«Առաջին հարցականը մեր կողմից նետվեց». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Երբ Հայաստանում տեղի ունեցավ իշխանափոխություն, և քաղաքական ամբողջ բարձրաստիճան վերնախավը փոխվեց, նկատելի էին նաև ԼՂ հակամարտության բանակցային գործընթացի շուրջ որոշ փոփոխություններ։ «Փաստ»–ի հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց քաղաքագետ Էդգար Էլբակյանը, ով բանակցային գործընթացի ձևաչափի առումով որոշ մտահոգություններ ունի։ 

«Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ընտրվելու հաջորդ օրը Ստեփանակերտում հայտարարեց, որ ինքը, որպես ՀՀ վարչապետ, չի կարող բանակցել Արցախի Հանրապետության անունից։ Հայտարարեց, որ կբանակցի միայն ՀՀ անունից, իսկ ԱՀ անունից պետք է բանակցի Արցախի նախագահը՝ Բակո Սահակյանը։ Մի կողմ թողնելով այս հայտարարության վերաբերյալ մեր անձնական ճաշակն ու նախապատվությունները, պետք է արձանագրենք, որ, ըստ էության, այն արդեն իսկ շեղում էր բանակցային տրամաբանությունից։ Թե ինչո՞ւ է այնպես ստացվել, որ Արցախն այսօր ուղղակիորեն չի բանակցում, այս կոնտեքստում երկրորդական, լուսանցքային հարցերի շարքից է։ Փաստն այն է, որ 2018թ. մայիսի 7–ի դրությամբ կար ինչ–որ ձևաչափ, որին, չասենք մարտահրավերը, բայց առաջին հարցականը մեր կողմից նետվեց»,–ասաց Է. Էլբակյանը։

Քաղաքագետը միաժամանակ ընդգծեց՝ դրանից հետո ակնհայտ էր, որ հռետորաբանությունը վերադարձավ նախկին դիրքեր:

«Արդեն հնչում էին այնպիսի տեքստեր, որոնց սովոր էինք։ Մասնավորապես՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության ձևաչափ, Վիեննայում և Սանկտ Պետերբուրգում ձեռք բերված համաձայնությունների պահպանում։ Այնուամենայնիվ, այս վերադարձը կամ չի եղել այնքան բացահայտորեն, որ հասկանալի լինի նաև միջազգային գործընկերների համար, կամ, միգուցե, միջազգային գործընկերների հետ քննարկում են նաև այլ ձևաչափեր, որոնք, ինֆորմացիայի փակ լինելու պատճառով, հասանելի չեն մեզ։ Այդուհանդերձ՝ փաստն այն է, որ կան ազդակներ, որոնք նախկինում չեն եղել։ Առաջինը Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի՝ Բաքվում արված հայտարարությունն էր, համաձայն որի՝ Գերմանիան պատրաստ է նպաստել գործընթացի խաղաղ կարգավորմանը։

Երկրորդը Վրաստանի նախագահի խորհրդականի մակարդակով արված այն հայտարարությունն էր, որ Վրաստանը պատրաստ է կողմերին միջնորդական ջանքեր ցուցաբերելու առաջարկ անել։ Խնդիրն այն է, որ միջազգային կազմակերպությունները և այն երկրները, որոնք դուրս են ԵԱՀԿ ՄԽ ձևաչափից, ժամանակին միշտ բավարարվել են, այսպես ասած, ավանդական դիվանագիտական տեքստերով. հայտարարել են, որ կողմ են խաղաղությանը, աջակցում և սատարում են ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահության ջանքերին և այլն։ Գերմանիան էլ է այդպես հայտարարել, Վրաստանն էլ։ Վրաստանը 2016թ. ապրիլի վերջին հայտարարեց, որ իրենք պատրաստ են կողմերին բանակցությունների համար վայր տրամադրել, բայց այն ժամանակ կոնտեքստն այլ էր։ Այդ ժամանակ մարտական ակտիվ գործողությունների հետևանքով հավասարակշռությունը որոշ չափով խաթարվել էր, այդ թվում՝ դիվանագիտական առումով։ Վրաստանն էլ, լինելով հարևան երկիր, ընդամենը բանակցությունների տեղ էր առաջարկում, միջնորդական փորձեր չէին արվում։ Հիմա արվում են, ինչը մտահոգիչ է, որովհետև ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահությունն իրականում միջնորդական մի հոյաապ պլատֆորմ է։ Իր մեջ ընդգրկելով այս կամ այն չափով հակոտնյա ուժեր՝ այն չեզոք էր այն առումով, որ անդամ երկրների ազգային շահերը ոչ մի կերպ այդտեղ չէին արտահայտվում։ Անշուշտ, ՌԴ–ն մեր տարածաշրջանում ունի իր շահը, ԱՄՆ–ն ու Ֆրանսիան՝ իրենց առանձին շահերը, բայց ՄԽ համանախագահությունը, որպես մեկ ինստիտուտ ու մարմին, իրապես չեզոք էր և զբաղվում էր այն խնդրով, ինչ խնդրով պետք է զբաղվի։ Ֆորմալ առումով բանակցային միջնորդ էր՝ նպաստում էր, որ կողմերը կարողանան ինչ–որ հարցերի շուրջ բանակցել։ Իսկ ոչ ֆորմալ առումով դիվանագիտական միջոցներով նպաստում էր բռնության մակարդակի նվազեցմանը։ Նպաստում էր այնքանով, որքանով հնարավոր էր։ Անկախ մեր ակնկալիքներից, ժողովրդական լեզվով ասած, իր ֆունկցիաները լավից–վատից կատարում էր»։

Իսկ թե Հայաստանն ինչպե՞ս կարող  է շտկել վերոնշյալ իրավիճակը, քաղաքագետը նկատեց. «Չեմ կարծում, թե այնպիսի մի կետի ենք հասել, երբ հետդարձի ճանապարհ չկա։ Ինձ թվում է, որ դեռ կարելի է ամեն ինչ վերադարձնել ելման դիրքեր։ Պարզապես պետք է դիվանագիտական և քաղաքական հետևողական քայլեր գործադրել, կոմունիկացիոն հարթակներ ունենալ միջազգային գործընկերների, առաջին հերթին՝ համանախագահող երկրների ղեկավար մարմինների հետ։ Քաղաքականությունը և դիվանագիտությունը սիրում են ոչ թե երկիմաստություն, այլ փոխադարձ վստահություն։ Չի կարելի տանը մի բան ասել, իսկ միջազգային գործընկերոջ հետ բանակցելիս՝ ուրիշ բան։ Պետք է շատ հստակ, ոչ երկիմաստ հաղորդագրություններ հղել առ այն, որ մենք նախորդ իշխանություններից ժառանգել ենք ա՛յս, ա՛յս մոտեցումները, և անկախ մեր ներքաղաքական հարցերից, հավատարիմ ենք այդ գործընթացին, և այն փոփոխելու որևէ անհրաժեշտություն չենք տեսնում»։