Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Մայրիշխանություն. ի՞նչ է այն և ինչո՞ւ էին տղամարդիկ «ազատ թռչուն»

ԼԱՅՖ

Մենք գիտենք, որ...

Քարե դարում տարածված է եղել մայրիշխանությունը, ինչը նշանակում է, որ ցեղի առաջնորդները եղել են կանայք, և նրանք են որոշել ամեն ինչ:

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ:

Մայրիշխանությունը կամ գինեկոկրատիան, որպես հասկացություն, իրոք հնում եղել է, բայց դա չի նշանակում, որ կանայք են եղել առաջնորդներ և հարցեր որոշողներ: Ընդամենը սերնդի հաջորդականությունը այն ժամանակ որոշվել է մայրական գծով և ունեցվածքն էլ ժառանգվել է այդկերպ:

Մայրիշխանության՝ որպես պետական կառավարման ձևի վարկածը առաջացել է 18– րդ դարում մի շարք հետազոտողների կողմից (Լիֆատո, Բախոֆեն, Մորգան և այլն): Ըստ վարկածի, ենթադրվում էր, որ քարե դարում հավաքչությունից հողագործության անցնելու վաղ շրջանում աճել է կնոջ դերը, քանի որ սովորաբար կանայք զբաղվել են հավաքչությամբ, իսկ տղամարդիկ՝ որսորդությամբ: Հողագործության զարգացումը բարձրացրել է կնոջ դերը, քանի որ սկզբնական շրջանում հողագործությամբ զբաղվում էին առանց գործիքների, և դա ծանր աշխատանք չէր: Հետագայում հողագործության առավել զարգացումը ստիպել է դրանով զբաղվել տղամարդկանց, որը և իջեցրել է կնոջ դերը: Միևնույն ժամանակ այդ ժամանակաշրջանին վերագրվող բնակատեղերի և գերեզմանների հնէաբանական պեղումները պարզել են, որ կանանց գերեզմանները ավելի ճոխ են, առկա են զարդեր և գործիքներ: Այդ ժամանակաշրջանին վերաբերող համարյա բոլոր փղոսկրյա մանրաքանդակները կանանց են պատկերում և ոչ թե տղամարդկանց. սա ևս հաստատում է մայրիշխանության վարկածը: 

Ներկայումս գիտնականները այն կարծիքին են, որ մայրիշխանությունը չի եղել կառավարման ձև, այն ուղղակի կանանց համար նախատեսել է որոշակի առավելություններ. օրինակ, ինչպես նշեցինք, սերնդի հաջորդականությունը և ժառանգությունը որոշվել է մայրական գծով: Իսկ ցեղի կառավարումը իրականացրել են ցեղի առողջ և ուժեղ տղամարդիկ, որոնք էլ որոշել են, թե որտեղ բնակատեղի դնեն, ինչպես և ինչ կենդանի որսան և այլն: Հարցն այն է, որ այն ժամանակ չի եղել ընտանիք՝ կազմված տղամարդուց և կնոջից: Եղել է կա՛մ խմբակային ամուսնություն (ցեղի բոլոր տղամարդիկ կարող էին ամուսնական կապ ունենալ ցեղի բոլոր կանանց հետ), կա՛մ հյուրային ամուսնություն (ցեղի մի տղամարդը որոշակի ժամանակով ամուսնական կապի մեջ է ցեղի մի կնոջ հետ՝ նույնիսկ երեխա ծնվելու դեպքում առանց նրան պահելու պարտավորությունների), կա՛մ էլ պոլիգամիկ ամուսնություն (բազմակնություն՝ մեկ տղամարդը ամուսնացած է մի քանի կանանց հետ, և բազմայրություն՝ մեկ կինը ամուսնացած է մի քանի տղամարդկանց հետ): Փաստորեն այն ժամանակ անհնար էր որոշել, թե ով է երեխայի հայրը, այսինքն՝ սերնդի հաջորդականությունը որոշվում էր մայրական գծով (հրեաների մոտ ևս ներկայումս այդպես է), երեխան մեծանում է և գիտի միայն, թե ով է իր մայրը. նա ներկայանալիս տալիս էր իր և մոր անունները, որ իրեն ճանաչեն, ու պարզ է, որ նա մոր արձանիկը կքանդակեր, իսկ մահվան դեպքում էլ շքեղ հուղարկավորություն կկազմակերպեր: Միևնույն ժամանակ ունեցվածքին տիրապետում էր միայն կինը, տղամարդը ազատ թռչուն էր, նա սերունդ չուներ, որ նրան ունեցվածք ժառանգի, մահից հետո նրա ունեցվածքը մնում էր ցեղին և իմաստ չուներ այն կուտակել: Միևնույն ժամանակ կրոնական հավատալիքների զարգացմանը զուգընթաց տրամաբանորեն առաջին աստվածները պետք է լինեին կնոջ տեսքով: Եվ այդպես էլ եղել է տարբեր ժողովուրդների մոտ՝ գերագույն աստվածը եղել է Մայր–աստվածը:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

 

Կյանքից հեռացել է Մարինե ՄարինոսյանըՊՆ-ն արձագանքել է բանակում մահերի թվի վերաբերյալ քննադատությանը ՊՆ-ն փորձում է հասարակական դիսկուրսից դուրս մղել ոչ մարտական պայմաններում բանակում զոհերի խնդիրը․ Մարիաննա ՂահրամանյանԶելենսկին հայտարարել է, որ Ուկրաինային Արևմոտքից 115 միլիարդ դոլար է անհրաժեշտ Պակիստանում ավտոբուսի և ավտոցիստեռնի բախմшն հետևանքով 10 մարդ է մահшցել Երևանում՝ խմորեղենի արտադրամասում հրդեհ է բռնկվել Կենսաչափական փաստաթղթում «ծննդյան վայրը» նշման դաշտը կարգավորվում է ISO 3166 ստանդարտով․ ՆԳՆ պարզաբանում էԵրևանի և մարզերի բազմաթիվ հասցեներում սպասվում են էլեկտրաէներգիայի անջատումներՇենքի պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է հինգի, ևս երկուսը դեռևս փլատակների տակ են․ ԹբիլիսիԹրամփը հասկանում է Ղրիմի կամրջի վրա հարձակումներից Պուտինի զայրույթըAxios․ Իսրայելը կարող է միանալ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի ռազմական գործողությանը«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և մյուս զոհվածների հիշատակին նվիրված անկյուն կստեղծվիԻնչ եղանակ է սպասվում նոյեմբերի 20-ից 24-ինԴուք՝ մեր կողքին, մենք՝ ձեր կողքին. Էդուարդ Բաբայան (տեսանյութ)Ֆրանսիայում թոշակառուները դուրս են եկել փողոց՝ բողոքելու ցածր թոշակների դեմՆոյեմբերի 19/20 ջուր չի լինելու․ հասցեներՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ իրավիճակը՝ ավտոճանապարհներինՔուշներ․ Թրամփը Պուտինին և Ծինփինին հայտնել է խաղաղության հասնելու պատրաստակամության մասինԱԺ Ուժեղ Հայաստան խմբակցության պատգամավոր Մարիաննա Ղահրամանյանի պատասխանը ՊՆ հայտարարությանըՀանրապետության նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորի երդման արարողությունԵրևանի Մյասնիկյան պողոտայում բախվել է 4 ավտոմեքենաՀՀ-ում կանցկացվի սպորտային մարմնամարզության մեծահասակների Եվրոպայի առաջնությունՍիսիանի, Աշոցքի տարածաշրջաններում և Վարդենյաց լեռնանցքում ձյուն է տեղումՍամվել Կարապետյանին կալանավորեցին, որովհետև Հեյդարի որդուն թույլ չի տալիս ալիևյան սահմանադրությունը թելադրել հայ ժողովրդին. Անուշ ՄիրզոյանԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունըԼևոն Արոնյանը հաղթանակ է տարել ադրբեջանցի Շահրիյար Մամեդյարովի նկատմամբՊուտինն ավարտել է իր երկօրյա այցը ՉինաստանԱՄՆ-ը նոր պատժամիջոցներ է սահմանել «Հեզբոլլահի» ֆինանսավորման հետ կապված կազմակերպությունների և անձանց նկատմամբ Քուվեյթում ամերիկյան ավիաբազայի 15 հանգար է վնասվել Իրանի հարվածների հետևանքով. AP 44-օրյա պատերազմի զոհերի նույնականացման վերաբերյալ նոր տվյալներ են հրապարակվել ԶՈՒ-ում մեկնարկել է ատեստավորման նոր փուլ․ արդյունքները վճռորոշ կլինեն Հայտնի է աշխարհի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստը․ The Touchline-ը ներկայացրել է տասնյակը Մեր բոլորի խնդիրն է ամեն գնով պաշտպանել Անկախության հռչակագիրը. Ավետիք ՉալաբյանԼսում ենք` պետք է պատրաստվել 2030 թվականին. Պուտին 33-ամյա տղան սպանել է հորըՍամվել Կարապետյանն անազատության մեջ է գտնվում Հայաստանի Սահմանադրությունը պաշտպանելու համար․ Տիգրան ԱբրահամյանՆկարահանել ու հաղորդել. վարորդների խախտումների վերահսկողությունը կընդլայնվի Դուք հասկանու՞մ եք, որ իշխանությունը հավերժ չի, մի օր հատիկ առ հատիկ բոլոր էս այլասերումների ու անիրավությունների համար պատասխան եք տալու․ Աննա ԿոստանյանԱրմավիրի մարզի մի շարք բնակավայրերում փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներ Ադրբեջանի նախապայմանները վերջ չունեն, իսկ հայ ժողովուրդը մեզ զիջումներ անելու մանդատ չի’տվել. Հայկ ՖարմանյանՂրիմի կամրջի վրա hարձակումներին ՌԴ պատասխան գործողությունները շատ ավելի ցավnտ կլինեն. Պուտին ՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի Ծինփին Գեոպոլիտիկ պայքարը ոչ միայն կանգ չի առնում, այլ ավելի լուրջ և վտանգավոր փուլ է մտնում․ Մհեր Ավետիսյան«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրшերթի է ենթարկել հետիոտնին Նախօրեին բանակում մահացած զինծառայողը 19 տարեկան էր, ապրում էր մեծ եղբոր ու մոր հետՌուսական գազն այս տարածաշրջանում ամենամատչելին է և չունի մրցակից. Արմեն ՄանվելյանԼիտվան և Լեհաստանը կամրապնդեն Բալթիկ ծովի տարածաշրջանում գազային ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը Մավրը արեց իր գործը, Մավրը փորձում է հեռանալ․ Հրայր ԿամենդատյանԱրոնյանը հաղթել է Մամեդյարովին․ Total Chess World Championship Tour Pilot 2026 Սի Ծինփինը կոչ է արել ամբողջությամբ վերացնել միջուկային զենքը