Անջատողականության նոր ալիք Եվրոպայում՝ Բոսնիա և Հերցեգովինա

Բալկանյան թերակղզու կենտրոնական մասում ընկած դաշնային ժողովրդավարական Բոսնիան և Հերցեգովինան, 1992–ի անկախությունից հետո, ներկայում ամենամեծ ճգնաժամն է ապրում: Խնդիրն այն է, որ հանրապետությունը, Սարաևո մայրաքաղաքով, ձևավորել է նախկին Հարավսլավիայի փլուզման ողբերգական հիմքի վրա, 3 իրավահասար սուբյեկտների՝ Բոսնիայի և Հերցեգովինայի համադաշնության, Սերբական հանրապետության և Բրչկոյի ինքնավար շրջանի միավորմամբ:

Ճիշտ է՝ դրանից հետո բռնկվեց Բոսնիական պատերազմը, որն ավարտվեց ԱՄՆ գլխավորությամբ ընթացած՝ 1995–ի միջազգային միջամտությամբ և Դեյթոնյան համաձայնագրով, սակայն, այս ամբողջ տարիներին խաղաղ համակեցությունը չկայացավ, և այժմ Բոսնիայի սերբերը Բալկանների սրտում անջատողականության նոր ալիք են ծավալել: Համենայն դեպս, բոսնիական սերբերի առաջնորդ Միլորադ Դոդիկն օրերս հստակորեն է հայտարարել սերբերի անկախանալու մտադրության վերաբերյալ, ինչն ԱՄՆ–ի զայրույթն ու սովորական դարձած պատժամիջոցների կիրառման անհրաժեշտությունն է մեջտեղ բերել:

Դոդիկին ու սերբերին լռեցնելու խնդիրը, սակայն, բարդանում է այն առումով, որ ի տարբերություն 1995–ի, երբ թուլացած Ռուսաստանը որևէ ձևով չկարողացավ հակազդել բալկանյան գործընթացներին, ինչպես երևում է՝ այս անգամ չի լռի: Եվ Բրյուսելում ու Վաշինգտոնում տագնապում են, որ 2001–ից այս կողմ՝ ՌԴ նախագահ Վլ. Պուտինից 7 անգամ հանդիպում խնդրած Դոդիկը, ստանալով Մոսկվայի օժանդակությունը, այս անգամ կարող է բոլորի համար լուրջ խնդիրներ հարուցել:

Այս առիթով իր ահազանգն է հնչեցնում նաև Bloomberg–ը, որի համոզմամբ՝ Ռուսաստանը չարհամարհվող գործոն է դարձել բոսնիական Սերբիայում՝ բուն Սերբիայից հետո այստեղ 2–րդ տնտեսական գործընկերն ու հիմնական ներդրողը դառնալով: Ավելին՝ այստեղ հիշեցնում են Դոդիկի վերջին հարցազրույցը, որում նա հայտարարել էր, որ սպառնալիքներից բացի՝ իրենք միջազգային հանրությունից որևէ այլ բան չեն ստանում, մինչդեռ Մոսկվան օգնում է, որպեսզի բոսնիական սերբերի կյանքը որակապես բարելավվի, և Bloomberg–ում էլ համոզված են, որ ասվածում ճշմարտության չափաբաժին էլ կա: Դե, գոնե այն պատճառով, որ իշխանությունները չկարողացան հաշտեցնել թույլ կառավարման օղակներով, բարդ քաղաքական կառուցվածքով, տարբեր կրոններով ու թափված արյամբ միմյանց կապված ժողովուրդներին՝ ձախողելով նաև Արժույթի միջազգային հիմնադրամի եռամյա բարեփոխումներն ու հաջողության հասնելու բոլոր հնարավորությունները:

Այսպիսով, Եվրոպան կանգնած է նոր մարտահրավերի առաջ և ստիպված է խոստովանել, որ ոչ միայն սերբերն են դժգոհ առկա կառավարման համակարգից և ընդհանրապես՝ այսպիսի պետությունից, այլև խորվաթները, մահմեդականները, որոնք նույնիսկ առանձին էներգակիրներ ու բաշխիչ ցանցեր են ձեռք գցել՝ պետությանը որևէ հարկ չվճարելով, երկրի ամենաթողությունը խորացնելով և փաստացի Բոսնիայի ու Հերցեգովինայի փլուզմանը նպաստելով:

Հետաքրքիրը, սակայն, այն է, որ չնայած սեփական կենտրոնախույս գործունեությանը՝ փլուզման հեռանկարն ամենաշատը բոսնիական մահմեդականներին է տագնապեցնում: Երկրի ուղիղ կեսը կազմող այս համայնքն ի՛նքն է մեղադրում սերբերին երկիրը փլուզելու համար, իսկ սրանք էլ իրենց հերթին են մահմեդականներին մեղադրում իրենց իրավունքները ոտնահարելու, ինչ–որ պահի դեմոգրաֆիական առավելության հասնելու միջոցով սերբերին ու խորվաթներին չեզոքացնելու և Եվրոպայի սրտում 2–րդ մահմեդական պետություն ձևավորելու երազանքի համար: Փաստացի միայն ռուսներն են լուռ մնում (իրականում խորվաթներն էլ պակաս լռակյաց չեն. ճիշտ է՝ հարկ եղած դեպքում հայտարարում են, որ դեմ են երկրի փլուզմանը, սակայն, եթե սերբերը հաջողության հասնեն՝ ուրախությամբ հարազատ Խորվաթիային կմիանան՝ ոչինչ չկորցնելով):

Այստեղ, անշուշտ, հայտարարում են, որ հավատարիմ են Դեյթոնյան համաձայնագրին, սակայն, ինչպես երևում է, նաև շատ կոնկրետ գործունեություն են ծավալում ներկայի ստատուս–քվոն չեղարկելու համար: Իզուր չէր, որ Դոդիկ–Լավրով վերջին հանդիպման ընթացքում ՌԴ արտգործնախարարը Բոսնիական Սերբիայի ղեկավարին խոստացավ ամեն բան անել, որպեսզի Արևմուտքը Բոսնիայում և Հերցեգովինայում չհամարձակվի ճնշել ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները, և ակնհայտ է, որ փոքրամասնություն ասելով՝ Լավրովը հենց սերբերին նկատի ուներ: Իսկ թե ինչ են ուզում սերբերը՝ գաղտնիք չէ: «Եթե նույնիսկ չմիանանք Մայր Սերբիային, մի օր՝ 5,10, թե 15 տարի անց, Բոսնիական Սերբիան, միևնույն է, անկախ հանրապետություն կդառնա»,– հայտարարել է Միլորադ Դոդիկը, և այս հեռանկարը, կարծես, նույնիսկ այսօր իրականության դառնալու շեմին է գտնվում: