«Փարավոնի անեծքի» զոհերն ու լրագրողական սենսացիաները

Մենք գիտենք, որ...

Թութանհամոն փարավոնի դամբարանը անիծված էր, և այն բացողները, ընկնելով անեծքի տակ, մահացել են:

Իրականում այդպես չէ:

Սա ժամանակին ընդամենը եղել է սովորական լրագրային սենսացիա՝ թերթի վաճառք ապահովելու նպատակով: 

Թութանհամոնի մասին միայն հայտնի է, որ նա Եգիպտական թագավորության 18–րդ դինաստիայի փարավոնն էր և կառավարել է մոտավորապես մեր թվարկությունից առաջ 13–րդ դարում: Պատմաբանների տեսակետից Թութանհամոնը քիչ հայտնի և կարճ ժամանակաշրջան կառավարած փարավոն է, ավելին՝ անգամ կասկածներ կային, որ նա գոյություն էլ չի ունեցել: Նա ուղղակի հայտնի դարձավ այն ժամանակ, երբ հայտնաբերվեց նրա դամբարանը, որը համարվում է հնէաբանության մեծագույն գտածոներից մեկը: Դամբարանը գտնվում է Թագավորների հովտում, ուր դամբարանների թիվը հասնում է 63–ի: Թութանհամոնի դամբարանը ամենահայտնին է այն պատճառով, որ այն հայտնաբերվել է չթալանված վիճակում, իսկ դրա պատճառն էլ այն է, որ փարավոնը մահացել է երիտասարդ տարիքում՝ 19 տարեկանում, և նրա համար Ֆիվայում կառուցվող դամբարանը դեռ պատրաստ չէր:

Թութանհամոնի դամբարանը հայտնաբերել է Հովարդ Քարտերը 1922 թվականին, արշավախումբը ֆինանսավորել էր լորդ Կարնարվոնը, ով ևս Եգիպտոսում էր: «Փարավոնի անեծքի» պատմությունը ստեղծել են լրագրողները, ավելի ճիշտ՝ «Դեյլի էքսպրեսս» թերթի կահիրյան թղթակից Արթուր Ուեյգալը, ով գրել էր, որ դամբարանի մուտքի մոտ առկա է գրառում. «Մահը բաժին կհասնի նրան, ով կհամարձակվի խախտել ննջած փարավոնի անդորրը»: Նրա այս սենսացիոն լուրը արտատպեցին «Դեյլի մեյլ» և «Նյու Յորք թայմս» թերթերը: Իրականում այդ գրառումը չի եղել: Գրառում եղել է դամբարանի պահապան շան գլխով աստծո՝ Անուբիսի արձանին: Ընդ որում, դա էլ անեծք չի եղել, այնտեղ գրված էր. «Այդ ես չեմ թույլ տալիս ավազներին խեղդել այս դամբարանը: Ես այստեղ եմ, որ պաշտպանեմ մահացածների հանգիստը»: Իրադարձությունների հետագա զարգացումը այսպիսին էր: Դամբարանը բացելուց որոշ ժամանակ անց կոբրան ներխուժեց Քարտերի տուն և կերավ նրա դեղձանիկին: Դամբարանի բացումից 6 շաբաթ անց լորդ Կարնարվոնը հիվանդացավ թոքերի առեղծվածային հիվանդությամբ և մահացավ: Հետագայում պարզվեց, որ նա մահացել է թունավոր միջատի խայթոցից առաջացած սեպսիսից: Այսքանն էլ արդեն բավական էր լրագրողների համար. ամեն ինչ կապեցին փարավոնների անեծքի հետ: Հետագայում Քարտերի արշավախմբի անդամներից յուրաքանչյուրի մահը արդեն իսկ սենսացիա էր՝ անկախ մահվան պատճառից, և ներկայացվում էր որպես «փարավոնի անեծք»: Այս ամենը նաև որոշակի նախապատմություն ուներ, և մարդկանց առավել հավանական էր թվում. եգիպտ ական փարավոնների և նրանց մումիաների մասին նախկինում պատմում էին ամենաանհավանական պատմություններ: Դեռևս մինչև Քարտերի պեղումներ իրականացնելը Արթուր Կոնան Դոյլը, ով հավատում էր «սև կախարդությանը», խոսում էր փարավոնների «սարսափելի անեծքի» մասին: 1828 թվականին լույս էր տեսել Ջեյն Լոուդոն Վեբբի «Մումիա» վեպը, որտեղ մումիան կենդանանում է, որ վրեժ լուծի իրեն անհանգստացնողներին, իսկ 1869 թվականին Լուիզա Մեյ Օլկոտի ստեղծագործությունում խոսվում էր «մումիայի անեծքի» մասին:

Իրականում 2002 թվականին Բրիտանական բժշկական ամսագրում հրատարակվել է մի հետազոտության արդյունք, որտեղ ասվում է, որ «Թութանհամոնի անեծքից» հավանական 26 մահվան դեպքերից միայն 6–ն է , որ տեղի է ունեցել դամբարանի պեղումից հետո առաջին 10 տարում, մնացածը եղել են ավելի ուշ ժամկետներում, իսկ արշավախմբի անդամների կյանքի միջին տարիքը կազմել է 74,4 տարի: Ընդ որում, «փարավոնի անեծքի» ամենահավանական թեկնածուն՝ Հովարդ Քարտերը, պեղումից հետո ապրել է ամբողջ 17 տարի և մահացել է 64 տարեկան հասակում ուռուցքից:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը