Պետությունը՝ պոպուլիզմի գերի, կամ՝ սրած բիզը վերադառնում է

 

Բազմիցս ահազանգել ենք, որ ժամանակն է լիցքաթափել ամբոխահաճության այն քաղաքականությունը, որ վարում էին նոր իշխանությունները, ժամանակն է պարզաբանել «իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին» ծեծված թեզը, քանի դեռ ուշ չէ: Նոր իշխանություններին թվում էր, թե հանրային տրամադրությունները մեքենա են. երբ ուզենան, կարագացնեն դրանք՝ հօգուտ իրենց, երբ ուզենան, կարգելակեն: Արագացնել, իհարկե, ստացվեց, բայց արգելակման հետ խնդիրներ կան: Ու հիմա, երբ իշխանություններն արդեն որոշակիորեն հետքայլ են արել ամբոխահաճությունից, ավելին՝ Փաշինյանի մակարդակով հայտարարում են, որ ժողովուրդն իրացրել է իշխանությունն իրենց ընտրելով, հանրային որոշակի տրամադրությունների արգելակման խնդիրն ավելի ակներև է դառնում:

Միգուցե իշխանությունն ինքը հետ է կանգնել «իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին» թեզի ուղիղ, պրիմիտիվ մեկնությունից կամ հասկացել է, որ բոլոր հարցերը չէ, որ լուծվում են հրապարակում: Բայց հասարակության տարբեր խմբեր մտադիր չեն այդ տրամաբանությունից հետ կանգնել, ավելին՝ նրանք ժամանակին եղել են ներկա իշխանության կողքին, եղել են հեղափոխության առաջամարտիկ հենց այդ տրամաբանության համար: Հիմա նրանցից խլում են ամենաթանկը:

Ընդ որում, այս դրսևորման օրինակներն այնքան շատ են, որ դժվար է նույնիսկ թվարկել: Ամեն օր հանրապետության տարբեր համայնքներում, մանավանդ Երևանում տեղի են ունենում զանազան ցույցեր, ակցիաներ՝ զանազան պահանջներով: Ամենաթարմ օրինակները նախօրեին քաղաքապետարանի մոտ տեղի ունեցած անհասկանալի ցույցն է, որտեղ տաքսու մի խումբ վարորդներ պահանջում էին հանդիպում քաղաքապետ Մարությանի հետ: Չկարողանալով հանդիպել Մարությանին՝ նրանք զայրանում ու զարմանում էին, թե այդ ինչով է զբաղված քաղաքապետը:

Կամ մեկ այլ օրինակ: Օրերս հայ առևտրականները Բագրատաշենի անցակետում ցույց էին կազմակերպել, փակել էին հայ– վրացական այդ անցակետը: Առիթն այն էր, որ նրանց այլևս թույլ չէին տալիս անձնական կարիքների անվան տակ 50 կգ բեռ տեղափոխել՝ շեմը իջեցնելով 25–ի: Հատկանշական է, որ անձնական բեռների տեղափոխման ուղեբեռի քաշի փոփոխությունից բողոքում են առևտրականները: Այսինքն, հետհեղափոխական առաջին ամիսներին իշխանության «բարի կամքով» սահմանվել է 50կգ սահմանաչափ, առանց հաշվառման, առանց կոնկրետ համակարգի: Բացառապես անձնական ուղեբեռի համար սահմանված այս սահմանաչափը դարձել է յուրատեսակ առևտրի տեսակ: Մի կողմ թողնենք այն հանգամանքը, որ այդ արագ և էժան առևտուրը ահռելի վնասներ է հասցրել ներմուծմամբ զբաղվողներին ու տեղական արտադրողներին: Հիմա, երբ փոխվում է սահմանաչափը, այդ առևտրականները պատրաստ են փակել սահմանային անցակետը, մաքսատունը: Եվ միայն Վանեցյանի պատահական ներկայությամբ ու միջնաժամկետ լուծմամբ է խնդիրը կարգավորվում: Դժվար է մեղադրել այդ առևտրականներին, քանի որ հեղափոխական առաջին ամիսների ամբոխահաճությունը նրանց սովորեցրել է հեշտ եկամուտի, իսկ հիմա նրանցից այդ եկամուտը վերցնում են: Նրանք էլ անում են այն, ինչ տեսել են: Իսկ տեսել են, որ պետք եղած ժամանակ կարելի է փակել օդանավակայան տանող ճանապարհը: Ինչո՞վ է Բագրատաշենի անցակետը պակաս Զվարթնոցի օդանավակայանից: Ամբոխավարության տեսանկյունից՝ ոչնչով:

Ինչ–որ տեղ, իհարկե, ամեն ինչ ավելի քան տրամաբանական է ու մարդկայնորեն արդար: Գործում է բումերանգի էֆեկտը, հնձում են այն, ինչ ցանել են: Պարզապես արանքում կա պետության խնդիր: Ամբոխավարությունից, այնուհետ դրա հետևանքներից ձերբազատվելուց ամեն անգամ ցնցվում է պետությունը, որն անսպառ օրգանիզմ չէ:

ԼԵՎՈՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ