Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

«Աքլորակռիվ». արքաների սիրած զբաղմունքը

ԼԱՅՖ

Մենք գիտենք, որ...

Թագավորների ամենասիրելի զվարճանքներն են եղել ասպետական մրցաշարերը, բազեներով որսորդությունը, պոլոն, գնդախաղը, ձիավազքը:

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ:

Պարզվում է, որ համաշխարհային պատմության ընթացքում ինչպես թագավորների, այնպես էլ հասարակ մահկանացուների ամենասիրելի զվարճանքը եղել են աքաղաղների մենամարտերը: Այն անգամ անվանելիս են եղել «թագավորական» զվարճանք:

Դրանք հատուկ վարժեցրած մարտական աքաղաղների մենամարտեր են, որտեղ խաղադրույքներ են կատարվում: Ժամանակակից աքաղաղների և հավերի նախահայրերը համարվում են հնդկական վայրի հավերը, որոնց ընտելացումը կատարվել է մեր թվարկությունից առաջ 4–3–րդ հազարամյակներում: Սկզբից հավ կամ աքաղաղ ունենալը համարվել է թագավորական արտոնություն, իսկ աքաղաղները օգտագործվել են մենամարտերի համար Հնդկաստանում և Չինաստանում: Բաբելոն և Պարսկաստան աքաղաղներ բերել են մեր թվարկությունից առաջ 700–ականներին, երբ պարսիկ զինվորները վերադարձել են հնդկական արշավանքից: Պարսկաստանից էլ նրանք հետագայում հասել են Հունաստան, իսկ այնտեղից էլ՝ Եվրոպական այլ տարածքներ: Անգամ Հունաստանի բանակի նորակոչիկների վարժեցման պարտադիր ծրագրի մեջ եղել է աքաղաղների մենամարտերի դիտումները, որպեսզի նրանք սովորեն լինել մարտի ժամանակ խիզախ ու անկոտրում, ինչպես մարտական աքաղաղները: Արդյունքում հայտնվել են մարդիկ, որոնք հատուկ սկսել են մարտական աքաղաղներ աճեցնել և կազմակերպել մենամարտեր: Մարտական աքաղաղները հանդիսանում են ընտանի թռչունների ամենաագրեսիվ տեսակը: Լավ աքաղաղը կռվում է մինչև մահ: «Աքաղաղ պահողների» մեջ միշտ էլ մեծ մրցակցություն է եղել: Կերակրման հատուկ մեթոդները պահվել են գաղտնի, չնայած ասում են, որ մեծ մասը կերի հետ սխտոր և սոխ է տվել, իսկ հացն էլ թրջել է մեզով: Աքաղաղների կատարները կտրում են, իսկ ճանկերին հատուկ պողպատե բզեր հագցնում: Որոշ «աքաղաղ պահողներ» հատուկ խորամանկությունների են դիմել, օրինակ, աքաղաղի գլուխը յուղելով և կծու պղպեղ ցանելով, քանի որ հակառակորդը գլուխը կտցելիս սկսում է փռշտալ: Որոշակի մարտական աքաղաղների տեսակներ լեգենդար են դարձել: Օրինակ, Չեստերում ապրող բժիշկ Բելլի ստացած տեսակը փառաբանվում էր իր «չեստերյան մահացու հարվածով» այն ժամանակ, երբ թվում է, թե աքաղաղի ուժերը սպառված են, և նա արդեն պարտված է:

Ոչ ոք չգիտի, թե երբ են մարտական աքաղաղները առաջին անգամ հայտնվել Բրիտանիայում, բայց համարվում է, որ հավանաբար դրանց բերել են ֆինիկինյան վաճառականները դեռևս պողպատե դարում: Հայտնի է, որ մեր թվարկությունից առաջ 54 թվականին Հուլիոս Կեսարը, լինելով Բրիտանիայում, խիստ զարմացել է՝ իմանալով, որ բրիտանացիները թռչուններ են աճեցնում ոչ թե ուտելու, այլ մենամարտերի համար: Մինչև 1835 թվականի արգելքը աքաղաղների մենամարտերը Բրիտանիայում անգամ համարվել են ազգային սպորտաձև: Չի եղել մի գյուղ, որտեղ աքաղաղների մենամարտի մարտադաշտ չլիներ: Ի դեպ, համարվում է, որ այս սպորտաձևի մեծ մասսայականության պատճառը եղել է այն, որ այստեղ պահանջվում է փոքր մարտադաշտ, որը հնարավոր է շատ արագ ստեղծել, քան, ասենք, ցլամարտի կամ էլ ձիավազքի դեպքում: Բրիտանիայում անգամ Մեծ պահքի վերջին օրը թույլատրվում էր սիմվոլիկ վճարով դպրոց բերել աքաղաղներ և կազմակերպել մենամարտեր:

Աշխարհի երկրների մեծ մասում աքաղաղների մենամարտերը արգելված են, այն համարվում է դաժան սպորտաձև: Բանն այն է, որ մարտական աքաղաղը սովորաբար մեկ անգամ է մենամարտում, անգամ հաղթանակի դեպքում նա սատկում է ստացած վնասվածքների հետևանքով: Իսկ օրինակ Բիրմայում աքաղաղների մենամարտերը համարվում են կրոնական ծիսական զոհաբերություններ և սկսած 10–րդ դարից իրականացվում են տաճարներում ամեն կրոնական տոնի ժամանակ: Այդ երկրում մենամարտեր կազմակերպում են նաև ոչ տոնական օրերին զվարճանալու և ուղղակի խաղադրույքներ կատարելու նպատակով:

Մեր իրականության մեջ էլ դեռևս այն տարածված է, սակայն մի փոքր այլ առումով. օրինակ քաղաքականության մեջ հաճախ կարելի է հանդիպել բանավեճերի, որոնք ավելին չեն, քան սովորական «աքլորակռիվը»...

 

Կամո Խաչիկյան

Հայաստանի 3 ծանրորդ կմասնակցի օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարինԱրցախցիները կարո՞ղ են ընտրել՝ անձնագրում նշվի Հայաստան, թե՞ Ադրբեջան Մի՛ սրտնեղեք «կիսատ» բառից, ձեր ամեն ինչն է կիսատ՝ խոստացված սահմանազատումը, խոստացված խաղաղությունը, հիմա էլ ուզում եք կիսատ դարձնել մեր Սահմանադրությունը. Մարիաննա ՂահրամանյանՎարդենյաց լեռնանցքում անձրև է տեղում․ հանրապետության բոլոր ավտոճանապարհները բաց ենՄայր Աթոռում տեղի ունեցավ շքանշանների հանձնման արարողությունԼեհաստանի իշխանությունները հայտնել են երկրի տարածքում ռուսական 2 հրթիռի և մեկ ԱԹՍ-ի ընկնելու մասինՍուտ N3․ ԵՊՀ ռեկտորի հաջորդ մանիպուլյացիան. Մենուա Սողոմոնյան«Առանց իր առաջարկի էլ իրեն կհեռացնենք» Կարապետյանի արձագանքը Փաշինյանի առաջարկինԱՄՆ-ն և Իսրայելը կարող են նոր հարձակում իրականացնել Իրանի վրաՎանաձորում բեռնատարը 15-ից ավելի մեքենաներ է ջարդել, վիրավորներից 2-ն անչափահաս ենՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիա»-ն հաղթել է «Վան»-ին Այն մասին, թե ով է Հայաստանում փորձում շարունակ ահաբեկել մեր ժողովրդին, և ինչու է դա մինչև հիմա մասամբ ստացվել․ ՉալաբյանՕդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի 20-21-ի ցերեկային ժամերին աստիճանաբար կբարձրանա 3-5 աստիճանով, 22-ին նույնքան կնվազի Բառախաղի մի՛ դիմեք, ես խոսել եմ ԶՈւ-երում ոչ մարտական պայմաններում մահացության դեպքերից` ներկայացնելով պաշտոն, աղբյուր, դատախազությանը հղում արված տվյալներ. Մարիաննա ՂահրամանյանԻ գիտություն ՀԷՑ ՓԲ ընկերության կառավարչի աթոռը զավթած սուբյեկտիԱյսքան պատերազմներ բերած քաղաքական ուժը չի կարող խոսել խաղաղությունից․ տեսանյութՌուսական հրթիռներ են ընկել Լեհաստանի տարածքում․ կործանիչները բարձրացվել են օդ «Նոր Յալթա՞», թե՞ քաղաքական շոու. ի՞նչ է գրում համաշխարհային մամուլը Թրամփ–Սի–Պուտին պատմական հանդիպման մասինՌուսական գազի գնորդները կբախվեն առավելագույն գնաճի հետԱրման Աբովյանը հանդիպել է Շտեֆան Կոտրեի հետ. հանդիպման առանցքային թեման Գագիկ Ծառուկյանի ապօրինի կալանավորումն էր Ավանդական ծիրանից մինչև արքայանարինջ և էկզոտիկ լայմ․ տեսանյութ Ucom-ը և Իմփաքթ Հաբ Երևանն ամփոփել են կանաչ ձեռներեցության ծրագրի երրորդ փուլը Հայաստանում առանց դատավճռի կալանավորների թիվն աննախադեպ և անթույլատրելի բարձր է. Ավետիք ՉալաբյանՀարգում ենք Բաքվի և Երևանի ուղիղ երկխոսություն վարելը. կարգավորման ներկայիս փուլը մեկնարկել է հենց ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ. Զախարովա Ողբերգական պայթյուն Թբիլիսիում․ Հայաստանը ցավակցություն է հայտնել Վրաստանին ՌԴ-ի հետ սահմանն ամբողջությամբ կփակվի․ հայտնի է այդ երկրի որոշման պատճառը Ռոմանոս Պետրոսյանի հետ բանավեճին պետք է Դավիթ Ղազինյանը մասնակցի․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի խոսնակ Հայաստանում ճանապարհային վթարների հետ կապված նոր փոփոխություններ են նախատեսվում Պուտինը պшտերազմ է մղում ամբողջ Եվրոպայի դեմ. Մերց Ի՞նչ է սպասվում ռուբլու փոխարժեքին 2027 թվականին«Պալաչի» եղբայրը՝ ազատազրկված թմրամիջոցների իրացման գործով Ինչ եղանակ սպասել դեկտեմբերին․ ձմեռը կսկսվի՞ խիստ ցրտերովԱնկախության հռչակագիրը մեր ժողովրդի ծննդականն է. դրանից հրաժարվելն անթույլատրելի է. Արմեն ՄանվելյանՍոֆթԿոնստրակտն ու Հայաստանի ֆրանսիական համալսարանը նոր հուշագիր են ստորագրելԱմիօ բանկն ու «Փարվանյան քոնսալթինգը» միավորում են հնարավորությունները՝ նպաստելու միջազգային բրենդների մուտքին ՀայաստանՍամվել Կարապետյանը, որը մեծ ներդրում է ունեցել հայ ժողովրդի կյանքում, այսօր գտնվում է բանտում միայն այն պատճառով, որ խոչընդոտում է ներկայիս իշխանություններին. տեսանյութ Փարիզի արվարձանում գտնվող 18-հարկանի բնակելի շենքում hրդեհ է բռնկվել. կա զnh և վիրավnրներ Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը Միասնական ընդդիմությունը վստահ է իր դիրքորոշման և ընդունած որոշումների մեջ. Ցոլակ ԱկոպյանԵրկուշաբթի կհրապարակվի Սահմանադրության նախագիծը. ՓաշինյանՌԴ-ի դեմ նոր պատժամիջnցներ սահմանելու ուղղությամբ ԵՄ-ի գործողություններն առանց պատշաճ պատասխանի չեն մնա. Զախարովա Փաշինյանը հեռանալու է. «Ուժեղ Հայաստանը» թույլ չի’ տալու Հայաստանում ալիևյան սահմանադրություն անցկացնել. Տիգրան ԱբրահամյանԵ՞րբ կավարտվի ռուս-ուկրաինական պատերազմը․ ի՞նչ սպասել 2027 թվականինՍպասվում է առանց տեղումների եղանակ. oդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 3-5 աստիճանով ՔՊ-ականներն «ակադեմիական ազատություն» անվան տակ համալսարաններից դասախոսների են հեռացնում. Մենուա Սողոմոնյան«Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան Կիևի քաղաքապետ Կլիչկոն հայտնել է Դնեպրի վրայով անցնող երեք կամուրջների վնասման մասին39-ամյա Մեսսին ՄԼՍ-ի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստն է Մասիսում «Dodge»-ը վրшերթի է ենթարկել 2 հետիոտնի, ապա բшխվել կայանված «Opel»-ին Շարունակվում են ՀՀ քաղաքացիների արտաքսումները․ նոր թռիչք