«Փա­շի­նյանն, ամե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, չգի­տի պայ­մա­նագ­րե­րից բխող պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րի մա­սին»

Այսօրվա դրությամբ դեպի Հայաստան մատակարարվող պարսկական գազի ծավալի ավելացումն իրականում անհնարին է, քանի որ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ դեռևս 2013 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ռուսական գազի օգտագործման երկարատև պայմանագիր է կնքել: Այդ պայմանագրի համաձայն, հայկական կողմը պարտավորություն է ստանձնել ներքին կարիքների բավարարման համար տարեկան մոտ 2 միլիարդ խորանարդ մետր գազ սպառել: Ըստ պայմանագրերի, այդ ծավալների կտրուկ փոփոխությունն անիրագործելի է: Կարճ ասած, մենք մեր ձեռքով այնպիսի փակուղային իրավիճակներ ենք առաջացրել, որ դրանցից դուրս գալու համար հարկավոր է բավականին լուրջ ու գրագետ աշխատանք իրականացնել: Իրականում 2 միլիարդ խորանարդ մետր ռուսական գազի ներքին սպառման պարագայում այլ երկրից գազի մատակարարման ծավալների ավելացումը նշանակում է, որ ռուսական գազի ծավալները պետք է կրճատվեն, ինչը, փաստորեն, այսօրվա դրությամբ հնարավոր չէ, «Փաստ» օրաթերթի հետ զրույցում ասաց էներգետիկ փորձագետ Էմիլ Սահակյանը:

«Եթե հաջողվի այս հարցը կարգավորել, ապա այն բավականին լուրջ դիվանագիտական և քաղաքական քայլ կլինի Հայաստանի կողմից: Պետք է հաշվի առնել նաև, որ դեպի Հայաստան իրանական գազի ծավալների ավելացում հնարավոր կլինի միայն 2020 թվականին, երբ գործարկվի «Ռենկո» ընկերության կողմից կառուցվող էներգաբլոկը: 

Այդ ժամանակ արդեն հնարավոր կլինի իրանական գազի ծավալներն ավելացնել տարեկան մոտավորապես 400 միլիոն խորհանարդ մետրով, սակայն 1 կամ 1,5 միլիարդ խորանարդ մետրի մասին խոսել ներկայումս անիրատեսական է»,- ասաց Է. Սահակյանը: 

Ինչ վերաբերում է գազի տարանցմանը, ապա դրա նախաձեռնողն, ըստ փորձագետի, պետք է լինի Վրաստանը, քանի որ վերջերս Ադրբեջանի կողմից Վրաստան մատակարարվող գազի սակագինը զգալիորեն ավելացել է, ինչը վրացական կողմի մոտ դժգոհություն է առաջացրել: Ու եթե վրացական կողմը իրանական կողմի հետ կարողանա իր համար հարմար գնով գազ ստանալու պայմանագիր ստորագրել, այդ ժամանակ Հայաստանի տարածքով գազի տարանցումը տեսականորեն կարող է շահեկան լինել բոլոր կողմերի համար:

«Սակայն այս դեպքում առանց նոր գազամուղ կառուցելու հնարավոր չի լինի Իրանից գազը հասցնել Վրաստան: Խոսքը մոտավորապես 50 կմ գազատար կառուցելու մասին է: Կա նաև մեկ այլ տարբերակ, որ հայկական կողմը Ռուսաստանից ստացվող գազը հետադարձ հոսքով փորձի ուղարկել Վրաստան, իսկ իրանական գազը տեղում օգտագործի: Սա ևս մոտ ապագայում գրեթե անհնարին կլինի իրականացնել, քանի որ ռուսական գազի ծավալներն, ըստ պայմանագրերի, նախատեսված են միայն ներքին սպառման համար»,- ասաց Է. Սահակյանը: 

«Փաստն» ավելի վաղ անդրադարձել է այդ պայմանագրերին՝ նշելով, որ նախ՝ անհապաղ հարկավոր է 2013 թվականի դեկտեմբերի 2-ին կնքված պայմանագրերը վերանայել, վերախմբավորել և վերախմբագրել, քանի որ հայկական կողմը Ռուսաստանին խոստացել է մինչև 2043 թ. դեկտեմբերի 31-ը միայն ռուսական գազ օգտագործել Հայաստանում: 

«Ի դեպ, 2018 թ. մայիսի 5-ին Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որ Իրանից Հայաստան մատակարարվող գազի գինը 165 դոլար կլինի: Այսինքն, այսօրվա դրությամբ իրանական և ռուսական գազի գների միջև տարբերություն չկա, բայց խնդիրն այն է, որ Ռուսաստանից ստացվող գազի քանակության կրճատման համար հարկավոր է լուրջ բանակցություններ վարել, քանի որ, ինչպես նշեցինք, պայմանագրերում նշված է, որ Ռուսաստանից ստացվող գազը Հայաստանը պետք է օգտագործի միայն ներքին սպառման համար»,- ասաց Է. Սահակյանը: 

Բնական է, որ Իրանն առանց ռուսական կողմի հետ համաձայնեցնելու նման քայլի չի գնա: Չի բացառվում նաև, որ այս հայտարարությունն արվել է՝ կանխավ համոզված լինելով, որ առաջիկայում ռուս-վրացական հարաբերությունները կմնան նույն մակարդակի վրա: 

«Ես երկու ձեռքով կողմ եմ, որ Ռուսաստանից մատակարարվող գազի ծավալները կրճատվեն, և Հայաստանը կարողանա ավելացնել իրանական գազի ծավալները, քանի որ դրանով հնարավոր կլինի մեկ երկրից ունեցած կախվածությունը թուլացնել: Բայց վատն այն է, որ մենք ենք մեզ նման ծուղակի մեջ գցել, և այնպիսի պայմանագրեր ենք կնքել, որ այդ խճճված սարդոստայնից դուրս գալու համար բավականին ժամանակ և բանակցային կարողություններ են հարկավոր: Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ երբ Փաշինյանն իր խոսքում հղում է անում միայն գազի գնին, ապա դա թույլ է տալիս եզրակացնել, որ նա, ամենայն հավանականությամբ, չգիտի ռուսական կողմի հետ կնքված պայմանագրերից բխող պարտավորությունների մասին: Իրականում իրավիճակն այնպիսին է, որ եթե անգամ իրանական կողմը Հայաստանին 100 դոլարով գազ վաճառի, հայկական կողմն այն չի կարողանա գնել, քանի որ այն օգտագործելու հնարավորություն չունի: Այդ պայմանագրային պարտավորությունները փոփոխել մեզ շատ դժվար կլինի, եթե չասենք՝ անհնարին: Պետք է նաև հաշվի առնել, որ ՀՀ տարածքով անցնող բոլոր տեղափոխման և բաշխման գազատարներն ամբողջությամբ Ռուսաստանի սեփականությունն են: Բայց, ամեն դեպքում, ցանկացած սխալ կարելի է ուղղել, միայն հարկավոր է համառ և հետևողական աշխատանք իրականացնել»,- ասաց Է. Սահակյանը:

ԱՐՄԻՆԵ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ