրտի, և ուղեղի, և երիկամների ու այլ օրգանների վրա:

– Ի՞նչ է ցույց տալիս վերևի թիվը, ինչ՝ ներքևինը։ Ինչպե՞ս է ճիշտ չափել:

– Շատ ակտուալ հարց է սա, որովհետև շատ կարևոր է ճիշտ չափել զարկերակային ճնշումը: Առաջինը, ընդունված է, որ զարկերակային ճնշումը պետք է չափել 10–15 րոպե հանգիստ նստելուց հետո: Այսինքն, եթե մարդ վազելով գա և նրա ճնշումը չափեն, պարզ է, որ նրա ճնշումը կլինի բարձր: Շատ կարևոր է այդ «մանժետան»՝ ռեզինը, որը փաթաթվում է թևին, համապատասխանի բազկի տրամագծին: Գեր մարդկանց մոտ դա պետք է լինի ավելի մեծ: Եվ դեղատներում վաճառվում են մեծ, միջին և փոքր ռեզինային ժապավեններով ճնշաչափեր: Փոքրերը երեխաների և նիհար չափահասների համար են: Կարևոր է նաև ձեռքի դիրքը՝ մոտավորապես սրտի մակարդակին: Եվ չափելիս պետք է հաշվի առնել, որ մենք սկզբից լսում ենք վերևի թիվը, որը ցույց է տալիս սրտի աշխատանքը, կծկողականությունը: Դա կոչվում է սիստոլիկ ճնշում: Այն խոսում է այն մասին, թե ինչ ճնշման տակ է արյունը դուրս մղվում ձախ փորոքից: Վերջին թիվը կոչվում է դիաստոլիկ ճնշում և խոսում է պերիֆերիկ՝ ծայրամասային անոթների էլաստիկության մասին: Մարդիկ հաճախ շփոթում են և ներքևի թվի դեպքում սրտի խնդիր են կասկածում: Այսպիսով, մենք գրանցում ենք առաջին լսած զարկին համապատասխան թիվը և վերջինինը: Բայց տարեց մարդկանց մոտ, որոնց ծայրամասային անոթները կարծրացած են, և նրանց մոտ մենք լսում ենք ձայն, հետո՝ ընդմիջում, հետո՝ կանոնավոր խփոց: Պետք է գրանցել կանոնավոր խփոցի թվերը, առաջին թիվն այս դեպքում կարող է գերճնշման մասին սխալ հուշում դառնալ: Իջեցնելով ճնշումը նման դեպքում մենք կհասնենք հակառակ էֆեկտի, գլխուղեղը սնուցում չի ստանա:

– Մեկ անգամ բարձր ճնշում ունենալը ուշադրության արժանի՞ փաստ է, թե կարելի է պարզապես մոռանալ այդ մասին և վերջ:

– Ես հորդորում եմ նույնիսկ մեկ անգամ զարկերակային գերճնշում կամ առիթմիա ունենալու դեպքում անպայման դիմել բժշկի: Հայերի մոտ ընդունված է խորհուրդ հարցնել հարևաններից, ընկերներից, մտերիմներից, դեղատներից: Բայց միայն բժիշկը կարող է հիպերտոնիայի բուժմանն ուղղված 6 խմբի դեղամիջոցներից ընտրել ամենաօպտիմալը՝ յուրաքանչյուր հիվանդի համար անհատական:

Հիշեցնենք, որ սկրինինգային ծրագրերն իրականացվում են առողջապահության առաջնային հաստատություններում՝ պոլիկլինիկաներում: Դրանք անվճար են և հասանելի Հայաստանի բոլոր քաղաքացիների համար: Զարկերակային գերճնշման սկրինինգ կարող են անցնել 35–68 տարեկան բոլոր անձինք՝ անկախ սեռից և բնակավայրից: