Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Ի՞նչ կապ ունի Հիպոկրատը... Հիպոկրատի երդման հետ

ԼԱՅՖ

Մենք գիտենք, որ...

Ներկայումս բոլոր ապագա բժիշկները «Հիպոկրատի երդում» են տալիս, քանի որ Հիպոկրատը հանդիսանում է բոլոր «բժիշկների հայրը»: 

Իրականում այդպես չէ:

Ներկայումս իրոք ապագա բժիշկները երդվում են, բայց դա բոլորովին էլ Հիպոկրատի երդումը չէ, ու թեպետ Հիպոկրատն իսկապես մեծ ավանդ ունի բժշկության մեջ, բայց այնպես չէ, որ առաջին և ամենահզոր բժիշկն է եղել աշխարհում: 

Հիպոկրատը ծնվել է մեր թվարկությունից առաջ մոտավորապես 460–ական թվականներին: Նրա կյանքի մասին տվյալները ժլատ են և ոչ այնքան հավաստի, նրա առաջին կենսագրականը գրվել է նրա կյանքից 5 դար անց՝ Սորան Էֆեստացու կողմից: Հիպոկրատը երկար կյանք է ունեցել և մահացել է 90 տարեկան հասակում: Հիպոկրատին «բժշկության հայր» անվանելը պատմաբաններն ուղղակի ծիծաղելի են համարում: Եվ ահա թե ինչու: Առաջին հերթին՝ Հիպոկրատից շատ ավելի առաջ արդեն բժշկությունը հասել էր բարձր մակարդակի՝ մասնավորապես Եգիպտոսում, Շումերում, Չինաստանում, Հնդկաստանում և այլն: Երկրորդ՝ երբ Հիպոկրատը ընտրեց բժշկության ուղին, արդեն իսկ հին հունական բժշկությունը բարձր մակարդակի վրա էր, սակայն հարցն այն է, որ նրանից առաջվա ոչ մի գրավոր աղբյուր մինչև մեր ժամանակները չի հասել: Իհարկե, պետք է ընդունել, որ Հիպոկրատը, հանդիսանալով Կոսսյան դպրոցի աշակերտ, շատ բան է արել բժշկության մեջ և եղել է լավ բժիշկ, բայց ոչ, իհարկե, «բժշկության հայր»: 

Անգամ կարծիք կա, որ Հիպոկրատի աշխատություններն իր կողմից չեն գրվել: Իհարկե, սա սոսկ կարծիք է, բայց ակնառու է այլ բան: Իրականում Հիպոկրատի գրվածքները այն ժամանակվա բժշկությանը հայտնի հեղինակների և բժշկական դպրոցների աշխատությունների կոնգլոմերատ է հանդիսանում: Կարդալով Հիպոկրատի ստեղծագործությունները՝ դժվար չէ հասկանալ, որ գրելու ոճը, բառերի ընտրությունը տարբեր գրքերում այնքան տարբեր են, որ քեզ թվում է, թե գործ ունես տարբեր հեղինակների հետ: Սա վկայում է այն մասին, որ այդ գրքերում տարբեր հեղինակների գրվածքներ են, այսինքն՝ Հիպոկրատը ընդամենը ծաղկաքաղ է արել: 

Այս ամենի մեջ, իհարկե, ամենատարածված մոլորությունը Հիպոկրատի երդման մասին մոլորությունն է: Տարածված կարծիքին ի հակադրություն նշենք, որ Հիպոկրատը այս երդման հետ ոչ մի կապ չունի: Համարվում է, որ այս երդման հիմքերը եղել են դեռևս Ասկլեպիայի ժամանակներից և սերունդ առ սերունդ բանավոր փոխանցվել են հանրահայտ բժիշկների դինաստիաներում: Հետագայում իբր Հիպոկրատը գրի է առել այն: Իրականում հանրահայտ բժշկին այս երդումը վերագրել են ավելի ուշ ժամանակներում: Երբ Հիպոկրատը մեր թվարկությունից առաջ 377 թվականին մահացավ, երդման մասին խոսք անգամ չկար նրա որևէ գրվածքում: Այս երդման տեքստը հայտնվել է նրա գրվածքների հետագա հրատարակություններում: Հավանաբար սա կատարվել է գրվածքներին ավելի մեծ կշիռ տալու համար: Բացի այդ, նշենք, որ այդ հին հրատարակություններում եղած երդման տեքստն էլ է խիստ տարբերվում ներկայումս բժիշկ դառնալու համար երդման տեքստից: Առավել վաղ տեքստերում ավելի շուտ շեշտվում էին բժիշկների պաշտպանության հարցերը, քան թե հիվանդի պաշտպանությունը: Ներկայումս Ամերիկայում Հիպոկրատի երդման տեքստը փոխվել է և ներկայացվում է որպես «պրոֆեսիոնալ կոդեքս», նախկին ԽՍՀՄ–ում՝ որպես «խորհրդային բժշկի երդում», իսկ ներկայիս Ռուսաստանում ընդունված է «բժշկի երդումը»: Նշենք, որ ոչ մի երկրում Հիպոկրատի երդման նախնական տեքստի օրիգինալ տարբերակը չի օգտագործվում: Երբեմն անգամ օրիգինալ տեքստը հակասությունների մեջ է մտնում ներկա իրականության հետ: Օրինակ, դա կարող է վերաբերել աբորտներին, որոնք, ըստ երդման տեքստի, արգելվում են, բայց մենք գիտենք, որ կան բժշկական կենսական հակացուցումներ անցանկալի հղիության հարցերով: Կասկածելի դրույթ է նաև էֆթանազիան, որը Հիպոկրատի երդման մեջ բացառվում է:

Ի վերջո, հասկանալի է միայն մի բան, ինչքան էլ դա Հիպոկրատը չլինի, ինչքան էլ փոխվի նրա անվան երդումը, միևնույն է, կան բժշկի գործնեության պարտադիր պահանջներ, և դրանք կարելի է ձևակերպել մի քանի բառով՝ մի՛ վնասիր, պարտավոր ես օգնություն ցույց տալ, կարևորը հիվանդի շահերն են, հիվանդի հետ կապեր չպետք է լինեն, անձնապես ես պատասխանատու հիվանդի համար և պահպանի՛ր բժշկական գաղտնիքը: 

Կամո Խաչիկայն

Հայաստանի 3 ծանրորդ կմասնակցի օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարինԱրցախցիները կարո՞ղ են ընտրել՝ անձնագրում նշվի Հայաստան, թե՞ Ադրբեջան Մի՛ սրտնեղեք «կիսատ» բառից, ձեր ամեն ինչն է կիսատ՝ խոստացված սահմանազատումը, խոստացված խաղաղությունը, հիմա էլ ուզում եք կիսատ դարձնել մեր Սահմանադրությունը. Մարիաննա ՂահրամանյանՎարդենյաց լեռնանցքում անձրև է տեղում․ հանրապետության բոլոր ավտոճանապարհները բաց ենՄայր Աթոռում տեղի ունեցավ շքանշանների հանձնման արարողությունԼեհաստանի իշխանությունները հայտնել են երկրի տարածքում ռուսական 2 հրթիռի և մեկ ԱԹՍ-ի ընկնելու մասինՍուտ N3․ ԵՊՀ ռեկտորի հաջորդ մանիպուլյացիան. Մենուա Սողոմոնյան«Առանց իր առաջարկի էլ իրեն կհեռացնենք» Կարապետյանի արձագանքը Փաշինյանի առաջարկինԱՄՆ-ն և Իսրայելը կարող են նոր հարձակում իրականացնել Իրանի վրաՎանաձորում բեռնատարը 15-ից ավելի մեքենաներ է ջարդել, վիրավորներից 2-ն անչափահաս ենՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիա»-ն հաղթել է «Վան»-ին Այն մասին, թե ով է Հայաստանում փորձում շարունակ ահաբեկել մեր ժողովրդին, և ինչու է դա մինչև հիմա մասամբ ստացվել․ ՉալաբյանՕդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի 20-21-ի ցերեկային ժամերին աստիճանաբար կբարձրանա 3-5 աստիճանով, 22-ին նույնքան կնվազի Բառախաղի մի՛ դիմեք, ես խոսել եմ ԶՈւ-երում ոչ մարտական պայմաններում մահացության դեպքերից` ներկայացնելով պաշտոն, աղբյուր, դատախազությանը հղում արված տվյալներ. Մարիաննա ՂահրամանյանԻ գիտություն ՀԷՑ ՓԲ ընկերության կառավարչի աթոռը զավթած սուբյեկտիԱյսքան պատերազմներ բերած քաղաքական ուժը չի կարող խոսել խաղաղությունից․ տեսանյութՌուսական հրթիռներ են ընկել Լեհաստանի տարածքում․ կործանիչները բարձրացվել են օդ «Նոր Յալթա՞», թե՞ քաղաքական շոու. ի՞նչ է գրում համաշխարհային մամուլը Թրամփ–Սի–Պուտին պատմական հանդիպման մասինՌուսական գազի գնորդները կբախվեն առավելագույն գնաճի հետԱրման Աբովյանը հանդիպել է Շտեֆան Կոտրեի հետ. հանդիպման առանցքային թեման Գագիկ Ծառուկյանի ապօրինի կալանավորումն էր Ավանդական ծիրանից մինչև արքայանարինջ և էկզոտիկ լայմ․ տեսանյութ Ucom-ը և Իմփաքթ Հաբ Երևանն ամփոփել են կանաչ ձեռներեցության ծրագրի երրորդ փուլը Հայաստանում առանց դատավճռի կալանավորների թիվն աննախադեպ և անթույլատրելի բարձր է. Ավետիք ՉալաբյանՀարգում ենք Բաքվի և Երևանի ուղիղ երկխոսություն վարելը. կարգավորման ներկայիս փուլը մեկնարկել է հենց ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ. Զախարովա Ողբերգական պայթյուն Թբիլիսիում․ Հայաստանը ցավակցություն է հայտնել Վրաստանին ՌԴ-ի հետ սահմանն ամբողջությամբ կփակվի․ հայտնի է այդ երկրի որոշման պատճառը Ռոմանոս Պետրոսյանի հետ բանավեճին պետք է Դավիթ Ղազինյանը մասնակցի․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի խոսնակ Հայաստանում ճանապարհային վթարների հետ կապված նոր փոփոխություններ են նախատեսվում Պուտինը պшտերազմ է մղում ամբողջ Եվրոպայի դեմ. Մերց Ի՞նչ է սպասվում ռուբլու փոխարժեքին 2027 թվականին«Պալաչի» եղբայրը՝ ազատազրկված թմրամիջոցների իրացման գործով Ինչ եղանակ սպասել դեկտեմբերին․ ձմեռը կսկսվի՞ խիստ ցրտերովԱնկախության հռչակագիրը մեր ժողովրդի ծննդականն է. դրանից հրաժարվելն անթույլատրելի է. Արմեն ՄանվելյանՍոֆթԿոնստրակտն ու Հայաստանի ֆրանսիական համալսարանը նոր հուշագիր են ստորագրելԱմիօ բանկն ու «Փարվանյան քոնսալթինգը» միավորում են հնարավորությունները՝ նպաստելու միջազգային բրենդների մուտքին ՀայաստանՍամվել Կարապետյանը, որը մեծ ներդրում է ունեցել հայ ժողովրդի կյանքում, այսօր գտնվում է բանտում միայն այն պատճառով, որ խոչընդոտում է ներկայիս իշխանություններին. տեսանյութ Փարիզի արվարձանում գտնվող 18-հարկանի բնակելի շենքում hրդեհ է բռնկվել. կա զnh և վիրավnրներ Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը Միասնական ընդդիմությունը վստահ է իր դիրքորոշման և ընդունած որոշումների մեջ. Ցոլակ ԱկոպյանԵրկուշաբթի կհրապարակվի Սահմանադրության նախագիծը. ՓաշինյանՌԴ-ի դեմ նոր պատժամիջnցներ սահմանելու ուղղությամբ ԵՄ-ի գործողություններն առանց պատշաճ պատասխանի չեն մնա. Զախարովա Փաշինյանը հեռանալու է. «Ուժեղ Հայաստանը» թույլ չի’ տալու Հայաստանում ալիևյան սահմանադրություն անցկացնել. Տիգրան ԱբրահամյանԵ՞րբ կավարտվի ռուս-ուկրաինական պատերազմը․ ի՞նչ սպասել 2027 թվականինՍպասվում է առանց տեղումների եղանակ. oդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 3-5 աստիճանով ՔՊ-ականներն «ակադեմիական ազատություն» անվան տակ համալսարաններից դասախոսների են հեռացնում. Մենուա Սողոմոնյան«Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան Կիևի քաղաքապետ Կլիչկոն հայտնել է Դնեպրի վրայով անցնող երեք կամուրջների վնասման մասին39-ամյա Մեսսին ՄԼՍ-ի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստն է Մասիսում «Dodge»-ը վրшերթի է ենթարկել 2 հետիոտնի, ապա բшխվել կայանված «Opel»-ին Շարունակվում են ՀՀ քաղաքացիների արտաքսումները․ նոր թռիչք