«Հանրության 70%–ը չի գիտակցում, թե ինչ վնասներ կարող է կրել»

«Փաստ» օրաթերթի հյուրն է բնապահպան Սիլվա Ադամյանը

 

– Տիկի՛ն Ադամյան, ՀՀ կառավարությունն օրենքի նախագիծ է ներկայացրել, որով նախատեսվում է ավելի հրապարակային դարձնել հանքարդյունաբերության ոլորտի տնտեսվարողների գործունեությունը: Ի՞նչ կտա նախատեսվող փոփոխությունը:

– Նախատեսվող փոփոխությունը դրական քայլ է, սակայն Հայաստանում շատ ավելի լուրջ խնդիր ունենք: Շատ լավ է, որ հանրությունը կարող է ծանոթանալ պաշարներին, եկամուտներին, բայց խնդիրն այլ հարթության մեջ է: Հանքարդյունաբերության ոլորտի ամբողջ դաշտը մեզ մոտ կանոնակարգված չէ. ստացանք որոշակի պաշար, քանդեցինք շրջակա միջավայրը: Ամեն քայլափոխի բացում ենք հանքեր՝ խնդիրներ ստեղծելով շրջակա միջավայրի համար: Սրա մասին պետք է մտածենք:

Մեծ վրդովմունք կա հատկապես շահագործվող նոր հանքերի շուրջ: Կառավարությունը պետք է հասկանա, որ թե՛ հանրության, թե՛ բնապահպանների մոտ առկա վրդովմունքն արհեստական չէ: Բոլորս հասկանում ենք, թե ինչպիսի իրավիճակի առաջ ենք կանգնած. յուրաքանչյուր հանք ավելի խոցելի է դարձնում Հայաստանի բնությունը, շրջակա միջավայրն ու մարդկանց առողջությունը: Բազմիցս նամակներ են գրվել, վերլուծություններ արվել, բայց ոչինչ չի փոխվել: Լիցենզիա տալուց առաջ կառավարությունը պետք է ուսումնասիրի՝ տնտեսապես արդյունավե՞տ է արդյոք երկրի ու ժողովրդի համար:

Մենք լավ օրենքներ ունենք: Իհարկե, թերի բաներ կան, բայց եղած օրենքներն անգամ ի կատար չեն ածվում: Մի կլորիկ գումար է ծախսվում նախագծի համար, կառավարությունն ընդունում է այն, բայց օրենքը մնում է սեղանի վրա:

 

– Հանքարդյունաբերության ոլորտի խնդրահարույց հարցերի շարքում տնտեսվարողներն են: Հաճախ է բարձրաձայնվում, որ հանքերի շահագործման հետևում ուղղակի արտոնյալ անձինք են կանգնած: Այս համատեքստում պատասխանատու հանքարդյունաբերություն ունենալու տեսլական կա՞:

– Իրականում ոլորտը ողողված է բիզնեսմեններով կամ պաշտոնյա անձանցով: Հաճախ բնապահպանները պարզում են, որ այսինչ հանքը հինգ հոգու վրա է գրանցված, հետո վեցերորդին են պարզում, ով պաշտոնյա անձ է: Սա սովորական երևույթ է և պետք չէ զարմանալ: Իրենք օրենքներն ընդունում են, և իրենք էլ փորձում են չկիրառել: Բացի այդ՝ նշված ոլորտում ևս պետք է մրցակցություն լինի, իսկ հանք շահագործելու պայմաններն այնքան կոշտ պետք է լինեն, որ մարդիկ դժվարությամբ համաձայնեն շահագործել այն: Այնքան խիստ կետեր պետք է լինեն օրենքի մեջ, որ հանք շահագործելը ռիսկային համարեն:

 

– Նշեցիք, որ կան թերի օրենքներ: Ձեր գնահատմամբ, ոլորտին վերաբերող օրենսդրական կարգավորումների մեջ որքանո՞վ է կարևորվում մարդկային գործոնը:

– Ճիշտ է: Մարդկային գործոնի մասին մենք մոռացել ենք: Թարմ օրինակ բերեմ, երբ Արդվիի բնակիչները թույլ չտվեցին «Միռամ» ընկերությանը մտնել համայնք և ոսկու արդյունահանման ծրագրի հանրային լսումներ անցկացնել: Մենք ևս մեր մասնակցությունն ունեցանք այդ գործընթացին: Առհասարակ հանրային լսումներ են կատարվում, որի ընթացքում հանրությունը, որն ապրում է այս կամ այն հանքի բնակավայրում, կարող է բացասական եզրակացություն տալ հանքի շահագործման վերաբերյալ:

Բայց երկրում տիրող լուրջ սոցիալական խնդիրների ֆոնին փորձն այլ բան է ցույց տալիս: Օրինակ բերեմ: Սոցիալական խնդիրներ ունեցող Ջերմուկի քաղաքացիներին «Լիդիան Արմենիա»–ն գումարներ է բաժանել: Մարդիկ վերցրել են այդ գումարները և տվել իրենց դրական եզրակացությունը: Վերջերս այնտեղ հանրային լսումների էի մասնակցում ու լսեցի, թե գյուղացիներն ինչ հարցեր էին տալիս: Հանքարդյունաբերողն ընդհանրապես հաշվի չի առնում, թե մարդու առողջությանն ինչպիսի վնաս կպատճառի: Ցավոք, մարդկանց մոտ ևս կորել է մարդկային գործոնը հաշվի առնելու կարևորությունը: Նշված լսումների ժամանակ բնակիչներից մեկը հարց հնչեցրեց, թե ինչպիսի բիզնես է բացվելու իրենց տարածաշրջանում, և ինչպես կարող է իրենց ընտանիքը աշխատանք ձեռք բերել:

Արդվիի բնակիչներն այդ առումով բացառություն էին: Ինչքան էլ մենք խոսենք վնասների մասին, ինչքան էլ օրենքները փոխվեն կամ չփոխվեն, հանրությունը պետք է գիտակցի, թե ինչ վնաս կարող է կրել: Բայց հանրության 70%–ը չի գիտակցում, եթե գիտակցեին, այս վիճակը չէինք ունենա, իսկ հանքարդյունաբերողներն ավելի զգույշ կլինեին, չէին կարող այդքան համարձակ դեմ դուրս գալ հասարակությանը:

 

 

Աննա Բադալյան