Ճնշման բացակայություն՝ որպես լավություն

Օրերս Փաշինյանի կողմից իր ֆեյսբուքյան ուղիղ եթերում հնչեցված տեսակետն առ այն, որ մեդիադաշտում առկա են նախկին իշխանության հետ կապ ունեցող սուբյեկտներ, որոնք իրենց դեմ կազմակերպված հակաքարոզչություն են իրականացնում, կարծես թե դառնում է ուղենիշային նոր իշխանության տարբեր տրամաչափի գործիչների համար: Սոցիալական ցանցերում արդեն շրջանառվում են տեսակետներ, որ կարիք կա ԶԼՄ դաշտի նոր իրավական կարգավորումներ մտցնել, զուգահեռ էլ հրապարակվում են անցանկալի լրատվամիջոցների սև ցուցակներ և ցանկալիների՝ սպիտակ ցուցակները: 

Իրավիճակը մի կողմից հակասական է, մյուս կողմից էլ բավական խնդրահարույց: Հակասական այն իմաստով, որ ներկայիս իշխանության մեջ քիչ չեն լրատվամիջոցներում իրենց քաղաքական կարիերան սկսածները և բավական խորհրդանշական է, որ հենց նրանք են սկսում պայքարել ԶԼՄ–ների դեմ: Իսկ խնդրահարույց է իրավիճակն այնքանով, որ նոր իշխանություններն այժմ օբյեկտիվորեն մեկ քաղաքական հակառակորդ ունեն, և այդ հակառակորդը մեդիադաշտն է: Այսինքն, քաղաքական համակարգի զրոյացման պայմաններում՝ մի կողմից, հասարակության լայն հատվածների համակրանքի առկայության պայմաններում՝ մեկ այլ կողմից, միայն մեդիադաշտն է, որ քննադատում է իշխանություններին:

Իշխանություններն, անշուշտ, հրապարակավ չեն խոստովանի, որ դիսկոմֆորտ են զգում մեդիադաշտի հետ հարաբերություններում: Ավելին՝ առիթ–անառիթ նրանք պնդում են, որ չեն պատրաստվում վերահսկել մեդիադաշտը: Հաճախ էլ նրանք դա մատուցում են որպես լավություն, որ արվում է նախկին իշխանությունների ու մեդիադաշտի՝ նախկինում ենթադրվող սերտ կապի ֆոնին:

Այն, որ իշխանությունները չեն ցանկանում վերահսկել մեդիադաշտն, անշուշտ, գովելի է, եթե մի կողմ դնենք լավություն անելու տոնայնությունը: Բայց մյուս կողմից էլ իրականությունն ավելի բարդ է, քան կարելի է պատկերացնել: Իհարկե, Փաշինյանը ճիշտ է, որ իշխանությունների դեմ կան աշխատող կոնկրետ խմբեր մեդիադաշտում: Այդ խմբերն իսկապես կան, և դրանք գուցե իսկապես կապ ունեն նախկին իշխանությունների հետ: Միամիտ կլիներ կարծել, թե նախկին իշխանությունները, հատկապես ԱԺ–ում չհայտնվելուց հետո, հանձնվելու էին ու թուլացնելու էին դիմադրությունը: Սակայն, անկախ այդ խմբերի լինել–չլինելուց, միայն դրանցից չէ բաղկացած մեդիադաշտը: Դաշտում այսօր առկա են նաև բազմաթիվ սուբյեկտներ, որոնք անկանխանալ, հաճախ նաև սրտացավ կերպով քննադատում են իշխանություններին: Ընդհանրացնել բոլորին, տեղավորել մեկ դրոշի տակ, սխալ մոտեցում է: Երկրորդ՝ ներկայիս իշխանությունները փաստացի կրկնում են նախորդների սխալները, այսինքն՝ սկսում են ֆիլտրել քննադատությունը: Ոմանց հետևում տեսնում են պատվեր, ոմանց հետևում՝ ականջներ, կարևորվում է ոչ այնքան ասվածի բովանդակությունն, այլ ասողի անձը: Անկախ այն հանգամանքից, որ քննադատությունների հետևում հաճախ կարող են լինել ականջներ ու պատվերներ, դրանից քննադատության բովանդակությունը չի անհետանում: Նախորդ իշխանությունն էլ ցանկացած քննադատության հետևում տեսնում էր դրամաշնորհ, դավադրություն կամ անլրջություն: 

Խնդրի մյուս բարդությունն այն է, որ իշխանությունները, որոնք մի կողմից չեն վերահսկում մեդիադաշտը, մյուս կողմից էլ գտնվում են մեդիադաշտի քննադատության թիրախում, պետք է ինչ–որ կերպ արձագանքեն այդ մարտահրավերին: Արձագանքի այժմ երկու տարբերակ կա: Մի դեպքում պաշտոնական կամ անաչառ համարվող ԶԼՄ–ներն են դառնում իշխանական ագիտպրոպի գործիք: Մյուս կողմից էլ իշխանությունը գործարկում է օրենսդրական լծակները: Չունենք մեդիա (կամ՝ քիչ ունենք), բայց ունենք օրենքներ գրելու հնարավորություն, որոնցով կարող ենք սահմանափակել մեդիան. մոտավորապես այսպիսին է իշխանության այս պահի դիրքորոշումը: 

Ու թեև խնդիրը բավական բարդ է, լուծումն ամեն դեպքում ավել ի պարզ է: Պետք է ունենալ պատշաճ տեղեկատվական քաղաքականություն, որը ամենօրյա ռեժիմով, թե՛ ընթացիկ ծագող խնդիրների, թե՛ առավել խորքային հարցերի շուրջ կաշխատի հանրային կարծիքի հետ: Եթե իշխանություններին թվում է, թե ընտրություններում արձանագրված բարձր տոկոսը ամորֆ երաշխիք է ու կբավարարի 5 տարվա, ըստ այդմ, կարելի է ուշադրություն չդարձնել հանրային կարծիքին, չաշխատել դրա հետ, ապա նրանց սպասվում է քաղաքական ֆիասկո: 70 տոկոս ձայն ստանալը ավելի հեշտ է, քան այդ ձայներն ու դրանց հետևում թաքնված վարկանիշն անընդհատ պահելը: Վստահաբար մեդիադաշտի դեմ օրենսդրական գործիքներով պայքարը չի լուծելու առկա խնդիրը, եթե չասենք` ավելի կազմակերպված է դարձնելու իշխանության դեմ հնչող քննադատությունը: 

ԼԵՎՈՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ