Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

«Այ, որ տանը նստեիք, գիրք կարդայիք, կիմանայիք», թե ով է իրականում էլեկտրական լամպի գյուտարարը

ԼԱՅՖ

Մենք գիտենք, որ...

Շիկացման (էլեկտրական) լամպը հայտնագործել է հանրահայտ ամերիկացի գյուտարար Թոմաս Էդիսոնը: 

Իրականում դա ճշմարտության միայն մի մասն է:

Էլեկտրական լամպի հայտնագործման պատմության մեջ Էդիսոնից բացի ավանդ ունեն նաև բազմաթիվ այլ գյուտարարներ: Սա եղել է աստիճանական գործընթաց, ժամանակի ընթացքում կատարվել են հայտնագործություններ, որոնցից օգտվելով էլ Էդիսոնը հանրագումարի է բերել՝ ստեղծելով էլեկտրական լամպը և սկսել դրա արդյունաբերական արտադրությունը:

Շիկացման լամպը էլեկտրական լույսի աղբյուր է՝ դժվարահալ մետաղից (սովորաբար՝ վոլֆրամից) թելիկի կամ պարույրի ձևով պատրաստված ճառագայթիչով, որն էլեկտրական հոսանքով շիկանում է և լուսավորում: Մարդիկ էլեկտրական հոսանքի հայտնագործումից հետո մտածել են շրջապատը լուսավորելու մասին: 

Շիկացման լամպ ստանալու առաջին փորձերը կատարվել են 1840 թվականին անգլիացի աստղագետ Դե Լա Ռյուի կողմից: Նա վաակուումում ստացավ պլատինե պարույրով լամպ, բայց չշարունակեց հետազոտությունները: 1841 թվականին առաջին արտոնագիրը ստացավ իռլանդացի Ֆրեդերիկ Դե Մոլլենը՝ նույն Ռյուի մեթոդով աշխատող շիկացման լամպի համար: 1844 թվականին ամերիկացի Ջոն Ստարը արտոնագիր  է ստացել ածխե թելով լամպի համար: 1854 թվականին «ժամանակակից» լամպ է հայտնագործել գերմանացի Հենրիխ Գյոբելը վակուումային անոթում բամբուկե թելի օգնությամբ, սա առաջին պրակտիկ օգտագործման լամպն էր: 1860 թվականին արտոնագիր է ստացել անգլիացի Ժոզեֆ Սուոնը վակուումում ածխե թելով լամպի համար: Հետագայում 1878 թվականին նա արտոնագիր ստացավ ածխե թելով լամպի համար, որը գտնվում էր թույլ թթվածնային միջավայրում, որը թույլ էր տալիս ստանալ պայծառ լույս: Սուոնին երբեմն համարում են շիկացման լամպի գյուտի համահեղինակ: 1874 թվականին ռուս ինժեներ Ալեքսանդր Լադիգինը արտոնագիր է ստացել վակուումում ածխե թելով լամպի համար: 1875 թվականին Դիդրիքսոնը կատարելագործեց Լադիգինի լամպը՝ լավացնելով վակուում ստանալու գործընթացը և օգտագործելով մի քանի ածխաթելեր:

Թոմաս Էդիսոնը դեռևս 1870–ականների կեսերից էր զբաղվում շիկացման լամպ ստեղծելու ուղղությամբ: Նա շիկացման թելի համար տարբեր նյութեր էր օգտագործում, այդ նպատակով կատարվել են ավելի քան 1500 փորձեր տարբեր նյութերով և մինչև 6000 փորձեր տարբեր բույսերի կարբոնիզացիայի միջոցով շիկացման թել ստանալու ուղղությամբ: 1879 թվականին Էդիսոնը արտոնագիր է ստացել պլատինե թելով լամպի, իսկ 1880–ին ածխե թելովի համար: Նրա ստեղծած լամպերի կյանքի տևողությունը արդեն հասնում էր 40 ժամի, և նա, հիմնելով Edison Electric Light ընկերությունը, որը մի քանի տարի անց վերանվանվեց Edison General Electric–ի, սկսում է շիկացման լամպեր արտադրել: 1990 թվականին Լոդիգինը սկսեց շիկացման թելի համար օգտագործել դժվարահալ մետաղներ՝ վոլֆրամ, մոլիբդեն և տանտալ: 1906 թվականին նա իր ստեղծած վոլֆրամե պարույրով լամպի արտոնագիրը տվեց General Electric ընկերությանը, որը լամպեր էր արտադրում: 1909 թվականին ամերիկացի Իրվինգ Լենգմյուրը արտադրության մեջ մտցրեց լամպեր՝ լցված իներտ գազերով, մասնավորապես արգոնով: 1910 թվականին Ուիլ յամ Կուլիջը կատարելագործեց վոլֆրամե թելի արտադրությունը , որի հետևանքով վոլֆրամը դուրս մղեց մնացած նյութերին լամպերի արտադրությունից: 

Էդիսոնին կարելի է համարել ինչպես մեծ գյուտարար, այնպես էլ մեծ գործարար: Պատկերացրեք՝ նա ստեղծում է մի ընկերություն, որը արտադրում է այն, ինչը ոչ մեկին պետք չէ: Միաժամանակ սկսում է արտադրել գեներատորներ, լարեր և այն ամենը, ինչ պետք է էլեկտրական լուսավորության համար, ու աստիճանաբար հասնում նրան, որ շիկացման լամպը արդեն պահանջված լինի: Ընդ որում, սկզբի 4 տարին նրա ձեռնարկությունը վնասով էր աշխատում: Սկզբից 110 ցենտ ինքնարժեքով լամպը նա վաճառում էր 40 ցենտով, աստիճանաբար արտադրանքի ինքնարժեքը իջնում էր, իսկ վաճառքի ծավալները՝ ավելանում, և այդպիսով մի քանի տարի անց, երբ լամպի ինքնարժեքը հավասարվեց 22 ցենտի, իսկ վաճառքը կազմեց մեկ միլիոն հատ, մեկ տարում ծածկվեցին բոլոր ծախսերը:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը:

 

ՊՆ-ն արձագանքել է բանակում մահերի թվի վերաբերյալ քննադատությանը ՊՆ-ն փորձում է հասարակական դիսկուրսից դուրս մղել ոչ մարտական պայմաններում բանակում զոհերի խնդիրը․ Մարիաննա ՂահրամանյանԶելենսկին հայտարարել է, որ Ուկրաինային Արևմոտքից 115 միլիարդ դոլար է անհրաժեշտ Պակիստանում ավտոբուսի և ավտոցիստեռնի բախմшն հետևանքով 10 մարդ է մահшցել Երևանում՝ խմորեղենի արտադրամասում հրդեհ է բռնկվել Կենսաչափական փաստաթղթում «ծննդյան վայրը» նշման դաշտը կարգավորվում է ISO 3166 ստանդարտով․ ՆԳՆ պարզաբանում էԵրևանի և մարզերի բազմաթիվ հասցեներում սպասվում են էլեկտրաէներգիայի անջատումներՇենքի պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է հինգի, ևս երկուսը դեռևս փլատակների տակ են․ ԹբիլիսիԹրամփը հասկանում է Ղրիմի կամրջի վրա հարձակումներից Պուտինի զայրույթըAxios․ Իսրայելը կարող է միանալ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի ռազմական գործողությանը«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և մյուս զոհվածների հիշատակին նվիրված անկյուն կստեղծվիԻնչ եղանակ է սպասվում նոյեմբերի 20-ից 24-ինԴուք՝ մեր կողքին, մենք՝ ձեր կողքին. Էդուարդ Բաբայան (տեսանյութ)Ֆրանսիայում թոշակառուները դուրս են եկել փողոց՝ բողոքելու ցածր թոշակների դեմՆոյեմբերի 19/20 ջուր չի լինելու․ հասցեներՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ իրավիճակը՝ ավտոճանապարհներինՔուշներ․ Թրամփը Պուտինին և Ծինփինին հայտնել է խաղաղության հասնելու պատրաստակամության մասինԱԺ Ուժեղ Հայաստան խմբակցության պատգամավոր Մարիաննա Ղահրամանյանի պատասխանը ՊՆ հայտարարությանըՀանրապետության նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորի երդման արարողությունԵրևանի Մյասնիկյան պողոտայում բախվել է 4 ավտոմեքենաՀՀ-ում կանցկացվի սպորտային մարմնամարզության մեծահասակների Եվրոպայի առաջնությունՍիսիանի, Աշոցքի տարածաշրջաններում և Վարդենյաց լեռնանցքում ձյուն է տեղումՍամվել Կարապետյանին կալանավորեցին, որովհետև Հեյդարի որդուն թույլ չի տալիս ալիևյան սահմանադրությունը թելադրել հայ ժողովրդին. Անուշ ՄիրզոյանԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունըԼևոն Արոնյանը հաղթանակ է տարել ադրբեջանցի Շահրիյար Մամեդյարովի նկատմամբՊուտինն ավարտել է իր երկօրյա այցը ՉինաստանԱՄՆ-ը նոր պատժամիջոցներ է սահմանել «Հեզբոլլահի» ֆինանսավորման հետ կապված կազմակերպությունների և անձանց նկատմամբ Քուվեյթում ամերիկյան ավիաբազայի 15 հանգար է վնասվել Իրանի հարվածների հետևանքով. AP 44-օրյա պատերազմի զոհերի նույնականացման վերաբերյալ նոր տվյալներ են հրապարակվել ԶՈՒ-ում մեկնարկել է ատեստավորման նոր փուլ․ արդյունքները վճռորոշ կլինեն Հայտնի է աշխարհի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստը․ The Touchline-ը ներկայացրել է տասնյակը Մեր բոլորի խնդիրն է ամեն գնով պաշտպանել Անկախության հռչակագիրը. Ավետիք ՉալաբյանԼսում ենք` պետք է պատրաստվել 2030 թվականին. Պուտին 33-ամյա տղան սպանել է հորըՍամվել Կարապետյանն անազատության մեջ է գտնվում Հայաստանի Սահմանադրությունը պաշտպանելու համար․ Տիգրան ԱբրահամյանՆկարահանել ու հաղորդել. վարորդների խախտումների վերահսկողությունը կընդլայնվի Դուք հասկանու՞մ եք, որ իշխանությունը հավերժ չի, մի օր հատիկ առ հատիկ բոլոր էս այլասերումների ու անիրավությունների համար պատասխան եք տալու․ Աննա ԿոստանյանԱրմավիրի մարզի մի շարք բնակավայրերում փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներ Ադրբեջանի նախապայմանները վերջ չունեն, իսկ հայ ժողովուրդը մեզ զիջումներ անելու մանդատ չի’տվել. Հայկ ՖարմանյանՂրիմի կամրջի վրա hարձակումներին ՌԴ պատասխան գործողությունները շատ ավելի ցավnտ կլինեն. Պուտին ՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի Ծինփին Գեոպոլիտիկ պայքարը ոչ միայն կանգ չի առնում, այլ ավելի լուրջ և վտանգավոր փուլ է մտնում․ Մհեր Ավետիսյան«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրшերթի է ենթարկել հետիոտնին Նախօրեին բանակում մահացած զինծառայողը 19 տարեկան էր, ապրում էր մեծ եղբոր ու մոր հետՌուսական գազն այս տարածաշրջանում ամենամատչելին է և չունի մրցակից. Արմեն ՄանվելյանԼիտվան և Լեհաստանը կամրապնդեն Բալթիկ ծովի տարածաշրջանում գազային ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը Մավրը արեց իր գործը, Մավրը փորձում է հեռանալ․ Հրայր ԿամենդատյանԱրոնյանը հաղթել է Մամեդյարովին․ Total Chess World Championship Tour Pilot 2026 Սի Ծինփինը կոչ է արել ամբողջությամբ վերացնել միջուկային զենքը Ի՞նչ փոփոխություններ են սպասվում դեկտեմբերին Հայաստանում