Ի՞նչ է նշանակում SOS փրկության ազդանշանը. պարզվում է՝ ոչինչ

Մենք գիտենք, որ...

SOS ազդանշանը թարգմանաբար վերծանվում է «փրկեք մեր հոգիները» (անգլերեն՝ Save Our Souls)։ 

Իրականում այդպես չէ։

Հենց սկզբից ասենք, որ տագնապի SOS ազդանշանը (Մորզեի այբուբենով՝ «երեք կետ–երեք գիծ–երեք կետ») ոչ մի բան էլ չի նշանակում և չի վերծանվում։ Իրականում «փրկեք մեր հոգիներն» ուղղակի ամենատարածված վերծանումն է, բացի այդ, ոմանք ասում են, որ SOS նշանակում  է «փրկեք մեր նավը» (անգլերեն Save Our Ship), տարածված է նաև «լողալ կամ խեղդվելը» (անգլերեն Swim Or Sink), ամենայուրահատուկ վերծանումն է՝ «դադարեցրեք այլ ազդանշանները» (անգլերեն Stop Other Signals)։ Այն, որ այս տագնապի ազդանշանը՝ երեք կետ (S), երեք գիծ(O) և երեք կետ (S), Մորզեի այբուբենով է, նշանակում է, որ այն հայտնվել է անլար հեռագրի ժամանակաշրջանում, քանզի հենց այն ժամանակներում են սկսել օգտագործել Մորզեի այբուբենը։ Իրականում ով ծանոթ է Մորզեի այբուբենին, կարող է փաստել, որ հավաքել այս երեք տառերի կոմբինացիան շատ հեշտ է և հիշվող։ Հավանաբար հենց այդ պատճառով են տագնապի այս ազդանշանը սիրել նավերի ռադիստները։ Այնուամենայնիվ, նշենք, որ SOS տագնապի ազդանշանը զանգվածային և հասկանալի է դարձել բոլորի համար ոչ միանգամից։ Որոշակի տագնապի համընդհանուր ազդանշան մտցնել փորձել են դեռևս 1903 թվականին ։ Այն ժամանակ Բեռլինում ընթացող Ռադիոհեռագրորդների միջազգային առաջին գիտաժողովի ժամանակ համաձայնագիր ստորագրվեց, համաձայն որի, որոշվում էր, որ անկապ հեռագրի կայանները պետք է հնարավորության սահմաններում առաջնահերթություն տան ծովում լողացող նավերից ստացվող տագնապի ազդանշաններին ։ Որպես տագնապի համընդհանուր ազդանշան այն ժամանակ որոշվեց CQD (գիծ, կետ, գիծ, կետ, երկու գիծ, կետ, երկու գիծ, երկու կետ) ազդանշանը։ Պետք է նշել, որ այս տառերի կապակցությունը պատահական չէր։ բանն այն է, որ CQ–ն բոլոր հեռագրային կայանների ընդհանուր կանչի նշանն է, որին ավելացված է D–ն՝ «վտանգը» (անգլերեն danger): Այս իմաստով ազդանշանը վերծանվում է որպես «բոլոր հեռագրային կայաններին հայտնում եմ տագնապի մասին»։ Սակայն դժվար չէ նկատել, որ այս ազդանշանը արագ հավաքել դժվար է անգամ արհեստավարժ ռադիստի համար, մանավանդ պետք է հաշվի առնել, որ այդ ազդանշանը ուղարկողը պետք է գտնվի խորտակվող նավի վրա։ Արդյունքում այս ազդանշանը զանգվածային չդարձավ։ Այն օգտագործում էին միայն այն նավերը , որոնք օգտագործում էին Markoni ընկերություն հեռագրային սարքեր, իսկ այն նավերը, որոնք ունեին այլ սարքեր, չէին հասկանում այդ ազդանշանը։ Արդյունքում 1906 թվականին Բեռլինում Ռադիոհեռագրորդների միջազգային երկրորդ գիտաժողովի ընթացքում այդ հարցը դարձավ քննարկման առարկա։ Այս գիտաժողովին մասնակցում էր 29 երկրի ներկայացուցիչ։ Սկզբից Markoni ընկերության ներկայացուցիչները կրկին առաջարկեցին CQD ազդանշանը, բայց ԱՄՆ–ի ներկայացուցիչները առարկեցին դրան, քանի որ, ըստ նրանց տվյալների, այդ ազդանշանը հաճախ շփոթում են ընդհանուր CQ ազդանշանի հետ։ Բացի այդ, պարզվեց, որ նույն ազդանշանը օգտագործում են նաև ցամաքային ծառայությունները երկաթուղու վթարների և դժբախտ պատահարների դեպքում, որն էլ կարող էր խառնաշփոթ առաջացնել։ Հետո գերմանացի մասնագետները առաջարկեցին SOE ազդանշանը (երեք կետ, երեք գիծ, կետ), սակայն սա ևս շատերին դուր չեկավ, քանի որ համարվեց, որ մեկ կետով նշվող E–ն վերջում կարող է կորչել և չնույնականացվել հեռու տարածությունների և եթերի ծանրաբեռնվածության դեպքում։ Մերժվեց նաև անգլիացիների առաջարկը՝ դրոշակներով ազդանշանային համակարգում օգտագործվող NC–ն («աղետի եմ ենթարկվել, պետք է օգնություն») , քանի որ այն ևս դժվար էր հավաքել Մորզեի այբուբենով։ Արդյունքում գերմանացի ռադիստները գտան, որ ամենահարմարը այն է, որ SOE ազդանշանում մի տառ փոխվի։ Եվ այդպես ծնվեց SOS ազդանշանը։ Այն բոլորին դուր եկավ, քանի որ այն հեշտ է հավաքել, բացի դա, այն հեշտ է նաև ընդունել և նույնականացնել անգամ ծանրաբեռնված եթերի պայմաններում։

Ի դեպ, սխալ մոլորություն է նաև այն, որ SOS ազդանշանը առաջինը հնչել է խորտակվող հանրահայտ «Տիտանիկ» զբոսանավից։ «Տիտանիկը» խորտակվել է 1912 թվականին, իսկ SOS տագնապի ազդանշանը առաջին անգամ հնչեցվել է 1909 թվականի օգոստոսի 9–ին , երբ Նյու Յորքից Ջեկսոնվիլ լողացող ամերիկյան «Արապաոե» շոգենավը կորցրել էր ընթացքը և լողում էր ծովի հոսանքով։ SOS տագնապի ազդանշանը ընդունել է Հյուսիսային Կարոլինայի Խատտերաս կղզում գտնվող անլար հեռագրի Միավորված ընկերության կայանի կողմից և ուղարկել նավատիրոջ ընկերության գրասենյակ։ «Տիտանիկի» ուղարկած SOS տագնապի ազդանշանը եղել է թվով 8–րդը ազդանշան ուղարկած նավերի շարքում։

 

Կամո Խաչիկյան