Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Գիտե՞ք, թե ինչու են փոխվում տարվա եղանակները

ԼԱՅՖ

Մենք գիտենք, որ...

Տարվա եղանակները փոփոխվում են այն պատճառով, որ Երկիր մոլորակը մե՛կ մոտենում է Արեգակին, մե՛կ հեռանում նրանից: Այսինքն, ամռանը մենք մոտ ենք Արեգակին, իսկ ձմռանը՝ հեռու: 

Իրականում այդպես չէ:

Երկիր մոլորակի վրա եղանակի փոփոխությունը լինում է այն պատճառով, որ մոլորակի առանցքը թեքություն ունի: Այստեղ Արեգակից հեռավորությունը ոչ մի կապ չունի: Ի դեպ, եղանակի (կլիմա) անունն էլ է դա հուշում (հունարեն klimatos նշանակում է «թեքություն»):

Տարվա եղանակների հերթագայությունը բնության հավերժ և անփոփոխ երևույթ է: Դրա պատճառը Երկրագնդի պտտվելն է Արեգակի շուրջը: Ուղեծիրը, որով Երկրագունդը պտտվում է Արեգակի շուրջը, էլիպսաձև է (ձգված շրջանագծի տեսքով): Արեգակը գտնվում է այս էլիպսի ոչ թե կենտրոնում, այլ նրա ֆոկուսներից մեկում: Այդ իսկ պատճառով տարվա ընթացքում Երկրագնդից Արեգակ ընկած հեռավորությունը պարբերաբար փոփոխվում է 147,1 միլիոն կիլոմետրից (լինում է հունվարի սկզբին) մինչև 152,1 միլիոն կիլոմետր (լինում է հուլիսի սկզբին): Տարվա տաք եղանակների (գարուն, ամառ) փոխվելը սառը եղանակների (աշուն, ձմեռ) տեղի չի ունենում այն պատճառով, որ Երկիրը մոտենում է Արեգակին կամ հեռանում է: Նայեք թեկուզ թվերին. ամռան կեսին մենք ավելի հեռու ենք Արեգակից, քան ձմռան կեսին: Հարցն այն է, որ բացի այն, որ Երկրագունդը պտտվում է Արեգակի շուրջը, այն նաև իր առանցքի շուրջն  է պտտվում (առանցքը Հարավային և Հյուսիսային բևեռները միացնող ուղիղ գիծն է ): Եթե Երկրագնդի առանցքը ուղիղ անկյուն կազմեր Արեգակի շուրջ Երկրագնդի պտտվելու ուղեծրի հետ, մենք տարվա եղանակներ չէինք ունենա և բոլոր օրերը կլինեին միատեսակ: Բայց այդ առանցքը անկյուն ունի (այն 23027' է), և արդյունքում Երկրագունդը պտտվում է Արեգակի շուրջը թեքված վիճակում: Այդ վիճակը պահպանվում է ամբողջ տարվա ընթացքում, իսկ Երկրի առանցքը միշտ ուղղված է մի կետի՝ Բևեռային աստղին: Այս ամենի արդյունքում տարվա տարբեր եղանակներին Արեգակի ճառագայթները տարբեր անկյան տակ են հասնում Երկրի մակերևույթ. երբ նրանք ուղիղ անկյան տակ են ընկնում՝ շոգ է լինում, երբ թեք անկյան տակ, ցուրտ է լինում: Արեգակի ճառագայթները հասարակածի վրա համարյա միշտ ուղիղ անկյան տակ են ընկնում, այդ իսկ պատճառով այնտեղ ձմեռ չի լինում: Միևնույն ժամանակ երկու բևեռներից մեկը միշտ «դեմքով» դեպի Արեգակն է, իսկ մյուսը թաքնված է նրանից: Այսինքն, մի տեղ ձմեռ է, իսկ մյուսում՝ ամառ: Չնայած դրան, բևեռներում՝ Արկտիկայում և Անտարկտիդայում տարվա եղանակները շատ քիչ են տարբերվում իրարից: Այնտեղ միշտ ձմեռ է: Ձմեռվա տարբերությունը ամառվանից արտահայտվում է ոչ թե ջերմությամբ, այլ լույսի քանակով: Գարնանը և ամռանը շուրջօրյա արև է լինում, չնայած լույս լինում է, բայց քանի որ արևի ճառագայթները շատ թեք են ընկնում, չեն ջերմացնում: Իսկ ձմռանը սարսափելի ցրտեր են լինում, լինում է բևեռային գիշեր: Ընդհանուր առմամբ, համեմատական կարգով ասած, Հարավային բևեռը ավելի ցուրտ կլիմա ունի, քան Հյուսիսայինը: Հասարակածային տարածքներում չնայած ձմեռ չի լինում, բայց դրա նման ինչ–որ բան լինում է միջհասարակածային գոտում: Օրինակ, Հնդկաստանում ձմռանը խիստ չորային եղանակ է լինում, փչում են ձմեռային մուսոնային քամիները՝ մայրցամաքից դեպի ծով, իսկ գարնանը մուսոնները փոխում են ուղղությունը և սկսվում են անձրևային եղանակները, բնությունը վերակենդանանում է:

Հնդկաստանի հասարակածային շրջաններում ձյուն երբեք չի լինում: Հիշում եմ, թե ինչպես առաջին կուրսում ես տեսա աշխարհի ամենաերջանիկ աղջկան: Նա մի հնդիկ ուսանողուհու էր՝ առաջին կուրսեցի: Բարակ կտորով փաթաթված, կարճաթև հագնված՝ սաթի պես սև դեմքին միայն հիացմունքից բացված բերանի սպիտակ ատամներն էին երևում և հրճվանքից ու զարմանքից մեծացած սև աչքերը՝ խոշոր փաթիլներով ձյուն էր տեղում, տարվա առաջին ձյունը, որը նա առաջին անգամ էր տեսնում: 

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

Կյանքից հեռացել է Մարինե ՄարինոսյանըՊՆ-ն արձագանքել է բանակում մահերի թվի վերաբերյալ քննադատությանը ՊՆ-ն փորձում է հասարակական դիսկուրսից դուրս մղել ոչ մարտական պայմաններում բանակում զոհերի խնդիրը․ Մարիաննա ՂահրամանյանԶելենսկին հայտարարել է, որ Ուկրաինային Արևմոտքից 115 միլիարդ դոլար է անհրաժեշտ Պակիստանում ավտոբուսի և ավտոցիստեռնի բախմшն հետևանքով 10 մարդ է մահшցել Երևանում՝ խմորեղենի արտադրամասում հրդեհ է բռնկվել Կենսաչափական փաստաթղթում «ծննդյան վայրը» նշման դաշտը կարգավորվում է ISO 3166 ստանդարտով․ ՆԳՆ պարզաբանում էԵրևանի և մարզերի բազմաթիվ հասցեներում սպասվում են էլեկտրաէներգիայի անջատումներՇենքի պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է հինգի, ևս երկուսը դեռևս փլատակների տակ են․ ԹբիլիսիԹրամփը հասկանում է Ղրիմի կամրջի վրա հարձակումներից Պուտինի զայրույթըAxios․ Իսրայելը կարող է միանալ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի ռազմական գործողությանը«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և մյուս զոհվածների հիշատակին նվիրված անկյուն կստեղծվիԻնչ եղանակ է սպասվում նոյեմբերի 20-ից 24-ինԴուք՝ մեր կողքին, մենք՝ ձեր կողքին. Էդուարդ Բաբայան (տեսանյութ)Ֆրանսիայում թոշակառուները դուրս են եկել փողոց՝ բողոքելու ցածր թոշակների դեմՆոյեմբերի 19/20 ջուր չի լինելու․ հասցեներՀանրապետությունում ձյուն է տեղում․ իրավիճակը՝ ավտոճանապարհներինՔուշներ․ Թրամփը Պուտինին և Ծինփինին հայտնել է խաղաղության հասնելու պատրաստակամության մասինԱԺ Ուժեղ Հայաստան խմբակցության պատգամավոր Մարիաննա Ղահրամանյանի պատասխանը ՊՆ հայտարարությանըՀանրապետության նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորի երդման արարողությունԵրևանի Մյասնիկյան պողոտայում բախվել է 4 ավտոմեքենաՀՀ-ում կանցկացվի սպորտային մարմնամարզության մեծահասակների Եվրոպայի առաջնությունՍիսիանի, Աշոցքի տարածաշրջաններում և Վարդենյաց լեռնանցքում ձյուն է տեղումՍամվել Կարապետյանին կալանավորեցին, որովհետև Հեյդարի որդուն թույլ չի տալիս ալիևյան սահմանադրությունը թելադրել հայ ժողովրդին. Անուշ ՄիրզոյանԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունըԼևոն Արոնյանը հաղթանակ է տարել ադրբեջանցի Շահրիյար Մամեդյարովի նկատմամբՊուտինն ավարտել է իր երկօրյա այցը ՉինաստանԱՄՆ-ը նոր պատժամիջոցներ է սահմանել «Հեզբոլլահի» ֆինանսավորման հետ կապված կազմակերպությունների և անձանց նկատմամբ Քուվեյթում ամերիկյան ավիաբազայի 15 հանգար է վնասվել Իրանի հարվածների հետևանքով. AP 44-օրյա պատերազմի զոհերի նույնականացման վերաբերյալ նոր տվյալներ են հրապարակվել ԶՈՒ-ում մեկնարկել է ատեստավորման նոր փուլ․ արդյունքները վճռորոշ կլինեն Հայտնի է աշխարհի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստը․ The Touchline-ը ներկայացրել է տասնյակը Մեր բոլորի խնդիրն է ամեն գնով պաշտպանել Անկախության հռչակագիրը. Ավետիք ՉալաբյանԼսում ենք` պետք է պատրաստվել 2030 թվականին. Պուտին 33-ամյա տղան սպանել է հորըՍամվել Կարապետյանն անազատության մեջ է գտնվում Հայաստանի Սահմանադրությունը պաշտպանելու համար․ Տիգրան ԱբրահամյանՆկարահանել ու հաղորդել. վարորդների խախտումների վերահսկողությունը կընդլայնվի Դուք հասկանու՞մ եք, որ իշխանությունը հավերժ չի, մի օր հատիկ առ հատիկ բոլոր էս այլասերումների ու անիրավությունների համար պատասխան եք տալու․ Աննա ԿոստանյանԱրմավիրի մարզի մի շարք բնակավայրերում փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներ Ադրբեջանի նախապայմանները վերջ չունեն, իսկ հայ ժողովուրդը մեզ զիջումներ անելու մանդատ չի’տվել. Հայկ ՖարմանյանՂրիմի կամրջի վրա hարձակումներին ՌԴ պատասխան գործողությունները շատ ավելի ցավnտ կլինեն. Պուտին ՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի Ծինփին Գեոպոլիտիկ պայքարը ոչ միայն կանգ չի առնում, այլ ավելի լուրջ և վտանգավոր փուլ է մտնում․ Մհեր Ավետիսյան«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրшերթի է ենթարկել հետիոտնին Նախօրեին բանակում մահացած զինծառայողը 19 տարեկան էր, ապրում էր մեծ եղբոր ու մոր հետՌուսական գազն այս տարածաշրջանում ամենամատչելին է և չունի մրցակից. Արմեն ՄանվելյանԼիտվան և Լեհաստանը կամրապնդեն Բալթիկ ծովի տարածաշրջանում գազային ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը Մավրը արեց իր գործը, Մավրը փորձում է հեռանալ․ Հրայր ԿամենդատյանԱրոնյանը հաղթել է Մամեդյարովին․ Total Chess World Championship Tour Pilot 2026 Սի Ծինփինը կոչ է արել ամբողջությամբ վերացնել միջուկային զենքը