«Ծրագիրը բավականին մակերեսային ու անորոշ է, որտեղ ընդամենը խոսքեր են, առանց միս ու արյան»

Կառավարության կողմից ներկայացված ծրագրի՝ կրթությանը վերաբերող հատվածը ոչ միայն չի բավարարում ներկայի պահանջները, այլև չի կարող անգամ լավ կենաց համարվել, քանի որ Հայաստանի Հանրապետությունն այսօր բոլորովին այլ մակարդակի կրթության ծրագրի կարիք ունի, համոզված է կրթության փորձագետ Անահիտ Բախշյանը: 

Ըստ նրա, ծրագրում որևէ խոսք չկա «Կրթության մասին» օրենքով պահանջվող կրթության զարգացման ծրագիր–օրենքը վերջապես ընդունելու մասին, որի ժամկետները խախտվել են դեռև նախորդ իշխանությունների կողմից: Եվ եթե նոր իշխանությունները նույն՝ նախորդների ոգով են շարունակելու առաջ ընթանալ և չեն վերականգնելու բացթողումները, ապա կարող է իրավիճակն ավելի բարդանալ, համոզված է փորձագետը: 

Նրա կարծիքով, ամեն նոր կառավարություն գալիս է, նախորդի արածը փնովում, հետո իր ծրագիրը ծուռ կառուցում: Մինչդեռ կրթության հետ այսպես վարվել չի կարելի, քանի որ ոլորտին հասցված ցանկացած վնաս ուղղակիորեն սպառնում է երկրի անվտանգությանը: Անգամ կարող է այն շատ լուրջ հարցականի տակ դնել երկրի անվտանգությունը, քանի որ կրթությունը պետական անվտանգության երաշխիքն է հանդիսանում: 

«Լավ կլիներ, որ ցանկացած նոր իշխանություն գոնե իր նախորդի իրականացրած ճիշտ ու լավ քայլերը շարունակեր: Ցավալի է, որ կառավարության ծրագրի նախագծում ոչ մի խոսք չկա այն մասին, որ վերջապես պատրաստվում են կրթության զարգացման ծրագիր–օրենքն ընդունել: Առանց դրա, նշանակում է, մենք շարունակելու ենք խախտել «Կրթության մասին» օրենքը: Նախագծում որևէ խոսք չկա նաև այն մասին, թե որքան է այսօր կրթության ֆինանսավորումը և հաջորդ տարիներին ինչ է կանխատեսվում»,– ասաց Ա. Բախշյանը:

Հիշեցնենք, որ օրենքով նախատեսված է, որ ամեն տարվա՝ կրթությանը հատկացվող բյուջեն չի կարող ավելի պակաս լինել, քան նախորդ տարի է եղել, սակայն այս դրույթը կարծես թե նույնպես շարունակում է անտեսված մնալ:

«Նախորդ իշխանությունների ձեռագիրը մենք գիտենք: Ամեն տարի կրթությանը հատկացվող գումարները գնալով նվազում էին: Նոր իշխանությունների ներկայացրած ծրագիրն ընթերցելիս առաջինն ուզում էի տեսնել կրթության ֆինանսավորումը բարձրացնելու ինչպիսի՞ միտումներ կան: Սակայն ցավով պետք է արձանագրեմ, որ այս մասին բացարձակ ոչ մի խոսք չկա, ինչը չափազանց մտահոգող է: Բացի այդ, ծրագրում գրված նախադասություններն իրենց մեջ ո՛չ մեխանիզմներ են պարունակում, ո՛չ էլ ասվում է, թե 5 տարի հետո ինչպե՞ս պետք է արդյունքները չափվեն: Հասկանալի չէ նաև, թե դպրոցներն ինչպե՞ս պետք է վերածվեն զարգացման կենտրոնների և նպաստեն համայնքի սոցիալ–մշակութային կյանքի վերածննդին՝ դառնալով համայնքի համար բաց, ազատ ստեղծագործական կենտրոններ: Հարց է ծագում, թե այս նախադասություններն ու իրականությունն ինչքանո՞վ կարող են միմյանց համահունչ լինել: Ինչպե՞ս պետք է համայնքի դպրոցը դառնա զարգացման կենտրոն և նպաստի համայնքի սոցիալ–մշակութային կյանքի վերածննդին: Իսկ եթե զարգացման կենտրոններ էինք ուզում ունենալ, ապա պետք չէր անտեսել նախկինում սկսած մի շատ լավ ծրագիր, որի ճակատագիրը, չգիտես ինչու, սառեցվեց: Եվ հիմա դրա փոխարեն ի՞նչ ենք ուզում անել՝ պարզ չէ»,– ասաց Ա. Բախշյանը:

Կրթության փորձագետը շատ այլ հարցադրումների ևս անդրադարձավ: Օրինակ, ի՞նչ է փոխվելու դպրոցների՝ գործող կառավարման համակարգում, որպեսզի այն բարելավվի, ի՞նչ քայլեր պետք է արվեն հանրապետությունում համընդհանուր ներառական կրթության անցնելու համար կամ ինչպե՞ս են վերականգնվելու հանրապետության շատ մարզերում արդեն իսկ վերացած արհեստագործական ուսումնական հաստատությունները, որպեսզի հավասար պայմաններ ստեղծվեն հանրապետության բոլոր մարզերի բնակիչների համար: Փորձագետի կարծիքով, այս և ծրագրում ներառված այլ հարցեր ևս որևէ կերպ չեն մատնանշում այն քայլերը, որոնց շնորհիվ պետք է ի կատար ածվեն ծրագրում նշված բարի ցանկությունները:

«Ինչ քայլեր պետք է արվեն իշխանությունների կողմից մինչև 2023 թվականը ներառական կրթությունը համընդհանուր դարձնելու համար, այն դեպքում, երբ նոր իշխանությունները նախկինում քննադատում էին իրենց նախորդներին:

Այսինքն, ի տարբերություն նախորդ իշխանությունների, իրենք այս հարցի լուծման համար ի՞նչ են անելու: Ամեն ինչ օրենքով, կարգով գրված է, բայց որ գծով ի՞նչ է արվելու՝ պարզ չէ»,– ասաց Ա. Բախշյանը:

Խոսելով 12–ամյա կրթությանը նոր բովանդակություն հաղորդելու դրույթի մասին՝ նա նշեց, որ իր համար այդպես էլ պարզ չէ, թե ինչու է որոշվել առավելապես շեշտը դնել առարկաներից մի քանիսի վրա, երբ բոլոր առարկաներն էլ բովանդակության ու դասավանդման առումով վերանայման կարիք ունեն: Բացի այդ, դեռ տարիներ առաջ Համաշխարհային բանկի երրորդ ծրագրով նախատեսվում էր բոլոր առարկաների չափորոշիչները վերանայել և դրանց համապատասխան ծրագիր ու դասագիրք գրել, որի ճակատագիրը կրկին մնացել է անորոշ: 

«Այդ ծրագրի իրականացման համար գումար էր տրամադրված, բայց ի՞նչ եղան այդ գումարները, ես չգիտեմ: Չափորոշիչների բարելավման նախագիծը նույնպես չիմացանք, թե ինչ ճակատագրի արժանացավ, իսկ հիմա բնագիտական առարկաների գծով բարելավումը պետք է իրականացվի եվրոպական դրամաշնորհների հաշվին: Մի անգամ մի տեղից գումար վերցրեցինք, ծախսեցինք, հիմա էլ դրամաշնորհներով պետք է նույն բանն անենք: Եվ ո՞վ պետք է պատասխան տա այս ամենի համար: Ինչո՞ւ պատասխանատվության չեն կանչում այն մարդկանց, որոնք նախկին իշխանությունների օրոք տապալել են այդ գործընթացը: Այսինքն, ներկայացված ծրագիրը բավականին մակերեսային ու անորոշ է, որտեղ ընդամենը խոսքեր են, առանց միս ու արյան»,– ասաց Ա. Բախշյանը:

Զավեշտալին այն է նաև, որ ծրագրի մեջ առկա անորոշություններն այնքան շատ են ու բազմաբնույթ, որ նույնիսկ մասնագետներն ու փորձագետներն առաջարկ անելու հնարավորություն չունեն, քանի որ հասկանալի չէ, թե նշված ցանկություններն ինչպես են իրականացվելու: Մեզ հետ զրույցում տիկին Բախշյանը նշեց, որ ծրագիրը ոչ թե պետք է փոխել, այլ բոլորովին նոր նախագիծ գրել, որն արդյունք պահանջող և չափելիություն պարունակող ծրագիր լինի: Եվ եթե անգամ կրթության նոր նախարարը գիտի, թե ծրագրում նշված թեզերն ինչպես պետք է իրականություն դառնան, ապա պետք էր այն այնպես գրել, որը փորձագետների մոտ ոչ թե առկա մտահոգությունները ավելանան, այլ օգնեն, որ քննարկումների միջոցով այն բարելավվի, ինչն այս պայմաններում պարզապես հնարավոր չէ:

 

ԱՐՄԻՆԵ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ