Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Աշխարհում «ձուկ» հասկացություն գոյություն չունի

ԼԱՅՖ

Մենք գիտենք, որ...

Կան բազմաթիվ ձկներ, որոնց տեսակների անունները անվերջ կարելի է թվարկել։ Ընդ որում, կան ոսկրավոր և կռճիկավոր ձկներ, բուսակեր, ամենակեր կամ գիշատիչ ձկներ, քաղցրահամ ջրերի և օվկիանոսային ձկներ և այլն։ Մի խոսքով, ձկները կենդանիների թագավորության բազմանդամ մի խումբ են կազմում։

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ։

Պարզվում է, որ «ձուկ» հասկացությունը, որպես այդպիսին, կարելի է արտաբերել հավանաբար միայն խոհարարական տեսակետից։ Ըստ «Օքսֆորդի ստորջրյա աշխարհի հանրագիտարանի», ինչքան էլ դա անհավանական թվա, բայց այնպիսի հասկացություն, ինչպիսին «ձուկ»–ն է, աշխարհում գոյություն չունի։ Այդ հասկացությունը ուղղակի հարմար տերմին է, որով նկարագրում են ջրային այն ողնաշարավորին, որը ո՛չ կաթնասուն է, ո՛չ կրիա է և ո՛չ էլ այլ տեսակի կենդանի է։ Ամբողջ կյանքը ծախսելով կենդանիներին ուսումնասիրելու վրա՝ հայտնի կենդանաբան Ստիվեն Ջեյ Գուլդը (1941–2002) ևս եկել է նույն եզրակացությանը։ Ըստ նրա, «ձուկ» (անգլերեն fish) տերմինը օգտագործվում է բացարձակապես տարբեր կենդանիների դասերի՝ կռճիկավորների (շնաձուկ և այլն), ոսկրավորների (պիրանիա, իշխան, ծովաձիուկ և այլն) և անողնաշարավոր կամ անծնոտավորների (միքսինա, մինոգա և այլն) նկատմամբ։ Բանն այն է, որ կենսաբանական դասակարգումը սահմանվում է որպես «օրգանիզմների դասավորում հիերարխիկ խմբերով, որտեղ իրար մոտ գտնվող հիերարխիկ խմբերը միավորվում են ավելի մեծ խմբերի մեջ։ Խումբը սահմանվում է որպես նմանատիպ հատկանիշներ ունեցող օրգանիզմների համակարգ»։ Ընդ որում, կենսաբանական դասակարգումը հիմնված է ամենամոտ ընդհանուր նախնուց ունեցած ընդհանուր ծագման վրա, իսկ «ձկներ» համարվող խմբի տարբեր անդամներ ընդհանուր նախնուց ճյուղավորվել են շատ վաղ, այնպես որ, օրինակ, կարմրախայտ ձուկը ծագումնաբանությամբ ավելի մոտ է մարդուն, քան, ասենք, նույն միքսինա ձկանը։ Ըստ կենսաբանական դասակարգման, մի մեծ խումբ են կազմում կենդանիները (լատիներեն՝ Animalia, Metazoa), որը ավանդաբար (սկսած Արիստոտել ից) առանձնացվող կատեգորիա է և ներկայումս ունի թագավորության աստիճան։ Կենդանիների դասական հատկանիշներն են՝ հետերոտրոֆ լինելը (սնվում են պատրաստի օրգանական միացություններով) և ակտիվ տեղաշարժվելու ունակությունը։ Երբեմն կենդանիներ ասելով՝ հասկանում են բոլոր կենդանի օրգանիզմները։ Կենդանիները բաժանվում են մի քանի խմբերի՝ ողնաշարավորներ (կաթնասուններ, թռչուններ, ձկներ, սողուններ, երկկենցաղներ), փափկամարմիններ, հոդվածոտանիներ, օղակավոր որդեր, մեդուզաներ, սպունգներ։ Բոլոր կենդանիները, բացառությամբ սպունգների, ունեն միանման կառուցվածք՝ մկաններ, ներքին օրգաններ (մարսողական, շնչառական և այլն), ուղեղ, աչքեր, ականջներ, քիթ, բերան, ոտքեր, ձեռքեր, ոսկորներ և այլն։ Կենդանիների օրգանիզմին հատուկ են նաև օրգանների և մարմնի այլ մասերի միացությունները։ Ի տարբերություն այլ կենդանի օրգանիզմների, կենդանիները բազմանում են սեռական ճանապարհով։ Պալեոնթոլոգները համարում են, որ կենդանիները առաջացել են մոտ մեկ միլիարդ տարի առաջ՝ Տոնիան աշխարհագրական ժամանակաշրջանում։ Գտնված բրածոներում գույություն ունեն 5 միլիմետրանոց բարդ օրգանիզմների միացություններ, որոնք և կարող են լինել ներկայիս կենդանիների նախնիները։ «Կենդանիներ» թագավորության «ձկներ» տեսակի առանձնահատկությունը նրանց ջրում ազատ տեղաշարժվելու և ապրելու կարողությունն է։ Միլիոնավոր տարիների ընթացքում դեռ պրիմիտիվ կենդանիների մոտ ձևավորվել է գլուխ, պոչ և լողակներ։ Եթե համարենք, որ ձկներին կարելի է միավորել մեկ խմբում միայն նրանց ջրում ապրելու հատկության շնորհիվ, ապա կարելի է նույն հաջողությամբ չղջիկին և, ասենք, ճնճղուկին դասել նույն խմբում, չնայած չղջիկը կաթնասուն է, իսկ ճնճղուկը՝ թռչուն։ Ստացվում է, որ կենսաբան –էվոլյուցիոների համար ձուկը, որպես այդպիսին, կարող է լինել ընդամենը որպես ճաշացուցակի մաս և ոչ թե գիտական սահմանում։

Ի դեպ, սա դեռ լավ է, քան եղել է առաջ։ Մինչև 16–րդ դարը «ձուկ» էին համարում նաև փոկերին, կետերին, կոկորդիլոսներին և անգամ գետաձիերին։ Անգամ հիմա շարունակում են ձուկ կոչել ծովաստղերին, կաղամարներին, խեցգետիններին, ոստրեներին և մեդուզաներին, չնայած, ըստ ցանկացած գիտական սահմանման, սրանք բոլորովին էլ ողնաշարավոր կենդանիներ չեն։ Անհասկանալի է նաև այն հարցը, թե ինչ տեսակի մեջ կարելի է դասել ջրահարսներին. պարզ չէ՝ սրանք ձո՞ւկ են, թե, մարդ։ Գիտությունը դեռ անելիքներ ունի։

 

Կամո Խաչիկյան

ԱՄՆ-ն և Իսրայելը կարող են նոր հարձակում իրականացնել Իրանի վրաՎանաձորում բեռնատարը 15-ից ավելի մեքենաներ է ջարդել, վիրավորներից 2-ն անչափահաս ենՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիա»-ն հաղթել է «Վան»-ին Այն մասին, թե ով է Հայաստանում փորձում շարունակ ահաբեկել մեր ժողովրդին, և ինչու է դա մինչև հիմա մասամբ ստացվել․ ՉալաբյանՕդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի 20-21-ի ցերեկային ժամերին աստիճանաբար կբարձրանա 3-5 աստիճանով, 22-ին նույնքան կնվազի Բառախաղի մի՛ դիմեք, ես խոսել եմ ԶՈւ-երում ոչ մարտական պայմաններում մահացության դեպքերից` ներկայացնելով պաշտոն, աղբյուր, դատախազությանը հղում արված տվյալներ. Մարիաննա ՂահրամանյանԻ գիտություն ՀԷՑ ՓԲ ընկերության կառավարչի աթոռը զավթած սուբյեկտիԱյսքան պատերազմներ բերած քաղաքական ուժը չի կարող խոսել խաղաղությունից․ տեսանյութՌուսական հրթիռներ են ընկել Լեհաստանի տարածքում․ կործանիչները բարձրացվել են օդ «Նոր Յալթա՞», թե՞ քաղաքական շոու. ի՞նչ է գրում համաշխարհային մամուլը Թրամփ–Սի–Պուտին պատմական հանդիպման մասինՌուսական գազի գնորդները կբախվեն առավելագույն գնաճի հետԱրման Աբովյանը հանդիպել է Շտեֆան Կոտրեի հետ. հանդիպման առանցքային թեման Գագիկ Ծառուկյանի ապօրինի կալանավորումն էր Ավանդական ծիրանից մինչև արքայանարինջ և էկզոտիկ լայմ․ տեսանյութ Ucom-ը և Իմփաքթ Հաբ Երևանն ամփոփել են կանաչ ձեռներեցության ծրագրի երրորդ փուլը Հարգում ենք Բաքվի և Երևանի ուղիղ երկխոսություն վարելը. կարգավորման ներկայիս փուլը մեկնարկել է հենց ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ. Զախարովա Ողբերգական պայթյուն Թբիլիսիում․ Հայաստանը ցավակցություն է հայտնել Վրաստանին ՌԴ-ի հետ սահմանն ամբողջությամբ կփակվի․ հայտնի է այդ երկրի որոշման պատճառը Ռոմանոս Պետրոսյանի հետ բանավեճին պետք է Դավիթ Ղազինյանը մասնակցի․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի խոսնակ Հայաստանում ճանապարհային վթարների հետ կապված նոր փոփոխություններ են նախատեսվում Պուտինը պшտերազմ է մղում ամբողջ Եվրոպայի դեմ. Մերց Ի՞նչ է սպասվում ռուբլու փոխարժեքին 2027 թվականին«Պալաչի» եղբայրը՝ ազատազրկված թմրամիջոցների իրացման գործով Ինչ եղանակ սպասել դեկտեմբերին․ ձմեռը կսկսվի՞ խիստ ցրտերովՍոֆթԿոնստրակտն ու Հայաստանի ֆրանսիական համալսարանը նոր հուշագիր են ստորագրելԱմիօ բանկն ու «Փարվանյան քոնսալթինգը» միավորում են հնարավորությունները՝ նպաստելու միջազգային բրենդների մուտքին ՀայաստանՍամվել Կարապետյանը, որը մեծ ներդրում է ունեցել հայ ժողովրդի կյանքում, այսօր գտնվում է բանտում միայն այն պատճառով, որ խոչընդոտում է ներկայիս իշխանություններին. տեսանյութ Փարիզի արվարձանում գտնվող 18-հարկանի բնակելի շենքում hրդեհ է բռնկվել. կա զnh և վիրավnրներ Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը Երկուշաբթի կհրապարակվի Սահմանադրության նախագիծը. ՓաշինյանՌԴ-ի դեմ նոր պատժամիջnցներ սահմանելու ուղղությամբ ԵՄ-ի գործողություններն առանց պատշաճ պատասխանի չեն մնա. Զախարովա Փաշինյանը հեռանալու է. «Ուժեղ Հայաստանը» թույլ չի’ տալու Հայաստանում ալիևյան սահմանադրություն անցկացնել. Տիգրան ԱբրահամյանԵ՞րբ կավարտվի ռուս-ուկրաինական պատերազմը․ ի՞նչ սպասել 2027 թվականինՍպասվում է առանց տեղումների եղանակ. oդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 3-5 աստիճանով «Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան Կիևի քաղաքապետ Կլիչկոն հայտնել է Դնեպրի վրայով անցնող երեք կամուրջների վնասման մասին39-ամյա Մեսսին ՄԼՍ-ի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստն է Մասիսում «Dodge»-ը վրшերթի է ենթարկել 2 հետիոտնի, ապա բшխվել կայանված «Opel»-ին Շարունակվում են ՀՀ քաղաքացիների արտաքսումները․ նոր թռիչքՀ1-ի եթերում 670 հազար դրամից 5.2 միլիոն դրամ աշխատավարձ ստացողը սուտ է տարածում. պահանջում եմ բանավեճ. Դավիթ ՂազինյանԹրամփը ճնշում է գործադրել Պուտինի վրա․ Axios 15 երկրի ԱԳ նախարարները ողջունել են Իսրայելի դեմ պատժամիջnցները Կենսաթոշակառուների հետվճարների վերաբերյալ կարևոր պարզաբանում՝ նախարարությունից Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը 15 երկրի ԱԳ նախարարները ողջունել են Իսրայելի դեմ պատժամիջnցները Տարբեր կարծիք ունենալը դեռ չի նշանակում թշնամի լինել․ Մհեր ԱվետիսյանՍամվել Կարապետյանը խորը կապ և պատասխանատվության զգացում ունի իր ժողովրդի հանդեպ, և նրա գործողությունները բխում են այդ ներքին համոզմունքից, ոչ թե արտաքին պարտավորությունից․ Դավիթ ՂազինյանԵրևանում՝ խմորեղենի արտադրամասում հրդեհ է բռնկվել Քաղաքում առկա բոլոր խնդիրները իշխանության համակարգային տապալnւմների հետևանքն են. Տիգրան Աբրահամյան Վարդան Ջհանյանը ներկայացրել է Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտի առաջիկա առաջնահերթություններըՏարածաշրջանային բախումների եզրին. Արշակ Կարապետյանը՝ անվտանգության մեխանիզմների, 102-րդ ռազմաբազայի և արժանապատիվ պայքարի մասին․ «Փաստ»