«Եթե ինձ հարցնեին՝ ի՞նչ կցանկանայի լինել, միանշանակ կասեի՝ կաթողիկոս»

Past.am-ի  հյուրն է ռեժիսոր Խաչիկ Չալիկյանը

– Պարոն Չալիկյան, Դուք մշտապես շեշտում եք, որ պետք է գտնենք ինքներս մեզ, հավատարիմ լինենք մեզ: «Մեզ» ասելով նկատի ունեք հա՞յին, թե ընդհանրապես մարդուն:

– Մարդու ճանապարհը չի կարող ազգի միջով չանցնել: Օրինակ, արվեստի մեջ եթե մարդը բարձր արվեստագետ է, բայց հայրենասեր չէ, ապա նա դեռ կատարյալ արվեստագետ չէ: Նույնն էլ ցանկացած մարդ՝ եթե ազգասեր և հայրենասեր չէ, նշանակում է նրա մարդկային որակների մեջ ինչ–որ բացասական գծեր կան:

– Այսինքն՝ մի տեղ դրանք պետք է հատվեն՝ ազգությունն ու մարդը:

– Անշուշտ: Եթե ազգությունը տրված է քեզ, նշանակում է ազգի միջոցով դու պետք է կարողանաս ճշմարիտ մարդուն հասու լինել:

– Շատ է հիմա խոսվում, որ հայ ազգն առանձնաշնորհյալ է: Դուք այդ տեսության կողմնակի՞ց եք, թե մենք էլ այնպիսին ենք, ինչպես բոլորը:

– Ես չեմ ընդունում Լևոն Տեր–Պետրոսյանի թեզը՝ սովորական ազգի թեզը: Որովհետև նախ՝ սովորական մարդ չկա, ամեն մարդ առանձնահատուկ է: Հետևաբար և՝ ամեն ազգ է առանձնահատուկ: 
Մի բան ասեմ. եթե ինձ ասեն՝ մի ֆիլմ նկարիր, որպեսզի ցուցադրվի «Ոսկե Ծիրան» փառատոնում, այդ ֆիլմը չի ստացվի ինձ մոտ: Բայց եթե ասեն՝ ֆիլմ նկարիր, որն Օսկար է ստանալու, ինձ վրա թևեր կաճեն, ու դա կանեմ:
Ես զգում եմ, որ մեր ազգի մեջ կա մեծ խնդրով ապրելու, առաքելական խնդիրներ լուծելու կարողականություն: Ամեն մի հարբեցող հայ խոսում է աշխարհի դարդերից: Կոշկակարի առաջ խնդիր դիր, որ կարի լավագույն կոշիկը: Եվ նա կկարի: 
Այնպես որ, մեզ գերխնդիրներ են պետք: Այս ազգը գերխնդիրներով պետք է ապրի: 

– Բայց այդպիսին ենք միայն մե՞նք, թե մյուս ազգերին էլ է դա հատուկ:

– Այս պահին ես իմ ազգի մասին եմ խոսում, միայն նրա վերաբերյալ կարող եմ ասել: Բայց, դե, կարող եմ ասել, չէ՞, որ մեր հարևանն այդ դաշտին չի պատկանում:

– Հրանտ Բագրատյանը մեր պետականության կորուստը պայմանավորում է նաև մեր եկեղեցու դերակատարությամբ: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում այս տեսակետին:

– Եթե ինձ հարցնեին՝ ի՞նչ կցանկանայի լինել, միանշանակ կասեի՝ կաթողիկոս: Որովհետև միակ գործն է, որ այսօր, մատը դնելով ճշմարտության վրա, կարող է հրաշքներ գործել: Եվ ինձ համար խիստ ցավալի է, որ մեր եկեղեցին այսօր մատը ճիշտ հակառակ կողմում է դրել: Այդ արխայիզմը, այդ զգուշավորությունը, այդ պահպանողականությունը, ժամանակի հետ կապ չունենալը…
Ես չեմ կարող Բագրատյանի հետ զուգահեռ խոսակցություն վարել, որովհետև դրանք վերաբերում են պատմությանն ու պատմական դեպքերին: Պարզապես մի բան կարող եմ ասել, որ եկեղեցին, փոխանակ ոգու ավանգարդում մնա, ընդհակառակը, այդ ոգին մեռցնողի դեր է ստանձնում հաճախ: Եվ դա իր համար վերածել է գործունեության պրոֆեսիոնալ դաշտի:
Ինձ համար հավատը, որի հիմքի վրա նաև արվեստն է ստեղծվում, շատ հզոր բան է: Եվ հենց այդ մետաֆիզիկական դաշտն է մեծ գործեր անելու հզոր իմպուլսը:
Ինչպես որ Դոն Կիխոտի պայքարը հողմաղացների դեմ է, ա՛յ, հենց այդ ընկալումը մենք չունենք: Որովհետև ամեն ինչ նյութականացնում ենք: Իսկ եթե նաև եկեղեցին է նյութականացնում, դա արդեն սարսափելի է:

– Դա բնորոշ է միայն մեր ներկա՞ եկեղեցուն, թե ժամանակի մեջ էլ է այդպես եղել:

– Ժամանակն ամբողջական օրգանիզմ է, և այն չի կարող նոր երևույթ լինել: Հիշենք, օրինակ, մեր լուսավոր թագավորներից Պապ թագավորի ճակատագիրը:
Ընդհանրապես, հավատը հսկայական դեր է խաղում մարդու կյանքում: Սոլովյովն իր գրքում մի բան էր պատմում: Ասում է՝ շրջում էի Սիբիրի խուլ վայրերում, այնտեղ մարդիկ տեղյակ չէին ո՛չ քաղաքականությունից, ո՛չ անգամ Աստծու մասին գաղափար ունեին: Բայց ամեն մեկն իր խրճիթում անցք էր փորել ու աղոթում է այդ անցքին՝ ա՛նցք, ինձ փրկիր, ա՛նցք, ինձ պաշտպանիր:
Այնպես որ, հավատի պահանջը կարևորագույններից է մարդու կյանքում: Բայց երբ երեխան հավատում է իր ծնողներին, իսկ ծնողները ոչնչի չեն հավատում, ա՛յ, այստեղից սկսվում է ողբերգությունը:

Գոհար Սարդարյան