Իրանի, Թուրքիայի և Ռուսաստանի համագործակցության արդյունքում Սիրիական հակամարտությունը մոտենում է իր եզրագծին․ արաբագետ

Արաբագետ Արմեն Պետրոսյանի խոսքով՝ օրերս Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմի Պուտինի և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի միջև Սոչիում կայացած բանակցությունների արդյունքում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները կարելի է դիտարկել որպես միջանկյալ մոտեցում Սիրիայի Իդլիբ նահագնին վերաբերող խնդրին, բայց համարել, որ դրանով խնդիրը կլուծվի, չի կարելի:

Tert.am-ը նրա հետ զրուցել է Սիրիական հակամարտությունում վերջին շրջանում տեղի ունեցող զարգացումների մասին, քննարկել, թե սիրիական հակամարտության կարգավորման գործընթացի վրա ինչ ազդեցություն կարող են ունենալ Իդլիբի շուրջ ռուս-թուրքական պայմանավորվածությունները և Միջերկրական ծովի արևելքում՝ Սիրիայի ափերին մոտ Իսրայելի կողմից ռուսական օդանավը խոցելու միջադեպը:

Արմեն Պետրոսյանը, մասնավորապես, նկատեց, որ Իդլիբի խնդրի լուծումը ենթադրում է այդ նահանգի վերահսկողության վերադարձը սիրիական վարչակարգին:

«Վերջնական լուծման տարբերակն այն է, որ պետք է վերականգնվի սիրիական գործող իշխանությունների վերահսկողությունը: Խնդիր է, թե ինչ եղանակով դա կընթանա․ արդյոք կկարողանա՞ն ռուսական և թուրքական կողմերը որևէ լուծման հասնել, մշակված մեխանիզմներով հասնել հաջողության»,- ասաց նա:

Սիրիական Իդլիբ նահանգի հետ կապված արաբագետը հիշատակեց, որ այն 3-4 տարիների ընթացքում վերածվել է ընդդիմադիր խմբավորումների  համակենտրոնացման ճամբարի: «Այնտեղ գործում են տարբեր գաղափարական ուղղվածության, տարբեր քաղաքական նպատակներ ունեցող կառույցներ, որոնցից ոչ բոլորի վրա արտաքին դերակատարներն ու Սիրիան ունեն ազդեցություն: Այս պարագայում բարդ է կանխատեսել  խնդրի խաղաղ հանգուցալուծում, այն է՝ խաղաղ բանակցային ճանապարհով Իդլիբի վերադարձ Սիրիական կառավարությանը»,- ասաց նա:

Արաբագետի նկատառմամբ՝ հիմա ականատեսն ենք լինում նրա, որ Աստանայի ձևաչափի երեք դերակատարների՝ Իրանի, Թուրքիայի և Ռուսաստանի համագործակցության արդյունքում Սիրիական հակամարտությունը մոտենում է իր եզրագծին: «Հատապես Իդլիբի հարցում Ռուսաստանի և Թուրքիայի ակտիվության մեծացումը, որոշակի քայլերի կդրդի այն արտաքին դերակատարներին, որոնք դուրս են մնացել գործընթացից»,- ասաց նա:

Սիրիական հակամարտությունում ներգրավված երկրներից Ռուսաստանի և Իսրայելի հարաբերությունների սրվածությունը նոր երանգ է հաղորդում հակամարտությանը: Արմեն Պետրոսյանը նշեց՝ Իսրայելը այդ քայլով անցել է տարիներ առաջ Ռուսաստանի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների արդյունքում նախանշված «կարմիր գծերը»:

«2015թ. սեպտեմբերից մեկնարկած՝ Սիրիայի տարածքում ռուսական կողմի ակտիվ գործողություններից հետո Թել Ավիվը, Մոսկվայի հետ համագործակցության արդյունքում, կարևոր անվտանգային խնդիրներ էր լուծում իր համար՝ թիրախավորելով նախ սիրիական կառավարական ուժերին պատկանող ռազմավարական նշանակության օբյեկտները, ապա նաև՝ իրանական հենակետերն այդ երկրում: Այս տարիների ընթացքում մի քանի տասնյակ ռազմագործողություններ են նախաձեռնել, սակայն շրջանցել են Մոսկվայի շահերի գոտի հանդիսացող շրջանները: Իսկ Լաթաքիայում, որը հանդիսանում է ռուսական ազդեցության գոտի, տեղակայված սիրիական ռազմատեխնիկական օբյեկտների դեմ իսրայելական հարձակումը կարելի է գնահատել որպես հանդուգն քայլ՝ ուղղված ռուսական անմիջական ներկայության գոտու դեմ»,- ասաց նա:

Արմեն Պետրոսյանի խոսքով՝  կանխատեսելի էր, որ Իսրայելը շտապելու էր շտկել ստեղծված իրավիճակը, այլապես ռուսական կողմը կարող էր պատասխանել Սիրիայում Իսրայելի գործողությունների հնարավորինս սահմանափակման միջոցով, ինչից միանշանակորեն կարող են օգտվել Իրանն ու լիբանանյան «Հըզբոլլահը»՝ դիրքավորելով ընդհուպ սիրիա-իսրայելական սահմանին:

«Նախօրեին արդեն հայտնի է դարձել, որ կապ է հաստավել Իսրայելի և Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարների միջև: Նեթանյահուն զանգել և զրուցել է Պուտինի հետ: Այդուհանդերձ ակնհայտ է, որ ստեղծված իրավիճակում Իսրայելը որոշակի զիջումների կգա: Թե ինչպիսին կլինեն այդ զիջումները, դժվար է կանխատեսել»,- ասաց նա:

Եղած զարգացումների  ֆոնին, այնուամենայնիվ, Սիրիայի հակամարտությունում ներգրավված գերտերությունները հակված չեն հիմնախնդիրը ռազմական ճանապարհով լուծելուն: Արաբագետը նկատեց՝ հիմա գործընթացը գնում է քաղաքական ճանապարհով, ոչ թե ռազմական, իսկ դա ենթադրում է, որ սիրիական հակամարտությունում ներգրավված երկրների շրջանում կա որոշակի կոնսենսուս:

«Գրեթե բոլոր արտաքին դերակատարները հանգել են այն համոզմունքին, որ սիրիական հակամարտությունը մոտ է իր ավարտին, որ սիրիական վարչակազմի հաղթանակն անվիճելի է, և հիմա արդեն կա փոխհամաձայնություն, որ կրակի բոլոր օջախները մարելուց հետո, Սիրիական վարչակազմը վերակագնի իր հսկողությունը ամբողջ երկրի վրա, և դրանից հետո  նոր սկսվի հիմնախնդրի կարգավորումը՝ սահմանադրության ընդունում, անցումային շրջան, նոր ընտրություններ և այլն:

Արտաքին դերակատարների ներգրավվածությունը մենք տեսնելու ենք արդեն քաղաքական գործընթացներում»,- ասաց նա: