Պարզապես հող չեն հանձնում, հողի համար կռիվ ու արյուն են տալիս. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Քաղաքագիտական, առավել ևս դիվանագիտական լեզուն չափազանց նուրբ ու պատասխանատվություն պահանջող է, ուստի դիվանագետը կամ քաղաքականությամբ զբաղվող անհատը, գործիչը տարբեր բառերի ու տերմինների հետ ինչպես պատահի վարվելու, իսկ հետո էլ «լեզվի սայթաքումների» արդարացումների շղթա սկսելու իրավունք ուղղակի չունի: Հենց այսպիսի «լեզվի սայթաքում» ունեցավ հեռավոր 2001 թվականին Վարդան Օսկանյանը, երբ Արցախի շուրջ գտնվող անվտանգության գոտու մի շարք տարածքներ անվանեց օկուպացված: Մոտավորապես նույն կերպ օրերս Զոյա Թադևոսյանն էր մամլո ասուլիսի ժամանակ խոսել «գրավյալ տարածքների» մասին, իսկ հետո նշել, թե լեզվի սայթաքում էր: Այս «սայթաքումներն» իրականում խոսում են հենց մտածողության մասին, որովհետև հնարավոր չէ «սայթաքել» այնպիսի տերմինների վրա, որոնց մասին չես մտածում: Առավել ևս, որ տեսանյութում հստակ երևում է, թե ինչպես ես ճշտող հարցերից հետո մի քանի անգամ հաստատում խոսքդ:

Սակայն մենք այստեղ բոլորովին էլ չենք պատրաստվում մի շարք ռազմաշունչ օգտատերերի նման, միայն այդ տերմինից ելնելով, խոսել պարտվողականության, հող հանձնելու և նման երևույթների մասին: Մեծ հաշվով, որևէ անհատ, որևէ պաշտոնյա` ընդհուպ մինչև վարչապետ ու նախագահ, չի կարող «հող հանձնել», որովհետև պարզապես հող չեն հանձնում և նաև նվեր ստանում, հողը նվաճում են, ազատագրում են, հողի համար կռիվ ու արյուն են տալիս: Սա, երևի թե, գիտենք բոլորս:

Այլ հարց է, երբ խոսքը դիվանագիտության ու քաղաքականության մասին է: Ի դեպ, ժամանակին Սերժ Սարգսյանը նույնպես ասում էր, որ Աղդամը, իսկ ավելի ճիշտ` Ակնին, իր հայրենիքը չէ: Կարո՞ղ է, արդյոք, որևէ մեկը պնդել, թե Սերժ Սարգսյանը հող հանձնողի հոգեբանություն ուներ, կարծում եմ` ոչ, որովհետև Սարգսյանին կարելի է մեղադրել բազում մեղքերի մեջ, բայց ոչ հող հանձնելու: Նման արտահայտությունների դեպքում կարող ենք շատ այլ օրինակներ գտնել, սակայն թողնենք սա:

Իրականությունն այն է, որ Արցախի անվտանգության գոտու տարածքները հաճախակի, եթե ոչ միշտ, հայտնվել են բանակցային սեղանին: Այս փաստը չի ժխտել որևէ իշխանություն, և պետք էլ չէր ժխտել: Մյուս կողմից` այդ տարածքները անվանել գրավյալ կամ օկուպացված, բոլորովին տեղին ու նպատակահարմար չէ, որովհետև մենք գործ ունենք պատմական Հայաստանի գավառների հետ: Սա, իհարկե, չի նշանակում, թե մենք պետք է հավակնենք Բաքվին, ինչպես մեր հակառակորդ հարևանները ` Երևանին, սակայն չի նշանակում նաև, որ պետք է մերժենք մեր պատմությունը: Ադրբեջանն այսօր և նախկինում էլ` ընդհուպ խորհրդային շրջանում, զբաղված էր սեփական պատմությունը հորինելով ու գրելով, ինչպես նաև քարոզելով: Սրա դեմ կարելի է պայքարել նախ և առաջ «գրավյալ տարածք», «օկուպացված հողեր» և այսօրինակ տերմինների մտածողությունը վանելով, այս արտահայտությունները մեկընդմիշտ և կտրուկ մեր բառապաշարից հանելով: Ինչ մնում է քաղաքական ու դիվանագիտական լեզվին, դա բոլորովին այլ հարց է:

Վերջապես, եթե գանք զուտ սահմանների ճանաչման ու տարածքների խնդրին ապա մեծ հաշվով կարող ենք արձանագրել, որ պարզ չէ Արցախի չճանաչված հանրապետության սահմանների որոշման սկզբունքը: Արդյոք դրա համար պետք է հիմք հանդիսանան նախկին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի սահմաննե՞րը, թե՞ կարող են գործել այլ սկզբունքներ ու չափանիշներ, սրանք բավական բարդ դիվանագիտական ու շատ ավելի բարդ իրավական բնույթի խնդիրներ են, որոնց լուծումն այսօր դեռևս որևէ բանակցային սեղանին դրված չէ այն պարզ պատճառով, որ ներկայումս կիսապատերազմական իրավիճակի հետ մենք գործ ունենք:

Պատերազմական իրավիճակը վտանգում է մարդկային կյանքեր, և այս խնդրի լուծումից հետո կարելի է մտածել այլ` իրավական ու քաղաքական խնդիրների մասին: Սակայն որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ նաև, որ ղարաբաղյան հիմնախնդրի հանգուցալուծումը մոտ ապագայում նույնիսկ չի էլ գծագրվում: Այս պայմաններում նպատակահարմար է մի կողմից ընդհանրապես կիրառությունից հանել օկուպացված, գրավ յալ, զավթյալ և այսօրինակ բնորոշումները, ինչպես արդեն նշվեց, մյուս կողմից էլ` խուսափել հակառակ ծայրահեղությունից` նման արտահայտություններ անողներին ուղղակիորեն հայտարարել հող տվող (ծախող, նվիրող, հանձնող) ու դավաճան: Առավել ևս այն դեպքում, երբ նման տեսակետով հանդես եկողներն ավելի շատ քաղաքական դիվիդենտներ են հավաքում, քան թե ազատություն են տալիս իրենց «ներքին ձայնին»:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում