Թեստերը «տանջամահ» են անում շրջանավարտներին. «Փաստ»

 

 

Որպեսզի դպրոցը, մանկապարտեզը կրթական հաստատություն լինելու իրավունք ունենա, պետք է բավարարի որոշակի չափորոշիչների, որոնք սահմանված են օրենքով ու կարգերով: Եթե մասնավոր դպրոցն այդ բոլոր պայմաններին համապատասխանում է, շրջանավարտների գիտելիքների մակարդակը պետական դպրոցների շրջանավարտների գիտելիքների մակարդակից ցածր չէ, ապա ցանկացած մասնավոր դպրոց գոյության իրավունք ունի: Եթե ոչ պետական դպրոցներն ապահովում են դպրոցականների գիտելիքների, կարողությունների, հմտությունների պետական չափորոշիչներով սահմանված մակարդակը, ինչպես նաև արժեքային համակարգը, չեն ոտնահարում երեխաների կրթության իրավունքը, ապա չեմ կարծում, թե բանավեճի խնդիր կարող է ծագել: Այլ խնդիր է, երբ մասնավոր դպրոցը պետական բյուջեի ֆինանսներով որևէ կրթական ծառայություն է իրականացնում։ Նման դեպքերում, երբ ոչ պետական հաստատություններին պետական ֆինանսավորում է տրվում, ապա կատարողն անպայման պետք է ընտրվի մրցութային կարգով։ Որևէ մեկը չի կարող միանձնյա որոշել, թե ում պետք է տալ այդ գումարը՝ այս կամ այն ծրագիրն իրագործելու համար, որովհետև պետական գումարները պետք է ավելի արդյունավետ ծախսվեն: Եթե մասնավոր դպրոցը ապահովում է պետական չափորոշիչների կատարումը, եթե ծնողն ի վիճակի է իր երեխային մասնավոր դպրոց տանել, եթե երեխաների կրթության իրավունքը ոտնահարված չէ, ուրեմն մնացած ամեն ինչն էլ գոյության իրավունք ունի:

 

 

Հետազոտման խնդիր է: Ոտքի վրա ասել, որ պետական դպրոցները չեն բավարարում ժամանակակից պահանջները, սխալ կլինի: Հավանաբար ծնողին ինչ–որ բան չի բավարարում, որ երեխային տանում է մասնավոր դպրոց կամ ավելի բարձր կրթություն է ուզում, քան պետական ծրագրերն են տալիս: Այլ խնդիր է ավագ դպրոցների կայացումը: Այսօր շատ է խոսվում 10–ամյա կրթությունը հետ բերելու մասին, բայց պետք չէ շտապել, այլ հասկանալ` ո՞րն է ավագ դպրոցի կոչումը: Կարողացա՞նք այդ կոչմանը համապատասխան ավագ դպրոցներ ստեղծել: Չեմ կարծում, թե ելքն ավագ դպրոցները փակելն է: 12–ամյա կրթությունը բավականին լուրջ հայեցակարգային խնդիրներ ուներ, որոնք այդպես էլ չլուծվեցին: Ինչո՞ւ էր մեր բուհական համակարգը միացել Բոլոնյան գործընթացին, եվրոպական միասնական կրթական տարածքի մաս ենք ուզում դառնալ։ Տեսե՛ք` սովորողների և մասնագետների ազատ տեղաշարժման հնարավորությունը Բոլոնյան գործընթացի հիմնարար սկզբունքներից մեկն է: Այդ իրավունքը ենթադրում է, որ մարդն ազատ է ընտրելու, թե որ երկրում և բուհում սովորի, որտեղ շարունակի կրթությունը (եթե ներում են հնարավորությունները)։ Նա կարող է մեկ տարի մի տեղ սովորել, իսկ հաջորդ տարի` մեկ այլ երկրի բուհում շարունակել: Այսինքն, եթե ուզում ենք, որ մեր կրթական համակարգը մրցունակ, համարժեք ու համեմատելի լինի այլ կրթական համակարգերի հետ, պետք է ինչ–որ բան փոխենք: Նույնը դպրոցների դեպքում է: 12– ամյա կրթությունը այդ նպատակներին հասնելու ճանապարհներից մեկն էր: Չափորոշիչները բավականին լավ մշակված փաստաթղթեր են: Այլ հարց է, թե որքանով են այդ չափորոշիչներն ու դասագրքերը համապատասխանում իրար: Ինչ–որ բաներ կիսատ մնացին, լավ չիրագործվեցին։ Պետք է տեսնել` որտե՞ղ թերացանք: Մեր թերացո՞ւմն էր պատճառը, թե համակարգն էր սխալ:

 

 

Ավագ դպրոցները պետք է լուծեին նաև կրկնուսույցի ինստիտուտի վերացման խնդիրը: Բայց ինչո՞ւ այն չի վերանում: Խնդիրներն ախտորոշելու փոխարեն ասում ենք` «լավ չի, որովհետև…» և ուզում ենք փակել: Հնարավոր է, որ ախտորոշելուց հետո էլ որոշենք փակել, բայց ոչ առանց քննարկման: Նախարարն օրերս միասնական քննության ժամանակ ասաց, որ շատ ավելի կարևոր է սովորողների քննադատական մտածողության ձևավորումը: Որպես բանասեր` օրինակ բերեմ հայոց լեզվի թեստերը: Ներողություն եմ խնդրում, բայց դրանք խայտառակություն են։ Ի՞նչ են ստուգում դրանք և ինչպե՞ս: Եթե ապագա բանասերներ չենք ընտրում, որոնց համար լեզուն նաև մասնագիտություն է, ապա մյուս բոլորի համար լեզուն միայն գրավոր և բանավոր հաղորդակցության միջոց է: Մեր թեստերում ցույց տվեք մի առաջադրանք, որը հաղորդակցության կարողությունն է ստուգում: Նման առաջադրանք չկա: Հաղորդակցության կարողությունն ընդհանրապես չենք կարևորում: Այս թեստերով քննության պատրաստվելը տանջամահ անել է նշանակում: Ամեն ինչ անում ենք, որ երեխաներն ատեն հայերենը: Համաձայն եմ, որ թեստային համակարգը հեշտացնում է աշխատանքները ստուգելու գործընթացը, ինչպես նաև նվազեցնում է կոռուպցիոն ռիսկերը, բայց ինչի՞ գնով։ Թեստեր մշակողները ոգևորվեցին. սկսեցին ստեղծել այնպիսի թեստեր, որոնք առանց հատուկ պատրաստվելու նույնիսկ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտները գուցե չհանձնեն։ Որքան էլ փայլուն հայերեն իմանան, առանց շտեմարաններով լրացուցիչ պարապելու, չեն կարող քննություն հանձնել: 7–8–րդ դասարաններից սկսած և հատկապես ավագ դպրոցում ուսուցիչները գլխավորապես թեստերի վրա են աշխատում, ինչը խայտառակություն է։ Առաջին պլան է գալիս փաստը, մտապահումը, իսկ դրանք կյանքում կիրառելու կարողություններն ու հմտությունները մոռացվել են: Ես չեմ կարող լուծումներ առաջարկել, բայց մասնագիտական քննարկումներ կազմակերպել և լուծումներ որոնել պետք է։

 

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում