Ինչպես ստուգվել և կանխել շաքարային դիաբետը

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

 

Ըստ իր տարածվածության մակարդակի Հայաստանում երրորդ տեղը գրավող շաքարային դիաբետը բնորոշվում է որպես ոչ վարակիչ հիվանդություն: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) տվյալներով` աշխարհում շուրջ 422 մլն մարդ տառապում է շաքարային դիաբետով, հիվանդացության տոկոսային հարաբերությամբ կազմում է 8,5 %, հիվանդությունը հատկապես խոցում է սոցիալապես անապահով երկրները, այդ թվում նաև Հայաստանի Հանրապետությունը:

2015–2016 թթ.–ին Հայաստանում անցկացված հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ մեր երկրում շաքարային դիաբետից տառապում է 82671 քաղաքացի, որոնցից. 1–ին տիպի շաքարային դիաբետով պացիենտների թիվը՝ 14350, 2–րդ տիպի շաքարային դիաբետով պացիենտների թիվը` 68321:

«Առողջ ապրելակերպ» խորագրի շրջանակներում իրականացված սկրինինգ միջոցառումները միտում ունեն նվազեցնել հիվանդացության մակարդակը` բարձրացնելով ՀՀ քաղաքային և գյուղական համայնքների տեղեկացվածությունը հիվանդության և հնարավոր ռիսկերի վերաբերյալ:

«Հիվանդությունների կանխարգելում և վերահսկում» ծրագրի շրջանակներում Հայաստանի բուժհաստատություններում այսօր ևս շարունակվում են սկրինինգյան անվճար հետազոտությունները թե՛ քաղաքային և թե՛ գյուղական համայնքներում:

Առաջնային հիմնախնդիր է համարվում ՀՀ բնակչության շրջանում՝ ռիսկային դիաբետիկ գոտիներում գտնվող անձանց հայտնաբերումը և վաղ հետազոտությունները: ՀՀ առողջապահության նախարարությունը կարևորում է նաև դիաբետով տառապող անձանց պարբերաբար կատարվելիք անվճար հետազոտությունների ընթացակարգերը, կայունությունը, ինչպես նաև վերջիններիս անվճար դեղորայքով ապահովումը: Հայաստանի Հանրապետությունում դիաբետի առաջին և երկրորդ տիպերով հիվանդներին տրամադրվում է դեղորայքի ողջ փաթեթը բացարձակապես ԱՆՎՃԱՐ:

Արդյո՞ք հնարավոր է շաքարային դիաբետը բուժել ավանդական դեղաբույսերի միջոցով, կամ թեկուզ թեթևացնել հիվանդի վիճակը:

Շաքարային դիաբետը համարվում է քրոնիկ հիվանդություն և անհնար է այն լիովին վերացնել: Ավանդական բժշկությունը ակտուալ բժշկության անբաժանելի մասնիկն է, սակայն լիովին ապավինել դեղաբույսերին կտրականապես սխալ է: Շաքարային դիաբետը համարվում է ինսուլին հորմոնի և արյան շիճուկում գլյուկոզայի քանակական փոխհարաբերության արդյունքում առաջացող նյութափոխանակության էնդոկրին խանգարում: Ինսուլինը բարդ սպիտակուցային կառուցվածքով հորմոն է, որը իր հերթին կազմված է 51 A (ալֆա) ամինաթթուներից:

Հորմոնները պրակտիկորեն անհնար է փոխարինել ցանկացած այլ օրգանական և անօրգանական նյութերով, հետևաբար ապարդյուն է նաև ավանդական բժշկությանը լիովին ապավինումը: Սա կապված չէ հիվանդության բարդ կամ թեթև ընթացքներից, միևնույն է, ցանկացած տիպի դիաբետի ժամանակ ընթանում են ինսուլին–գլյուկոզային խանգարումներ, որոնք հետագայում կարող են հանգեցնել անդարձելի հետևանքների:

Ինչպե՞ս կարելի է ճիշտ կազմակերպել կենսակերպը դիաբետի ժամանակ և արդյոք սննդակարգը և օրակարգը կարող են էական ներդրում ունենալ հիվանդության կանխարգելման գործում:

Ցավոք, եթե արդեն իսկ առկա է շաքարային դիաբետ ախտորոշումը, այն այլևս երբեք չի հերքվի: Արդիական բժշկությունը առավել հակված է դիաբետը անվանել կենսակերպ, այլ ոչ թե հիվանդություն: Եթե մարդ կարողանում է հետևել սննդակարգին և վարել գրագետ, առողջ ապրելակերպ՝ կոնպենսացնելով գեղձի թեր ֆունկցիան, ապա անձը կհամարվի գործնականում առողջ:

Կանխարգելել դիաբետը միանշանակ հնարավոր է: Անհրաժեշտ է պարզապես պահել մարմնի զանգվածը նորմայի սահմանում և սկրինինգ միջոցառումների շնորհիվ իրազեկված լինել գլյուկոզայի քանակական փոխհարաբերության մասին արյան շիճուկում: Շատակերության հետևանքով առաջացած ճարպակալումը խթանում է հետագա դիաբետի առաջացմանը՝ նպաստելով ինսուլյար ապարատի ատրոֆիային, դեգեներացիային և հետագա նեյկրոզին:

Արդյո՞ք շատակերությունը ազդակ է շաքարային դիաբետի սկրինինգ հետազոտության համար:

«Հավերժ քաղցի զգացում» հենց այս խորագրով են առաջնորդվում դիաբետով տառապող անձինք: Քաղցրակերությունը, մշտական բերանի լորձաթաղանթում չորությունը, անհագ ծարավը, բարձր միզարձակության մակարդակը, հոգնածությունը, բարձր քրտնարտադրությունը և այլ բազմաթիվ երևույթներ նախազգուշացնում են դիաբետի հնարավոր վտանգի մասին:

Մշտապես քաղցի զգացողությունը կոչվում է Աֆագիա: Միայն քաղցի զգացողությամբ չենք կարող ախտորոշել դիաբետ: Տարօրինակ քաղցի զգացողությունը բնութագրական է նաև այլ հիվանդությունների համար, ինչպիսիք են, օրինակ՝ գաստրիտը, խոցային հիվանդությունը և փսիխո–սոմատիկ այլ հիվանդություններ:

Եթե քաղցը ուղեկցվում է դողով, քրտնարտադրությամբ և նույնիսկ ուշագնացությամբ, ակնհայտ կերպով իրավիճակը բնութագրում է դիաբետ, բայց ևս մեկ անգամ հնարավոր է սկրինինգ հետազոտության միջոցով հաստատել կամ ժխտել դիաբետի առկայությունը:

Մի խոսքով, տարօրինակ քաղցը ազդակ է էնդոկրինոլոգին դիմելու համար:

Ինչպե՞ս հետազոտվել և կանխել շաքարային դիաբետը, ինչպե՞ս իրականացնել դիաբետի սկրինինգ հետազոտություն ՀՀ առողջապահական համակարգում:

Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունը շարունակում է «Հիվանդությունների կանխարգելում և վերահսկում» ոչ վարակիչ հիվանդությունների՝ զարկերակային գերճնշման, շաքարային դիաբետի և արգանդի պարանոցի քաղցկեղի վաղ հայտնաբերման (սկրինինգի) ուղղությամբ մեծածավալ ծրագրերի իրականացումը։ Ծրագիրը իրականացվում է ՀՀ առողջապահության նախարարության օղակի բոլոր բուժհիմնարկներում՝ քաղաքային պոլիկլինիկաներում և գյուղական ամբուլատորիաներում՝ բացարձակապես ԱՆՎՃԱՐ հիմունքներով:

 

Սեյրան Սահակով