Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Խորհրդային կարգախոսները՝ Աստվածաշնչից ու բուդդիզմից

ԼԱՅՖ

Մենք գիտենք, որ...

ԽՍՀՄ–ի քարոզչական բոլոր հայտնի կարգախոսները («Կրոնը ափիոն է ժողովրդի համար», «Յուրաքանչյուրից՝ ըստ ընդունակությունների, յուրաքանչյուրին՝ ըստ պահանջի», «Պրոլետարիատը ոչինչ չունի կորցնելու իր շղթաներից բացի», «Պրոլետարիատի դիկտատուրա», «Պրոլետարնե՛ր բոլոր երկրների, միացե՛ք» և այլն) պատկանում են Մարքսին, Էնգելսին, Լենինին կամ էլ, ասենք, Տրոցկուն, մի խոսքով՝ հեղափոխության գաղափարախոսներին։ 

Իրականում այդպես չէ։

Պարզվում է, որ այդ բոլոր կարգախոսները կապ չունեն հեղափոխության գաղափարախոսների հետ։ Բացառությամբ մի քանի կարգախոսների, մնացած բոլորը փոխառված են տարբեր ժամանակների հանրահայտ մարդկանց խոսքերից։ 

Քարոզչությունը քաղաքական, փիլիսոփայական, գիտական, գեղարվեստական և այլ գաղափարների տարածումն է, իսկ ավելի նեղ իմաստով այն ընկալվում է քաղաքական ու գաղափարական համատեքստում: Քարոզչության սուբյեկտ են որոշակի սոցիալական խմբերը, ԶԼՄ–ները, իսկ օբյեկտը հասարակությունն է, որին էլ ուղղված է քարոզչությունը հասարակական կարծիքի ձևավորման նպատակով: Այն գոյություն ունի հնագույն ժամանակներից, սակայն զանգվածային կիրառումը սկսվել է 1–ին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ պետք էր համախմբել հասարակությանը և բարձրացնել մարդկանց ոգին: Քարոզչությունը կատարվում է տվյալ ժամանակաշրջանի հայտնի միջոցներով (ֆոտո, ռադիո, տպագրություն և այլն): Պատկերացրեք, որ ԽՍՀՄ–ի ժամանակ հանրահայտ «Ով չի աշխատում, նա չի ուտում» կարգախոսը, ինչքան էլ զարմանալի է, վերցված է Աստվածաշնչից։ Նման իմաստով խոսք նշված է Նոր կտակարանում և համարվում է, որ այն պատկանում է Պետրոս առաքյալին։ Նմանատիպ արտահայտություն առկա է նաև զեն–բուդդիզմում, մասնավորաբար՝ «Զենի 101 պատմությունները» հանրահայտ գրքի 83–րդ գլխում. «Ով չի աշխատում, նա չի ուտում»։ Հակառակ նրան, որ կոմունիստները որպես կարգախոս վերցնում են Սուրբ գրքի խոսքերը, նրանց հայտնի կարգախոսներից մեկն էլ «Կրոնը ափիոն է ժողովրդի համար» կարգախոսն է։ Այս դեպքում ևս սրա հեղինակը ոչ մի կապ չունի հեղափոխության հետ։ Այս խոսքերը պատկանում են գերմանացի գրող Նովալիսին։ Վերջինս 1798 թվականին գրել էր. «Ձեր, այսպես կոչված, կրոնը ազդում է ափիոնի պես, այն ուժերը ավելացնելու փոխարեն գայթակղում է և խլացնում ցավերը»։

«Յուրաքանչյուրից՝ ըստ ընդունակությունների, յուրաքանչյուրին՝ ըստ պահանջի» հանրահայտ կարգախոսը իր էությամբ արտահայտում է, այսպես կոչված, «կոմունիզմի սկզբունքը» և անգամ մտել է ԽՍՀՄ–ի 1936 թվականի Սահմանադրության մեջ։ Այս խոսքերի հեղինակ ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ, հրապարակախոս և փիլիսոփա ՊիերԺան Պրուդոնը (1809–1865) համարվում է անարխիզմի առաջին գաղափարախոսներից մեկը, իսկ մարքսիստների կողմից համարվել էր մանրբուրժուական սոցիալիստ և թշնամի, բայց դա չէր խանգարում նրա խոսքերը ամրագրել Սահմանադրությունում։ Կոմունիստների ամենակարևոր՝ «Պրոլետարնե՛ր բոլոր երկրների, միացե՛ք» կարգախոսի հեղինակն էլ գերմանացի քաղաքական գործիչ Կարլ Հերման Քրիստիան Ֆրիդրիխ Շապպերն է (1812– 1870)։ Վերջինս, իհարկե, ԽՍՀՄ–ում չի համարվել թշնամի, քանի որ նա սոցիալիստ է եղել, այնուամենայնիվ, ոչ մի տեղ չի նշվել, որ այս կարևոր կարգախոսը նրանն է։ Եվս մի հանրահայտ կարգախոս՝ «Պրոլետարիատը ոչինչ չունի կորցնելու իր շղթաներից բացի», պատկանում է հեղափոխականի, բայց ոչ կոմունիստի, սրա հեղինակն էլ ֆրանսիայի հեղափոխության առաջնորդ Մարատն է։ Եվս մեկ հեղափոխական ֆրանսիացու՝ Լուի Օգյուստ Բլանկիին է պատկանում «պրոլետարիատի դիկտատուրա» ձևակերպումը։ Ի դեպ, Բլանկին իր կյանքի 37 տարին անցկացրել է բանտերում։ «Мы не рабы, рабы немы» ռուսերենով լավ հնչող կարգախոսի (հայերենով ստացվում է՝ մենք ստրուկ չենք, ստրուկները համր են) հեղինակները ևս հեղափոխության առաջնորդները չեն։ Այն առաջին անգամ գրվել է անհայտ հեղինակի՝ 1919 թվականին լույս տեսած «Կորչի անգրագիտությունը. այբբենարան մեծահասակների համար» առաջին խորհրդային այբբենարանում։ 

«Քաղաքացինե՛ր, պահեցե՛ք ձեր փողերը Խնայողական դրամարկղներում» (ԽՍՀՄ–ի բանկում) հանրահայտ կարգախոսի հայտնվելու պատմությունը ընդհանրապես զավեշտալի է։ Այս կարգախոսը ԽՍՀՄ–ի բանկային համակարգը փոխառել էր Գայդայի «Իվան Վասիլևիչը փոխում է մասնագիտությունը» հանրահայտ կատակերգական գեղարվեստական կինոնկարից, ուր կողոպտիչ Ժորժ Միլոսլավսկին, թալանելով ատամնաբույժ Շպակի տունը, ասում է՝ «Քաղաքացինե՛ր, պահեցե՛ք ձեր փողերը Խնայողական դրամարկղներում», ապա հեգնանքով ավելացնում «Իհարկե, եթե փող ունեք»։

Կամո Խաչիկյան

Հայաստանի 3 ծանրորդ կմասնակցի օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարինԱրցախցիները կարո՞ղ են ընտրել՝ անձնագրում նշվի Հայաստան, թե՞ Ադրբեջան Մի՛ սրտնեղեք «կիսատ» բառից, ձեր ամեն ինչն է կիսատ՝ խոստացված սահմանազատումը, խոստացված խաղաղությունը, հիմա էլ ուզում եք կիսատ դարձնել մեր Սահմանադրությունը. Մարիաննա ՂահրամանյանՎարդենյաց լեռնանցքում անձրև է տեղում․ հանրապետության բոլոր ավտոճանապարհները բաց ենՄայր Աթոռում տեղի ունեցավ շքանշանների հանձնման արարողությունԼեհաստանի իշխանությունները հայտնել են երկրի տարածքում ռուսական 2 հրթիռի և մեկ ԱԹՍ-ի ընկնելու մասինՍուտ N3․ ԵՊՀ ռեկտորի հաջորդ մանիպուլյացիան. Մենուա Սողոմոնյան«Առանց իր առաջարկի էլ իրեն կհեռացնենք» Կարապետյանի արձագանքը Փաշինյանի առաջարկինԱՄՆ-ն և Իսրայելը կարող են նոր հարձակում իրականացնել Իրանի վրաՎանաձորում բեռնատարը 15-ից ավելի մեքենաներ է ջարդել, վիրավորներից 2-ն անչափահաս ենՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիա»-ն հաղթել է «Վան»-ին Այն մասին, թե ով է Հայաստանում փորձում շարունակ ահաբեկել մեր ժողովրդին, և ինչու է դա մինչև հիմա մասամբ ստացվել․ ՉալաբյանՕդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի 20-21-ի ցերեկային ժամերին աստիճանաբար կբարձրանա 3-5 աստիճանով, 22-ին նույնքան կնվազի Բառախաղի մի՛ դիմեք, ես խոսել եմ ԶՈւ-երում ոչ մարտական պայմաններում մահացության դեպքերից` ներկայացնելով պաշտոն, աղբյուր, դատախազությանը հղում արված տվյալներ. Մարիաննա ՂահրամանյանԻ գիտություն ՀԷՑ ՓԲ ընկերության կառավարչի աթոռը զավթած սուբյեկտիԱյսքան պատերազմներ բերած քաղաքական ուժը չի կարող խոսել խաղաղությունից․ տեսանյութՌուսական հրթիռներ են ընկել Լեհաստանի տարածքում․ կործանիչները բարձրացվել են օդ «Նոր Յալթա՞», թե՞ քաղաքական շոու. ի՞նչ է գրում համաշխարհային մամուլը Թրամփ–Սի–Պուտին պատմական հանդիպման մասինՌուսական գազի գնորդները կբախվեն առավելագույն գնաճի հետԱրման Աբովյանը հանդիպել է Շտեֆան Կոտրեի հետ. հանդիպման առանցքային թեման Գագիկ Ծառուկյանի ապօրինի կալանավորումն էր Ավանդական ծիրանից մինչև արքայանարինջ և էկզոտիկ լայմ․ տեսանյութ Ucom-ը և Իմփաքթ Հաբ Երևանն ամփոփել են կանաչ ձեռներեցության ծրագրի երրորդ փուլը Հայաստանում առանց դատավճռի կալանավորների թիվն աննախադեպ և անթույլատրելի բարձր է. Ավետիք ՉալաբյանՀարգում ենք Բաքվի և Երևանի ուղիղ երկխոսություն վարելը. կարգավորման ներկայիս փուլը մեկնարկել է հենց ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ. Զախարովա Ողբերգական պայթյուն Թբիլիսիում․ Հայաստանը ցավակցություն է հայտնել Վրաստանին ՌԴ-ի հետ սահմանն ամբողջությամբ կփակվի․ հայտնի է այդ երկրի որոշման պատճառը Ռոմանոս Պետրոսյանի հետ բանավեճին պետք է Դավիթ Ղազինյանը մասնակցի․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի խոսնակ Հայաստանում ճանապարհային վթարների հետ կապված նոր փոփոխություններ են նախատեսվում Պուտինը պшտերազմ է մղում ամբողջ Եվրոպայի դեմ. Մերց Ի՞նչ է սպասվում ռուբլու փոխարժեքին 2027 թվականին«Պալաչի» եղբայրը՝ ազատազրկված թմրամիջոցների իրացման գործով Ինչ եղանակ սպասել դեկտեմբերին․ ձմեռը կսկսվի՞ խիստ ցրտերովԱնկախության հռչակագիրը մեր ժողովրդի ծննդականն է. դրանից հրաժարվելն անթույլատրելի է. Արմեն ՄանվելյանՍոֆթԿոնստրակտն ու Հայաստանի ֆրանսիական համալսարանը նոր հուշագիր են ստորագրելԱմիօ բանկն ու «Փարվանյան քոնսալթինգը» միավորում են հնարավորությունները՝ նպաստելու միջազգային բրենդների մուտքին ՀայաստանՍամվել Կարապետյանը, որը մեծ ներդրում է ունեցել հայ ժողովրդի կյանքում, այսօր գտնվում է բանտում միայն այն պատճառով, որ խոչընդոտում է ներկայիս իշխանություններին. տեսանյութ Փարիզի արվարձանում գտնվող 18-հարկանի բնակելի շենքում hրդեհ է բռնկվել. կա զnh և վիրավnրներ Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը Միասնական ընդդիմությունը վստահ է իր դիրքորոշման և ընդունած որոշումների մեջ. Ցոլակ ԱկոպյանԵրկուշաբթի կհրապարակվի Սահմանադրության նախագիծը. ՓաշինյանՌԴ-ի դեմ նոր պատժամիջnցներ սահմանելու ուղղությամբ ԵՄ-ի գործողություններն առանց պատշաճ պատասխանի չեն մնա. Զախարովա Փաշինյանը հեռանալու է. «Ուժեղ Հայաստանը» թույլ չի’ տալու Հայաստանում ալիևյան սահմանադրություն անցկացնել. Տիգրան ԱբրահամյանԵ՞րբ կավարտվի ռուս-ուկրաինական պատերազմը․ ի՞նչ սպասել 2027 թվականինՍպասվում է առանց տեղումների եղանակ. oդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 3-5 աստիճանով ՔՊ-ականներն «ակադեմիական ազատություն» անվան տակ համալսարաններից դասախոսների են հեռացնում. Մենուա Սողոմոնյան«Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան Կիևի քաղաքապետ Կլիչկոն հայտնել է Դնեպրի վրայով անցնող երեք կամուրջների վնասման մասին39-ամյա Մեսսին ՄԼՍ-ի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստն է Մասիսում «Dodge»-ը վրшերթի է ենթարկել 2 հետիոտնի, ապա բшխվել կայանված «Opel»-ին Շարունակվում են ՀՀ քաղաքացիների արտաքսումները․ նոր թռիչք